વેનેઝુએલા એક સમય સુધી લેટિન અમેરિકાની આર્થિક રીતે ઉભરતી શક્તિ તરીકે ઓળખાતું હતું. દુનિયાના સૌથી મોટા કાચા તેલના ભંડારો ધરાવતું આ દેશ તેના સંસાધનોને કારણે હંમેશા વૈશ્વિક રાજનીતિમાં મહત્વપૂર્ણ રહ્યું છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં રાજકીય અસ્થિરતા, આર્થિક નિષ્ફળતાઓ અને આંતરિક સંઘર્ષોએ દેશને ગંભીર સંકટમાં ધકેલી દીધો છે. હવે અમેરિકાની વિશાળ સૈન્ય કાર્યવાહીએ વેનેઝુએલાની સ્થિતિને વધુ ઉગ્ર વળાંક આપ્યો છે. 3 જાન્યુઆરીએ અમેરિકી સેનાએ રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરોને કેદ કરી ડ્રગ ટ્રાફિકિંગના આરોપ હેઠળ ન્યૂયોર્ક લઈ ગયા હોવાના દાવાઓ સામે આવ્યા છે.
આ સૈન્ય કાર્યવાહી ‘ઑપરેશન એબ્સોલ્યુટ રિઝોલ્વ’ નામ હેઠળ કરવામાં આવી હતી. આ દરમ્યાન કારાકાસ સહિત ઉત્તર વેનેઝુએલામાં હવાઈ હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી હતી કે અમેરિકા હાલ પૂરતું વેનેઝુએલાનો વહીવટ સંભાળશે અને તેના તેલ સંસાધનોનો વિકાસ કરશે. આ નિવેદન બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કડક પ્રતિક્રિયાઓ સામે આવી છે. ઘણા દેશોએ આ પગલાને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને સાર્વભૌમત્વનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું છે, જ્યારે કેટલાક દેશોએ અમેરિકાની કાર્યવાહીને સમર્થન પણ આપ્યું છે.
અમેરિકા અને વેનેઝુએલા વચ્ચેના તણાવનું મુખ્ય કારણ માદુરોની સરકાર પર લગાવવામાં આવેલા ગંભીર આરોપો છે. અમેરિકાનો દાવો છે કે માદુરોના શાસન હેઠળ મોટી સંખ્યામાં પ્રવાસીઓને બળજબરીપૂર્વક અમેરિકાની દક્ષિણ સરહદ તરફ ધકેલવામાં આવ્યા હતા અને નશીલા પદાર્થોની તસ્કરીને રાજકીય આશ્રય મળ્યો હતો. ટ્રમ્પે આરોપ લગાવ્યો હતો કે માદુરોએ જેલ અને માનસિક હોસ્પિટલોમાંથી કેદીઓને બહાર કાઢી અમેરિકા મોકલ્યા હતા. તેમ જ માદુરો પર ડ્રગ તસ્કરી અને આતંકી સંગઠનો સાથે સંબંધ હોવાનો પણ આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે.
અમેરિકાના જણાવ્યા મુજબ વેનેઝુએલા કોકેઇન તસ્કરી માટેનું મહત્વપૂર્ણ ટ્રાન્ઝિટ કેન્દ્ર બની ગયું છે, જેના કારણે અમેરિકામાં ડ્રગ સંકટ વધુ ઘેરું બન્યું છે. ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે વેનેઝુએલાના જહાજો કેરેબિયન અને પૂર્વીય પ્રશાંત મહાસાગરના માર્ગે નશીલા પદાર્થોની તસ્કરી કરી રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ટ્રમ્પ પ્રશાસને સપ્ટેમ્બર 2025માં ડ્રગ કાર્ટેલ્સ સામે સૈન્ય અભિયાન શરૂ કર્યું હતું અને છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં સંદિગ્ધ ડ્રગ તસ્કરીવાળી નૌકાઓ પર હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા.
વર્ષ 2020માં ન્યૂયોર્કના સાઉધર્ન ડિસ્ટ્રિક્ટમાં નિકોલસ માદુરો સામે ‘નાર્કો-ટેરરિઝમ ષડ્યંત્ર’ના આરોપ હેઠળ કેસ નોંધવામાં આવ્યો હતો. અમેરિકાનું કહેવું છે કે માદુરો ડ્રગ કાર્ટેલ્સને સંરક્ષણ આપે છે અથવા તેમનું નેતૃત્વ કરે છે. આ જ કેસના આધારે 3 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ ‘ઑપરેશન એબ્સોલ્યુટ રિઝોલ્વ’ અંતર્ગત માદુરો અને તેમની પત્નીની ધરપકડ કરવામાં આવી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
માદુરોએ આ તમામ આરોપોને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢ્યા છે અને તેને અમેરિકાનું કાવતરું ગણાવ્યું છે. તેમના મતે અમેરિકાનો મુખ્ય હેતુ વેનેઝુએલાના તેલ સંસાધનો પર કબજો કરવાનો છે. તેમણે હુમલાથી અગાઉ ડ્રગ તસ્કરી અને પ્રવાસન મુદ્દે અમેરિકા સાથે સહયોગની ઓફર પણ કરી હતી. તેમ છતાં, ટ્રમ્પ પ્રશાસને કોંગ્રેસની મંજૂરી લીધા વિના સૈન્ય કાર્યવાહી કરી હોવાના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કડક ટીકા થઈ રહી છે અને આ ઘટનાની તુલના વિયેતનામ, ઇરાક અને અફઘાનિસ્તાનમાં થયેલા અમેરિકી હસ્તક્ષેપો સાથે કરવામાં આવી રહી છે.
