આર્થિક સર્વેક્ષણમાં ભારતમાં અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડ (UPF) એટલે કે જંક ફૂડની ઝડપથી વધી રહેલી ખપતને લઈને ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. લોકસભામાં રજૂ કરાયેલા પ્રી-બજેટ દસ્તાવેજ મુજબ, ભારત હવે દુનિયાના સૌથી ઝડપથી વિકસતા UPF બજારોમાં સામેલ થઈ ગયું છે. આ વલણ લાંબા ગાળે જાહેર આરોગ્ય પર ગંભીર અસર કરી શકે છે અને આરોગ્ય સંબંધિત અસમાનતાઓને વધુ વધારી શકે છે, ખાસ કરીને બાળકો અને યુવાનોમાં.
સર્વેક્ષણ મુજબ, પાંચ વર્ષથી ઓછા વયના બાળકોમાં વધુ વજન અને મેદસ્વિતાની સમસ્યા ઝડપથી વધી રહી છે. વર્ષ 2015-16માં જ્યાં આ આંકડો 2.1 ટકા હતો, ત્યાં 2019-21માં તે વધીને 3.4 ટકા થયો છે. અંદાજ મુજબ, વર્ષ 2020માં દેશમાં આશરે 3.3 કરોડ બાળકો મોટાપાથી પીડિત હતા, અને આ સંખ્યા 2035 સુધીમાં વધીને 8.3 કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે. આ આંકડાઓ બાળકોના આરોગ્ય માટે ભવિષ્યમાં ઊભા થનારા જોખમોની ગંભીર ચેતવણી આપે છે.
રાષ્ટ્રીય પરિવાર આરોગ્ય સર્વેક્ષણ (NFHS)ના આંકડાઓનો ઉલ્લેખ કરતાં આર્થિક સર્વેક્ષણમાં જણાવાયું છે કે ભારતમાં 24 ટકા મહિલાઓ અને 23 ટકા પુરુષો વધુ વજન અથવા મેદસ્વિતાની શ્રેણીમાં આવે છે. 15થી 49 વર્ષની વય જૂથની મહિલાઓમાં 6.4 ટકા મેદસ્વિતાથી પીડિત છે, જ્યારે આ જ વય જૂથના પુરુષોમાં આ આંકડો 4 ટકા છે. આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે મેદસ્વિતાની સમસ્યા હવે માત્ર શહેરી કે ચોક્કસ વર્ગ સુધી સીમિત રહી નથી.
જંક ફૂડની વધતી ખપતને નિયંત્રિત કરવા માટે આર્થિક સર્વેક્ષણમાં કડક પગલાંની ભલામણ કરવામાં આવી છે. તેમાં સવારે 6 વાગ્યાથી રાત્રે 11 વાગ્યા સુધી તમામ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડની જાહેરાતો પર પ્રતિબંધ મૂકવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. ખાસ કરીને બાળકોને લક્ષ્ય કરતી જાહેરાતો, ડિજિટલ મીડિયા પરના પ્રચાર તેમજ દૂધ અને પીણાં જેવી વસ્તુઓના પ્રમોશન પર વધુ કડકાઈ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
સર્વેક્ષણનું માનવું છે કે માત્ર ઉપભોક્તાઓના વર્તનમાં ફેરફાર લાવીને સ્વસ્થ આહાર સુનિશ્ચિત કરી શકાય નહીં. તેના માટે સમગ્ર ખાદ્ય પ્રણાલી સાથે જોડાયેલા સંકલિત અને વ્યાપક નીતિગત સુધારાઓ જરૂરી છે. તેમાં વધુ ચરબી, ખાંડ અને મીઠું (HFSS) ધરાવતા ખાદ્ય પદાર્થો પર ચેતવણી લેબલ, ફ્રન્ટ-ઓફ-પેક પોષણ લેબલિંગ, જવાબદાર માર્કેટિંગ અને અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડના ઉત્પાદન તથા વેચાણના નિયમન જેવા પગલાંનો સમાવેશ થાય છે.
આર્થિક સર્વેક્ષણમાં ચિલી, નોર્વે અને બ્રિટન જેવા દેશોના ઉદાહરણો પણ આપવામાં આવ્યા છે, જ્યાં જંક ફૂડની જાહેરાતો પર કડક નિયંત્રણો લાગુ કરવામાં આવ્યા છે. ખાસ કરીને બ્રિટનમાં તાજેતરમાં બાળકો પર પડતી નકારાત્મક અસર ઘટાડવાના હેતુથી રાત્રે 9 વાગ્યા પહેલા જંક ફૂડની જાહેરાતો પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે, જેને એક અસરકારક પગલું માનવામાં આવે છે.
રિપોર્ટ મુજબ, ભારતમાં UPFની વેચાણમાં 2009થી 2023 દરમિયાન 150 ટકા કરતાં વધુનો વધારો થયો છે. વર્ષ 2006માં જ્યાં તેનો બજાર કદ માત્ર 0.9 અબજ ડોલર હતો, ત્યાં 2019 સુધીમાં તે વધીને આશરે 38 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી ગયો છે. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પુરુષો અને મહિલાઓ બંનેમાં મેદસ્વિતાની દર લગભગ દોગણી થઈ ગઈ છે, જે UPFની વધતી ખપત અને બગડતી જીવનશૈલી વચ્ચેના સીધા સંબંધ તરફ સંકેત આપે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક કરો, શેર કરો અને સબ્સ્ક્રાઇબ કરો
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
