ઈ-કોમર્સ ક્ષેત્રની દિગ્ગજ કંપની એમેઝોન સામે સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી (CCPA)એ મોટી કાર્યવાહી કરી છે. એમેઝોન સેલર સર્વિસીસ પ્રાઈવેટ લિમિટેડના પ્લેટફોર્મ પર સામાન્ય રીતે ઉત્પાદિત મીઠાઈઓને ‘Shri Ram Mandir Ayodhya Prasad’ તરીકે લિસ્ટ કરીને વેચાણ કરવાની મંજૂરી આપવા બદલ કંપની પર ₹1 લાખનો દંડ ફટકારવામાં આવ્યો છે. CCPAએ આ લિસ્ટિંગને ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરતી જાહેરાત અને ગ્રાહક સુરક્ષા કાયદાનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું છે.
CCPAના આદેશમાં જણાવાયું છે કે ‘શ્રી રામ મંદિર અયોધ્યા પ્રસાદ’ શબ્દપ્રયોગ સામાન્ય હિંદુ શ્રદ્ધાળુ માટે અયોધ્યાના રામ મંદિરમાં ભગવાનને અર્પણ કરવામાં આવેલ અને આશીર્વાદિત પ્રસાદનો અર્થ આપે છે. પરંતુ સંબંધિત મીઠાઈઓ માટે શ્રી રામ જન્મભૂમિ તીર્થ ક્ષેત્ર ટ્રસ્ટની સત્તાવાર મંજૂરી હોવાનો પુરાવો નહોતો.
જાન્યુઆરી 2024માં CAITએ કરી હતી ફરિયાદ
આ મામલો Confederation of All India Traders (CAIT) દ્વારા જાન્યુઆરી 2024માં કરવામાં આવેલી ફરિયાદ બાદ સામે આવ્યો હતો. CCPAનો આદેશ ચીફ કમિશનર નિધિ ખરે અને કમિશનર અનુપમ મિશ્રા દ્વારા 4 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો.
ફરિયાદમાં જણાવાયું હતું કે ચંદુ ટ્રેડિંગ કંપની દ્વારા બિહાર બ્રધર્સ બ્રાન્ડ હેઠળ એમેઝોન પર દેશી ઘીના લાડુ, ખોયાના લાડુ, બુંદીના લાડુ અને ગાયના દૂધના પેંડા સહિતની મીઠાઈઓ ‘રામ મંદિર પ્રસાદ’ તરીકે વેચવામાં આવી રહી હતી. કેટલાક લિસ્ટિંગમાં ધાર્મિક તસવીરો અને રામ જન્મભૂમિ મંદિરના આશીર્વાદ સાથે જોડાયેલા દાવાઓનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
રામ મંદિર ટ્રસ્ટની મંજૂરી વગર ‘પ્રસાદ’ તરીકે વેચાણ
CCPAએ નોંધ્યું કે કોઈ સામાન્ય મીઠાઈને સત્તાવાર મંદિર પ્રસાદ તરીકે રજૂ કરવા માટે સંબંધિત ધાર્મિક સંસ્થાની માન્યતા અથવા અધિકૃતતા મહત્વપૂર્ણ છે. શ્રી રામ જન્મભૂમિ તીર્થ ક્ષેત્ર ટ્રસ્ટની મંજૂરી વગર ‘શ્રી રામ મંદિર અયોધ્યા પ્રસાદ’ નામનો ઉપયોગ ગ્રાહકોમાં પ્રોડક્ટની પ્રામાણિકતા અંગે ખોટી ધારણા ઊભી કરી શકે છે.
ઓથોરિટીએ આ પ્રકારની વ્યાપારી રજૂઆતને માત્ર ગેરમાર્ગે દોરનારી વેપાર પ્રથા તરીકે જ નહીં પરંતુ કરોડો ગ્રાહકોની ધાર્મિક લાગણીઓ સાથે જોડાયેલો ગંભીર મુદ્દો ગણાવ્યો છે. ખાસ કરીને Amazon જેવા વિશાળ અને વ્યાપક પહોંચ ધરાવતા પ્લેટફોર્મ પર આવા લિસ્ટિંગને સામાન્ય ગ્રાહક વધુ વિશ્વસનીય માનવાની શક્યતા રહે છે, એવું CCPAનું તારણ હતું.
પ્રાણપ્રતિષ્ઠા પહેલાં જ લિસ્ટ થઈ હતી પ્રોડક્ટ્સ
CCPAએ સમયગાળાને પણ મહત્વપૂર્ણ ગણાવ્યો છે. વિવાદિત પ્રોડક્ટ્સ 22 જાન્યુઆરી 2024ના અયોધ્યા રામ મંદિર પ્રાણપ્રતિષ્ઠા સમારોહ પહેલાં Amazon પર ઉપલબ્ધ હતી. ઓથોરિટીએ Amazonને 19 જાન્યુઆરી 2024ના રોજ શો-કોઝ નોટિસ જારી કરી હતી.
CCPA મુજબ તે સમયગાળા દરમિયાન રામ મંદિરને લઈને દેશમાં ભારે ધાર્મિક ઉત્સાહ હતો અને તેથી ‘રામ મંદિર પ્રસાદ’ જેવા દાવાઓ ગ્રાહકોની ખરીદીના નિર્ણય પર વિશેષ અસર કરી શકે તેમ હતા.