વેનેઝુએલાની પૃષ્ઠભૂમિમાં તેલ, રાજકારણ અને સંઘર્ષનું મહત્વપૂર્ણ સ્થાન છે. આશરે 303 અબજ બેરલના કાચા તેલના ભંડાર હોવા છતાં દેશની અર્થવ્યવસ્થા ભાંગી પડી છે. ભ્રષ્ટ શાસન, તેલ પર અતિશય નિર્ભરતા, વૈશ્વિક તેલ ભાવોમાં ઉતાર-ચઢાવ અને ઉત્પાદનમાં ઘટાડો તેના મુખ્ય કારણો માનવામાં આવે છે. આ જ તેલ સંસાધનોને કારણે વેનેઝુએલા હંમેશા વિદેશી શક્તિઓના ધ્યાનના કેન્દ્રમાં રહ્યું છે.
વેનેઝુએલાનો રાજકીય ઇતિહાસ પણ આ સંઘર્ષની મૂળમાં છે. 1999માં હ્યુગો ચાવેઝ સત્તામાં આવ્યા બાદ તેમણે સમાજવાદી નીતિઓ અમલમાં મૂકી અને તેલ ઉદ્યોગનું રાષ્ટ્રીયકરણ કર્યું. સમય જતાં ન્યાયપાલિકા, મીડિયા અને સ્વતંત્ર સંસ્થાઓ પર નિયંત્રણ વધતું ગયું. ચાવેઝના અવસાન પછી 2013માં નિકોલસ માદુરોએ સત્તા સંભાળી અને તેમના શાસન પર લોકતંત્રને નબળું પાડવા, વિરોધીઓનું દમન કરવા અને ભ્રષ્ટાચાર ફેલાવવાના ગંભીર આરોપો લાગ્યા.
અમેરિકા અને વેનેઝુએલા વચ્ચેનો સંઘર્ષ છેલ્લા બે દાયકાથી સતત વધી રહ્યો છે. અમેરિકાએ આર્થિક પ્રતિબંધો, તેલ વેપાર પર નિયંત્રણો અને રાજકીય દબાણ દ્વારા માદુરો સરકારને અલગ પાડવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. 2025ના અંતમાં એક વેનેઝુએલન તેલ ટેન્કર જપ્ત થતાં તણાવ વધુ ઉગ્ર બન્યો હતો. આ જ સમયગાળા દરમિયાન વિપક્ષી નેતા મારિયા કોરિના માચાડોને વૈશ્વિક સમર્થન મળ્યું અને તેમને નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર પ્રાપ્ત થયો હોવાનું જણાવાયું હતું.
‘ઑપરેશન એબ્સોલ્યુટ રિઝોલ્વ’ હેઠળ અમેરિકી સેનાએ લગભગ 150થી વધુ વિમાનો, સ્પેશિયલ ફોર્સ, હેલિકોપ્ટરો અને ફાઇટર જેટ્સ સાથે વ્યાપક અભિયાન ચલાવ્યું હતું. કારાકાસ અને ઉત્તર વેનેઝુએલાના સૈન્ય મથકો પર એરસ્ટ્રાઇક કરવામાં આવી હતી અને વેનેઝુએલાના એર ડિફેન્સ સિસ્ટમને પણ નિશાન બનાવવામાં આવી હતી. હેલિકોપ્ટર અને ગ્રાઉન્ડ ઑપરેશન દ્વારા માદુરોના કમ્પાઉન્ડમાં ઘૂસી તેમને કેદ કરવામાં આવ્યા હોવાનું કહેવામાં આવે છે.
અમેરિકી સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ આ સમગ્ર ઑપરેશન 30 મિનિટથી પણ ઓછા સમયમાં પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું હતું. ગુપ્ત એજન્સીઓએ અગાઉથી માદુરોની સુરક્ષા અને દિનચર્યા અંગે વિસ્તૃત માહિતી એકત્ર કરી હતી. બીજી તરફ, વેનેઝુએલાની સરકારે આ કાર્યવાહી ગેરકાયદેસર અને સામ્રાજ્યવાદી હુમલો ગણાવી છે. ઉપરાષ્ટ્રપતિ ડેલ્સી રોડ્રિગેઝે માદુરોને વૈધ રાષ્ટ્રપતિ જાહેર કરીને તેમની તાત્કાલિક મુક્તિની માંગણી કરી છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયને અમેરિકી પગલાંની નિંદા કરવા અપીલ કરી છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક કરો, શેર કરો અને સબ્સ્ક્રાઇબ કરો
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
