દર વર્ષે 18 ઑગસ્ટે ‘વર્લ્ડ બ્રેસ્ટ કેન્સર રિસર્ચ ડે’ મનાવવામાં આવે છે. આ દિવસ બ્રેસ્ટ કેન્સર સામે સંશોધન, જાગૃતિ, વહેલા નિદાન અને અસરકારક સારવારના મહત્વ અંગે લોકોને માહિતગાર કરવાનો અવસર છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન (WHO) મુજબ બ્રેસ્ટ કેન્સર વિશ્વભરમાં મહિલાઓમાં જોવા મળતા સૌથી સામાન્ય કેન્સરમાંનું એક છે અને સમયસર નિદાન તથા યોગ્ય સારવારથી પરિણામોમાં નોંધપાત્ર સુધારો થઈ શકે છે.
મહિલાનું આરોગ્ય માત્ર વ્યક્તિગત નહીં પરંતુ સમગ્ર પરિવાર અને સમાજના આરોગ્ય સાથે જોડાયેલું છે. મહિલાઓમાં આરોગ્ય અંગે જાગૃતિ વધારવી, નિયમિત આરોગ્ય તપાસ માટે પ્રોત્સાહિત કરવી અને કોઈ અસામાન્ય લક્ષણ જણાય તો સમયસર તબીબી સલાહ લેવી અત્યંત જરૂરી છે. બ્રેસ્ટ કેન્સરના કેસોમાં વહેલી ઓળખ સારવાર માટે ખૂબ મહત્વની માનવામાં આવે છે. WHOની ગ્લોબલ બ્રેસ્ટ કેન્સર ઇનિશિયેટિવ પણ આરોગ્ય જાગૃતિ, વહેલી ઓળખ, સમયસર નિદાન અને સંપૂર્ણ સારવાર પર ભાર મૂકે છે.
બ્રેસ્ટ કેન્સરનું જોખમ કયા કારણોથી વધી શકે?
બ્રેસ્ટ કેન્સર થવાનું કોઈ એક કારણ નથી. વધતી ઉંમર, પરિવાર અથવા વ્યક્તિગત ઇતિહાસ, કેટલાક વારસાગત જિનેટિક ફેરફારો, હોર્મોનલ અને પ્રજનન સંબંધિત પરિબળો, સ્તનનું ઘનત્વ તેમજ જીવનશૈલી સંબંધિત કેટલાક પરિબળો જોખમ વધારી શકે છે. શારીરિક નિષ્ક્રિયતા, વધુ વજન અથવા મેદસ્વિતા અને દારૂનું સેવન પણ જોખમ સાથે જોડાયેલા પરિબળો છે. જોકે, જોખમના પરિબળો હોવાનો અર્થ વ્યક્તિને ચોક્કસ બ્રેસ્ટ કેન્સર થશે એવો નથી.
સ્તનપાન બ્રેસ્ટ કેન્સરનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે, જ્યારે કેટલીક હોર્મોનલ સારવાર અથવા પ્રજનન સંબંધિત પરિબળો જોખમમાં ફેરફાર કરી શકે છે. આવા મુદ્દાઓમાં વ્યક્તિગત જોખમ અલગ હોઈ શકે છે, તેથી દવાઓ કે હોર્મોનલ સારવાર અંગે કોઈ નિર્ણય લેતા પહેલાં તબીબી સલાહ લેવી યોગ્ય છે.
ઉંમર વધતાં બ્રેસ્ટ કેન્સરનું જોખમ વધે છે
ઉંમર બ્રેસ્ટ કેન્સર માટે મહત્વપૂર્ણ જોખમ પરિબળ છે. ઉંમર વધવાની સાથે બ્રેસ્ટ કેન્સર થવાની શક્યતા વધતી જાય છે. જોકે, યુવાન મહિલાઓમાં પણ બ્રેસ્ટ કેન્સર થઈ શકે છે. તેથી માત્ર ઉંમરના આધારે લક્ષણોને અવગણવા જોઈએ નહીં. કોઈપણ ઉંમરે સ્તનમાં ગાંઠ કે અન્ય અસામાન્ય ફેરફાર જણાય તો તબીબી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
કયા લક્ષણોને અવગણવા નહીં?
બ્રેસ્ટ કેન્સરના લક્ષણોમાં સ્તન અથવા બગલમાં નવી ગાંઠ, સ્તનના કોઈ ભાગમાં સોજો અથવા જાડાપણું, સ્તનના કદ કે આકારમાં ફેરફાર, ચામડીમાં ખાડા પડવા અથવા કરચલીઓ દેખાવા, નિપલનો આકાર બદલાવવો અને નિપલમાંથી દૂધ સિવાયનું અથવા લોહીયુક્ત અસામાન્ય પ્રવાહી નીકળવું સામેલ હોઈ શકે છે.
WHO મુજબ ગાંઠમાં દુખાવો ન થતો હોય તો પણ તેને અવગણવી જોઈએ નહીં. કોઈપણ નવી કે શંકાસ્પદ ગાંઠ કે અસામાન્ય ફેરફાર જણાય તો તબીબનો સંપર્ક કરવો જરૂરી છે.
મહિલાઓ પોતાનું સ્તન આરોગ્ય કેવી રીતે જાળવી શકે?