Amazonનો ‘અજાણ હોવાનો’ બચાવ CCPAએ ન સ્વીકાર્યો
CCPAએ નોંધ્યું કે Amazon પાસે ઓટોમેટેડ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ અને સેલર કમ્પ્લાયન્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઉપલબ્ધ છે. આવી સ્થિતિમાં રામ મંદિર જેવા અત્યંત સંવેદનશીલ નામનો ઉપયોગ કરતી લિસ્ટિંગ અંગે સંપૂર્ણ અજાણ હોવાનો દાવો સ્વીકાર્ય નથી, એવું ઓથોરિટીએ જણાવ્યું. નોટિસ મળ્યા બાદ Amazonએ સંબંધિત લિસ્ટિંગ દૂર કરી હતી.
Amazonએ પોતાને માત્ર મધ્યસ્થી પ્લેટફોર્મ ગણાવી કાનૂની સુરક્ષાનો દાવો કર્યો હતો, પરંતુ CCPAએ આ દલીલ પણ નકારી હતી. ઓથોરિટી અનુસાર Amazonએ આ પ્રોડક્ટ્સને હોસ્ટ, ડિસ્પ્લે અને વેચાણ માટે સુવિધા પૂરી પાડી હોવાથી misleading advertisementsના પ્રકાશનમાં તેની પણ જવાબદારી બને છે.
એક જ સેલરે ₹25.26 લાખથી વધુનું વેચાણ કર્યું
CCPAની તપાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ નાણાકીય વિગતો પણ સામે આવી. ચંદુ ટ્રેડિંગ કમ્પની દ્વારા વિવાદિત લિસ્ટિંગ મારફતે Amazon પ્લેટફોર્મ પર કુલ ₹25,26,309નું Gross Merchandise Sales થયું હતું. આ વેચાણમાંથી Amazonને પણ સામાન્ય બજાર કામગીરી હેઠળ કમિશન અને ફી મળી હતી.
આ બાબતને આધારે ઓથોરિટીએ એ પણ નોંધ્યું કે પ્લેટફોર્મ માત્ર ટેક્નિકલ માધ્યમ પૂરું પાડતું ન હતું, પરંતુ વેચાણની પ્રક્રિયામાંથી આર્થિક લાભ પણ મેળવી રહ્યું હતું.
હવે ‘પ્રસાદ’ વેચવા માટે અધિકૃત પ્રમાણપત્ર જરૂરી
CCPAએ દંડ ઉપરાંત Amazonને ભવિષ્ય માટે પણ મહત્વપૂર્ણ નિર્દેશો આપ્યા છે. સંબંધિત ધાર્મિક સંસ્થાની ચકાસણી કરી શકાય તેવી દસ્તાવેજી મંજૂરી વિના ‘Prasad’, ‘Prasadam’, ‘Mahaprasad’, ‘Bhog’ અથવા સમાન ધાર્મિક શબ્દોનો ઉપયોગ કરીને પ્રોડક્ટ વેચી શકાશે નહીં.
હાલ આ ફ્રેમવર્કમાં શ્રી રામ જન્મભૂમિ મંદિર ઉપરાંત તિરુમલા તિરુપતિ દેવસ્થાનમ, માતા વૈષ્ણોદેવી, કાશી વિશ્વનાથ, જગન્નાથ મંદિર, કેદારનાથ, બદ્રીનાથ, સોમનાથ, દ્વારકાધીશ અને મહાકાલેશ્વર સહિત 10 મોટા ધાર્મિક તીર્થસ્થાનોનો સમાવેશ થાય છે.
Sellerની સંપૂર્ણ વિગતો દર્શાવવી પડશે
Amazonને પ્લેટફોર્મ પર વેચાણ કરનાર સેલરની સંપૂર્ણ વિગતો સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવવાનો પણ આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. તેમાં સેલરનું નામ, સરનામું, કસ્ટમર કેર નંબર અને grievance officerની માહિતીનો સમાવેશ થાય છે. આ સૂચના E-Commerce Rules, 2020 હેઠળના નિયમોના પાલન સાથે જોડાયેલી છે.
CCPAએ Amazonને કીવર્ડ-આધારિત ઓળખ અને દૂર કરવાની પદ્ધતિ સહિતના યોગ્ય કાર્યવાહીને વધુ મજબૂત બનાવવા અને સમયાંતરે વધુ ધાર્મિક સંસ્થાઓને તેની આવરી લેવાની સૂચના પણ આપી છે.
₹1 લાખનો દંડ 15 દિવસમાં જમા કરાવવાનો આદેશ
CCPAએ Consumer Protection Act, 2019 અને E-Commerce Rules, 2020ની સંબંધિત જોગવાઈઓના ઉલ્લંઘન બદલ Amazon Seller Services Private Limited પર ₹1 લાખનો દંડ ફટકાર્યો છે. કંપનીને આ રકમ આદેશની તારીખથી 15 દિવસની અંદર CCPA સમક્ષ જમા કરાવવા કહેવામાં આવ્યું છે.
ઓથોરિટીએ વધુમાં જણાવ્યું છે કે Amazon દ્વારા પ્રસ્તાવિત નવા યોગ્ય કાર્યવાહીનું પાલન અને તેની અસરકારકતા ત્રણથી ચાર મહિના બાદ ફરી સમીક્ષવામાં આવી શકે છે.
આ કાર્યવાહી ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ સંદેશ આપે છે કે ધાર્મિક આસ્થા સાથે જોડાયેલી પ્રોડક્ટ્સનું માર્કેટિંગ કરતી વખતે માત્ર સેલરની માહિતી પર આધાર રાખવો પૂરતો નથી. ગ્રાહકોને પ્રોડક્ટની પ્રામાણિકતા અંગે ગેરમાર્ગે દોરતા દાવાઓ અટકાવવા માટે પ્લેટફોર્મની પોતાની યોગ્ય કાર્યવાહી અને દેખરેખની જવાબદારી પણ નક્કી થઈ શકે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
