ભારત દ્વારા ચિનાબ નદી પર હાથ ધરવામાં આવેલા બે મહત્વપૂર્ણ જળ અને હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સને લઈને પાકિસ્તાનમાં ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. હિમાચલ પ્રદેશમાં પ્રસ્તાવિત ચિનાબ-બિયાસ લિંક પ્રોજેક્ટ અને જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સ્થિત સલાલ હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટ ખાતે સેડિમેન્ટ મેનેજમેન્ટ માટે નવી ટનલના નિર્માણને લઈને પાકિસ્તાન સરકારે સત્તાવાર વિરોધ નોંધાવ્યો છે.
પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલયે નિવેદન જાહેર કરીને દાવો કર્યો છે કે આ પ્રોજેક્ટ્સના કારણે ભવિષ્યમાં પાણીના પ્રવાહ અને જળ વ્યવસ્થાપન પર અસર થઈ શકે છે. બીજી તરફ ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પોતાના નિયંત્રણ હેઠળના જળ સંસાધનોનો ઉપયોગ અને સંચાલન કરવાનો તેને સંપૂર્ણ અધિકાર છે.
શું છે ચિનાબ-બિયાસ લિંક પ્રોજેક્ટ?
ચિનાબ-બિયાસ લિંક પ્રોજેક્ટ હિમાચલ પ્રદેશના લાહૌલ-સ્પીતિ વિસ્તારમાં વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે. આ પ્રોજેક્ટનો હેતુ ચિનાબ બેસિનના વધારાના પાણીનો ઉપયોગ કરીને તેને બિયાસ નદી પ્રણાલીમાં સ્થાનાંતરિત કરવાનો છે.
મળતી માહિતી મુજબ, પ્રોજેક્ટ માટે આશરે ₹2,300 કરોડનો ખર્ચ થવાનો અંદાજ છે. યોજનામાં ચિનાબ નદી પર બેરેજ અને લાંબી ટનલનું નિર્માણ કરવામાં આવશે, જેના માધ્યમથી વધારાનું પાણી અન્ય બેસિનમાં પહોંચાડવામાં આવશે.
પ્રોજેક્ટના સમર્થકોનું માનવું છે કે તે જળ સંસાધનોના વધુ અસરકારક ઉપયોગ અને હાઇડ્રોપાવર ક્ષમતાના વિકાસમાં મદદરૂપ બની શકે છે.
સલાલ ડેમમાં સેડિમેન્ટ મેનેજમેન્ટ ટનલ
જમ્મુ-કાશ્મીરમાં આવેલી સલાલ ડેમ ખાતે નવી સેડિમેન્ટ બાયપાસ ટનલ બનાવવાની કામગીરી પણ ચર્ચામાં છે.
ચિનાબ નદી દ્વારા દર વર્ષે મોટી માત્રામાં સિલ્ટ (કાંપ) આવતી હોવાથી ડેમની જળસંગ્રહ ક્ષમતા અને વીજ ઉત્પાદન કાર્યક્ષમતા પર અસર થતી હોવાનું માનવામાં આવે છે. નવી ટનલ દ્વારા આ સેડિમેન્ટ દૂર કરવાની અને જળાશયની ક્ષમતા જાળવવાની યોજના છે.
નિષ્ણાતોના મતે, આવા પ્રોજેક્ટ્સ લાંબા ગાળે હાઇડ્રોપાવર ઉત્પાદન અને ડેમ મેનેજમેન્ટ માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
પાકિસ્તાનના આક્ષેપો
પાકિસ્તાને આ બંને પ્રોજેક્ટ્સ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતાં કહ્યું છે કે તેને પ્રોજેક્ટ્સ અંગે પૂરતી માહિતી આપવામાં આવી નથી. પાકિસ્તાનના અધિકારીઓએ આ મુદ્દાને જળ સંચાલન અને દ્વિપક્ષીય કરારો સાથે જોડીને રજૂ કર્યો છે.
વિદેશ મંત્રાલયના નિવેદન મુજબ, તેઓ આ પ્રોજેક્ટ્સના સંભવિત પ્રભાવ અંગે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ ચર્ચા કરી રહ્યા છે.
ભારતનો અભિગમ
ભારત સરકારે પાકિસ્તાનના આક્ષેપોને નકારી કાઢ્યા છે અને જણાવ્યું છે કે દેશ પોતાના જળ સંસાધનોના અસરકારક ઉપયોગ માટે જરૂરી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકસાવી રહ્યો છે.
ભારતનું માનવું છે કે જળ વ્યવસ્થાપન, વીજ ઉત્પાદન અને સંસાધનોના મહત્તમ ઉપયોગ માટે આવા પ્રોજેક્ટ્સ જરૂરી છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં દેશે હાઇડ્રોપાવર અને જળ માળખાકીય સુવિધાઓને મજબૂત બનાવવા માટે અનેક પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ શરૂ કર્યું છે.
વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક મહત્વ
વિશ્લેષકોના મતે, ચિનાબ-બિયાસ લિંક પ્રોજેક્ટ અને સલાલ ડેમની આધુનિકીકરણ યોજનાઓ માત્ર જળ વ્યવસ્થાપન પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ ઊર્જા સુરક્ષા, હાઇડ્રોપાવર ઉત્પાદન અને પ્રાદેશિક વિકાસ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
આ પ્રોજેક્ટ્સ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થયા બાદ ઉત્તર ભારતના જળ સંચાલન અને વીજ ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર ફાયદો મળી શકે છે. સાથે જ દેશની ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સંસાધન વ્યવસ્થાપન ક્ષમતાને પણ વધુ મજબૂત બનાવવામાં મદદ મળશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
