તમિલનાડુ સરકારે રાજ્યની તમામ સરકારી શાળાઓમાં શિક્ષણની ગુણવત્તા અને વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચેના સંવાદને વધુ અર્થસભર બનાવવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ અને નવો નિર્ણય લીધો છે. પરંપરાગત રીતે વર્ગખંડમાં વિદ્યાર્થીઓ પંક્તિબદ્ધ રીતે એકબીજાની પાછળ બેસતા હતા, જેને કારણે પાછળ બેઠેલા વિદ્યાર્થીઓને શિક્ષક સાથે સીધો દ્રષ્ટિ અને સંવાદનો મોકો મળતો નથી. આ સમસ્યા નિવારવા માટે હવે વિદ્યાર્થીઓને વર્ગમાં ‘U’ આકાર, કે તમિલમાં ‘ப’ આકારમાં બેસાડવાની યોજના અમલમાં મૂકી ગઈ છે. આ બેઠક વ્યવસ્થાને પાયલટ પ્રોજેક્ટ તરીકે અમલમાં લાવવામાં આવી છે અને સફળતા બાદ તેને રાજ્યભરમાં વિસ્તારી દેવામાં આવશે.
‘પ’ આકારની ગોઠવણી મુજબ, ક્લાસરૂમમાં તમામ ડેસ્ક અને ખુરશીઓ એવી રીતે ગોઠવવામાં આવશે કે વિદ્યાર્થીઓ અર્ધવૃતાકાર રીતે બેઠક રાખે, અને શિક્ષક ‘U’ના ખુલ્લા ભાગે ઊભા રહીને દરેક વિદ્યાર્થીને સીધો જોઈ શકે. આથી, દરેક વિદ્યાર્થીના ચહેરા સામે આવે છે, અને તેઓ પણ એકબીજાને જોઈ શકે છે. આવા ગોઠવણીમાં ‘અગળા’ કે ‘પાછળા’ બેન્ચનો વિવાદ જ રહેતો નથી, કારણ કે દરેક વિદ્યાર્થી પ્રતિસાદ આપવાની સમાન સ્થિતિમાં હોય છે. શિક્ષકો માટે પણ દરેક બાળક પર ધ્યાન આપવું સરળ બને છે, અને વિદ્યાર્થીઓ પણ વધુ સક્રિયપણે શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિમાં ભાગ લઇ શકે છે.
તમિલનાડુના શિક્ષણ વિભાગનું માનવું છે કે શિક્ષણ વ્યાખ્યાન નહી, સંવાદ બનવું જોઈએ. વિદ્યાર્થીઓ શીખવા માટે જ્યારે યોગ્ય વાતાવરણમાં હોય, તો તેઓ વધુ ઊંડાણપૂર્વક વિષય સમજવા અને શંકાઓ નિવારવા આગળ આવે છે. અહીંથી ‘બેકબેન્ચર’ કલ્ચરનો પણ અંત આવે છે, જે ઘણાં વખત વિદ્યાર્થીઓમાં અવગણના, ઓછી આત્મવિશ્વાસની ભાવનાઓ પેદા કરે છે.
આ નવતર વિચારની પ્રેરણા કેરળ રાજ્યમાંથી મળી છે. કેરળની રામવિલાસોમ વોકેશનલ હાયર સેકન્ડરી સ્કૂલમાં લાંબા સમયથી આ બેઠક વ્યવસ્થાનો અમલ કરવામાં આવ્યો છે, જ્યાંથી ઘણી હકારાત્મક અસર જોવા મળી છે. આ શાળાનું આ મોડલ 2024ની મલયાલમ ફિલ્મ ‘સ્થાનાર્થી શ્રીકુટ્ટન’માં પણ દર્શાવવામાં આવ્યું હતું, જેમાં એક બેકબેન્ચર વિદ્યાર્થી શાળાની ચૂંટણી દરમિયાન એવું સૂચન કરે છે કે વર્ગખંડમાં બધાને પ્રથમ પંક્તિનો અનુભવ મળવો જોઈએ, અને આ માટે ‘U’ આકારની બેઠક વ્યવસ્થા અપનાવવી જોઈએ.
તમિલનાડુ સરકારનો આ નિર્ણય કેવળ શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં દૃશ્યપટલનો બદલાવ નથી, પરંતુ તે એક માનસિકતા બદલવાનું પ્રયત્ન છે — જ્યાં દરેક બાળકને સમાન અવકાશ મળે, દરેક અવાજ સંભળાય અને શિક્ષણ વધુ ઇન્ટરએક્ટિવ બને. આવી સ્થિતિ શિક્ષણના ગુણવત્તાવર્ધન માટે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું સાબિત થઈ શકે છે.