મહિલાઓએ પોતાના સ્તનના સામાન્ય દેખાવ અને સ્પર્શથી પરિચિત રહેવું જોઈએ, જેથી કોઈ નવો અથવા અસામાન્ય ફેરફાર ઝડપથી ધ્યાનમાં આવી શકે. ગાંઠ, સોજો, ચામડી અથવા નિપલમાં ફેરફાર કે અસામાન્ય સ્રાવ દેખાય તો પોતાની રીતે નિદાન કરવાનો પ્રયાસ કરવાને બદલે નિષ્ણાત તબીબની સલાહ લેવી જોઈએ.
મેમોગ્રાફી માટેની ભલામણો ઉંમર અને વ્યક્તિગત જોખમ અનુસાર બદલાઈ શકે છે. અમેરિકન કેન્સર સોસાયટી મુજબ સરેરાશ જોખમ ધરાવતી મહિલાઓ 40થી 44 વર્ષની વયે વાર્ષિક મેમોગ્રાફી શરૂ કરવાનો વિકલ્પ પસંદ કરી શકે છે, જ્યારે 45થી 54 વર્ષની મહિલાઓ માટે દર વર્ષે મેમોગ્રાફીની ભલામણ કરવામાં આવે છે. વધુ જોખમ ધરાવતી મહિલાઓ માટે સ્ક્રીનિંગનો સમય અને પદ્ધતિ અલગ હોઈ શકે છે, તેથી પોતાના તબીબ સાથે વ્યક્તિગત જોખમ અંગે ચર્ચા કરવી જરૂરી છે.
સ્વસ્થ જીવનશૈલીથી જોખમ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે
બ્રેસ્ટ કેન્સરને સંપૂર્ણપણે અટકાવવાનો કોઈ ખાતરીપૂર્વકનો માર્ગ નથી, પરંતુ નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરવી, સ્વસ્થ વજન જાળવવું અને દારૂનું સેવન મર્યાદિત અથવા ટાળવું જેવા પગલાં જોખમ ઘટાડવામાં મદદરૂપ બની શકે છે. સંતુલિત અને પોષણયુક્ત આહાર સમગ્ર આરોગ્ય માટે લાભદાયી છે.
બ્રેસ્ટ કેન્સરની શંકા હોય તો શું કરવું?
જો કોઈ મહિલામાં બ્રેસ્ટ કેન્સર સંબંધિત શંકાસ્પદ લક્ષણ જોવા મળે તો સૌથી પહેલું પગલું નિષ્ણાત તબીબનો સંપર્ક કરવાનું છે. જરૂર મુજબ મેમોગ્રાફી, અલ્ટ્રાસાઉન્ડ અથવા અન્ય ઇમેજિંગ તપાસ કરવામાં આવી શકે છે. કેન્સરની ખાતરી માટે સામાન્ય રીતે બાયોપ્સીની જરૂર પડી શકે છે.
બ્રેસ્ટ કેન્સરનું નિદાન થયા બાદ તેની સ્ટેજ અને પ્રકારને ધ્યાનમાં રાખીને સારવાર નક્કી કરવામાં આવે છે. તેમાં સર્જરી, રેડિયેશન થેરાપી, કીમોથેરાપી, હોર્મોન થેરાપી, ટાર્ગેટેડ થેરાપી અથવા અન્ય આધુનિક સારવારનો સમાવેશ થઈ શકે છે. દર્દી માટે યોગ્ય સારવાર યોજના નિષ્ણાત ઓન્કોલોજી ટીમ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
‘લક્ષણોને અવગણશો નહીં, સમયસર તપાસ કરાવો’
ખેડા જિલ્લાના ઈનચાર્જ જિલ્લા આરોગ્ય અધિકારી ડૉ. શાલિની ભાટિયાના જણાવ્યા મુજબ, “બ્રેસ્ટ કેન્સર સામેની લડતમાં જાગૃતિ અને સમયસર તપાસ મહત્વપૂર્ણ છે. સ્તનમાં ગાંઠ, આકારમાં ફેરફાર, નિપલમાંથી અસામાન્ય સ્રાવ અથવા ચામડીમાં ફેરફાર જેવા કોઈપણ લક્ષણોને અવગણવા જોઈએ નહીં. કોઈ શંકા જણાય તો નિષ્ણાત તબીબનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.”
તેમણે મહિલાઓને પોતાના આરોગ્યને પ્રાથમિકતા આપવા અને પરિવારની અન્ય મહિલાઓમાં પણ બ્રેસ્ટ કેન્સર અંગે જાગૃતિ ફેલાવવા અપીલ કરી છે. વહેલું નિદાન, યોગ્ય સારવાર અને દર્દીને પરિવારનો માનસિક સહકાર બ્રેસ્ટ કેન્સર સામેની સારવારયાત્રામાં મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
વર્લ્ડ બ્રેસ્ટ કેન્સર રિસર્ચ ડેનો મુખ્ય સંદેશ પણ એ જ છે કે બ્રેસ્ટ કેન્સર અંગે ભય નહીં પરંતુ યોગ્ય માહિતી અને જાગૃતિ જરૂરી છે. અસામાન્ય લક્ષણોને સમયસર ઓળખી તબીબી સલાહ લેવામાં આવે તો વહેલું નિદાન અને યોગ્ય સારવારની તક વધી શકે છે.
રિપોર્ટ- સુરેશ પારેખ (કપડવંજ- ખેડા)
સંકલન માહિતી વિભાગ- ખેડા
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
