‘મીઠા મધુ ને મીઠા મેહુલા… એથી મીઠી તે મોરી માત…’ જેવી પંક્તિઓ મા નામની મધુરતા અને માતૃત્વના મહિમા વિશેની ભાવનાને દર્શાવે છે. માતૃત્વ માત્ર પ્રેમ અને લાગણીનું değil, પણ નવજાત શિશુના જીવન માટે પોષણ અને રક્ષણનું પ્રતિક છે. દરેક બાળક માટે માતાનું દૂધ જીવનદાયિ અમૃત સમાન હોય છે. પરંતુ તબીબી પરિસ્થિતિઓને કારણે તમામ બાળકોને માતાનું દૂધ સીધું મળતું નથી. આવી પરિસ્થિતિમાં બીજી કોઈ માતાનું દૂધ જીવનરક્ષક બની શકે છે – અને એથી ઉત્પન્ન થાય છે ‘હ્યુમન મિલ્ક બેંક’નું મહત્વ.
ગુજરાત રાજ્યમાં નવજાત શિશુઓના પોષણ અને બાળમૃત્યુ દર ઘટાડવા માટે સરકારી સહયોગથી હ્યુમન મિલ્ક બેંકની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. આ બેંક મધર મિલ્ક બેંક તરીકે પણ ઓળખાય છે અને એવી અનેક માતાઓ માટે આશાનો પ્રકાશ બની છે જેમના બાળક માટે માતાનું દૂધ ઉપલબ્ધ નથી. ગુજરાતમાં અત્યાર સુધી કુલ 21,357 માતાઓએ પોતાનું દૂધ ડોનેટ કર્યું છે, જેને કારણે 19,871 જેટલા બાળકોને અમૃત સમાન દૂધ મળ્યું છે. ગાંધીનગર સિવિલ હોસ્પિટલમાં 2021થી હ્યુમન મિલ્ક બેંક કાર્યરત છે, જેમાં અત્યાર સુધીમાં 646 માતાઓએ દૂધનું દાન આપ્યું છે અને 694 નવજાત બાળકોને જીવદાન મળ્યું છે.
વિશિષ્ટ તબીબી તપાસ અને સ્ક્રિનિંગ બાદ માતાઓ પાસેથી લેવાયેલું દૂધ ખૂબ જ સલામત રીતે સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે. HIV, કમળો, સિફિલિસ જેવી ગંભીર બીમારીઓ માટે નેગેટિવ ટેસ્ટ પરિણામો આવ્યા બાદ જ દૂધ સ્વીકારવામાં આવે છે. દૂધ એકત્ર કરવા માટે ઇલેક્ટ્રિક બ્રેસ્ટ પંપનો ઉપયોગ થાય છે. દૂધ પેશ્યરાઈઝ કર્યા બાદ તેને -18°C થી -20°C સુધીના તાપમાને ડીપ ફ્રિજમાં 6 મહિના સુધી સ્ટોર કરી શકાય છે. 125 ml બોટલમાં ત્રણ માતાઓના દૂધને મિશ્ર કરી સલામત રીતે શિશુઓ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
વર્ષ 2024-25 દરમિયાન રાજ્યમાં 5537 માતાઓએ કુલ 5036 લીટર દૂધ ડોનેટ કર્યું છે, જેમાંથી 2092 લીટર દૂધ 7829 બાળકો સુધી પહોંચાડવામાં આવ્યું છે. ખાસ કરીને એવા બાળકો જેમનું વજન 1.8 કિલો કરતા ઓછું હોય કે ICUમાં ભરતી હોય, તેમને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે છે.
હ્યુમન મિલ્ક બેંકનું કાર્ય રક્તદાન જેટલું જ પવિત્ર અને જીવદાયિ છે. ઘણીવાર કેટલીક માતાઓ પોતાના બાળકના ગુમાવ્યા પછી પણ એમના વધારાના ધાવણનું દાન કરીને અન્ય બાળકોના જીવન માટે આશીર્વાદરૂપ બની રહે છે.
આ સદીમાં બાળકોના આરોગ્ય અને પોષણને પ્રથમ સ્થાન આપતા વિશ્વસ્તરે દર વર્ષે 1થી 7 ઓગસ્ટને ‘વિશ્વ સ્તનપાન સપ્તાહ’ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ સપ્તાહ માતૃત્વ, સ્તનપાનના લાભો અને સ્તનપાનના પ્રારંભ અંગે જાગૃતિ ફેલાવે છે. તે માત્ર જીવન બચાવવાની રીત નહીં પણ પ્રેમ અને કરુણા દ્વારા નારીઓ કેવી રીતે સમાજના નર્માતા બને છે એનો એક જીવંત દાખલો છે.
આવી પહેલો ગુજરાત ને માત્ર આરોગ્યની દૃષ્ટિએ નહીં, પણ માનવતા અને માતૃત્વના ભાવથી સમૃદ્ધ રાજ્ય તરીકે ઊભું કરે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
