મોનિકા કપૂરની ધરપકડ અને પ્રત્યાર્પણ ભારત માટે એક મોટી કાનૂની સફળતા છે, જે 23 વર્ષથી ફરાર કથિત આર્થિક ગુનેગારીના પ્રકરણમાં થયેલી મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓમાંની એક ગણાઈ રહી છે. સીબીઆઈએ 9 જુલાઈ, 2025ના રોજ મોનિકા કપૂરને અમેરિકામાંથી ધરપકડ કરીને ભારત લાવવાનો દાવ કરી લીધો છે.
આ સમગ્ર કેસ 1998થી શરૂ થયો હતો, જ્યારે મોનિકા ઓવરસીઝની માલિક મોનિકા કપૂરે પોતાના બે ભાઈઓ રાજન ખન્ના અને રાજીવ ખન્નાની સાથે મળીને આયાત-નિકાસમાં છેતરપિંડી માટે નકલી દસ્તાવેજો તૈયાર કર્યા હતા. તેમાં શિપિંગ બિલ, ઇન્વોઇસ અને બેન્ક સર્ટિફિકેટોનો સમાવેશ થાય છે. આ નકલી દસ્તાવેજો પરથી તેમણે 6 રિપ્લેનિશમેન્ટ લાઇસન્સ મેળવ્યા હતા, જેના આધારે તેઓએ ₹2.36 કરોડનું ડ્યુટી-ફ્રી સોનું આયાત કર્યું. બાદમાં આ લાઇસન્સો અમદાવાદની કંપની ‘ડીપ એક્સપોર્ટ્સ’ને પ્રીમિયમ પર વેચી દેવામાં આવ્યા, જેણે તેનો ઉપયોગ વધુ સોનાની આયાત માટે કર્યો. આ પ્રક્રિયાથી ભારત સરકારને અંદાજે ₹1.44 કરોડનું આર્થિક નુકસાન થયું હતું.
સીબીઆઈએ આખા કેસની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કર્યા પછી, 31 માર્ચ, 2004ના રોજ મોનિકા કપૂર તથા તેના બંને ભાઈઓ વિરુદ્ધ ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમો 120-B (ષડયંત્ર), 420 (છેતરપિંડી), 467 (નકલી દસ્તાવેજો બનાવવી), 468 (છેતરપિંડી માટે દસ્તાવેજ બનાવવો) અને 471 (નકલી દસ્તાવેજનો ઉપયોગ) હેઠળ ચાર્જશીટ દાખલ કરી હતી. સાકેતની એ спеશિયલ કોર્ટે 20 ડિસેમ્બર, 2017ના રોજ રાજન અને રાજીવ ખન્નાને દોષિત જાહેર કર્યા હતા, પરંતુ મોનિકા કપૂર તપાસ અને ટ્રાયલ દરમ્યાન જ દેશ છોડીને ફરાર થઈ ગઈ હતી. 13 ફેબ્રુઆરી, 2006ના રોજ કોર્ટે તેને ફરાર ગુનેગાર જાહેર કરી હતી અને પછી 2010માં તેની સામે રેડ કોર્નર નોટિસ પણ બહાર પાડવામાં આવી.
મોનિકા કપૂરની ધરપકડ માટે ભારત સરકારે 2010માં અમેરિકાને પ્રત્યાર્પણ વિનંતી મોકલી હતી. ઘણા વર્ષોની કાનૂની પ્રક્રિયા, દસ્તાવેજી કામગીરી અને સતત રાજનૈતિક-કાનૂની સંકલન પછી, આ પ્રત્યાર્પણ સફળ બન્યું. સીબીઆઈની ટીમ જાતે અમેરિકામાં ગઈ હતી, અને મોનિકા કપૂરને કસ્ટડીમાં લઈને ભારત પરત આવી રહી છે. હવે મોનિકા કપૂરને ભારતીય કોર્ટમાં રજૂ કરીને તેના વિરુદ્ધ ક્રિમિનલ ટ્રાયલ પુનઃશરૂ કરાશે. આ સમગ્ર ઘટનાને ન્યાય અને નૈતિક જવાબદારીના દૃષ્ટિકોણે ભારતીય તપાસ એજન્સીઓની મોટી જીત તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
