ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (FSSAI)એ ખાદ્ય અને પીણાંના ઉત્પાદનોના પેકેજિંગ તથા જાહેરાતોમાં કરવામાં આવતા ‘100% Pure’, ‘100% Natural’ અને તેના જેવા દાવાઓ સામે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. નિયમનકારી કાર્યવાહી બાદ Zandu Honey અને Amway India સહિત અનેક કંપનીઓએ તેમના ઉત્પાદનો અને પ્રમોશનલ સામગ્રીમાંથી આવા દાવાઓ પાછા ખેંચ્યા અથવા દૂર કરવાની કાર્યવાહી કરી હોવાનું સામે આવ્યું છે.
FSSAIનું માનવું છે કે ‘100%’ જેવા શબ્દો ગ્રાહકોના મનમાં ઉત્પાદનની ગુણવત્તા, શુદ્ધતા અથવા કુદરતી હોવા અંગે એવી ચોક્કસ ધારણા ઊભી કરી શકે છે, જેને દરેક કિસ્સામાં સ્પષ્ટ અને વૈજ્ઞાનિક માપદંડોના આધારે સાબિત કરવી શક્ય ન હોય. આ કારણે ફૂડ રેગ્યુલેટરે કંપનીઓને લેબલિંગ અને જાહેરાતમાં કરવામાં આવતા દાવાઓ અંગે વધુ જવાબદારી રાખવા જણાવ્યું છે.
‘100% Pure’ અને ‘100% Natural’ દાવા સામે FSSAIનો વાંધો
FSSAIએ ખાદ્ય ઉત્પાદનોના લેબલ, પેકેજિંગ, જાહેરાત અને અન્ય પ્રમોશનલ સામગ્રીમાં ‘100%’ શબ્દના ઉપયોગ અંગે સવાલ ઉઠાવ્યા છે. ‘100% Pure’ અથવા ‘100% Natural’ જેવા દાવા જોઈને ગ્રાહક એવું માની શકે છે કે સંબંધિત ઉત્પાદન સંપૂર્ણપણે શુદ્ધ, ભેળસેળમુક્ત અથવા સંપૂર્ણ કુદરતી છે.
પરંતુ આવા શબ્દોની સ્પષ્ટ અને સર્વમાન્ય વ્યાખ્યા ન હોય અથવા દાવાને પૂરતા પુરાવાથી સમર્થન ન મળતું હોય તો તે ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરી શકે છે. આ કારણે કંપનીઓએ તેમના ઉત્પાદનો અંગે એવા જ દાવા કરવા જોઈએ જે સ્પષ્ટ, સચોટ અને પુરાવા દ્વારા ચકાસી શકાય.
Zandu અને Amway સહિતની કંપનીઓએ દાવા હટાવ્યા
FSSAIની કાર્યવાહી બાદ અનેક કંપનીઓએ પોતાના ઉત્પાદનો અથવા જાહેરાતોમાંથી ‘100%’ સાથે જોડાયેલા દાવાઓ હટાવવાની કાર્યવાહી કરી છે. તેમાં ઝંડુ હની, એમવે ઈન્ડિયા, બોન બિસ્કીટ અને જુઝા ફૂડ્સ જેવી કંપનીઓનાં નામ સામે આવ્યાં છે.
આ કાર્યવાહી માત્ર પ્રોડક્ટના પેકેટ પર લખવામાં આવેલા શબ્દો પૂરતી મર્યાદિત નથી. FSSAI ખાદ્ય કંપનીઓની જાહેરાતો, ડિજિટલ પ્રમોશન અને અન્ય માર્કેટિંગ સામગ્રીમાં કરવામાં આવતા દાવાઓ પર પણ નજર રાખી રહ્યું છે.
ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરતી જાહેરાતો પર નજર
ફૂડ કંપનીઓ માટે પ્રોડક્ટના ફાયદા અને ગુણવત્તા દર્શાવતી જાહેરાતો માર્કેટિંગનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. જોકે કોઈ દાવો એવો ન હોવો જોઈએ કે જેના કારણે ગ્રાહક ઉત્પાદન વિશે વાસ્તવિકતાથી અલગ ધારણા બનાવી લે.
ખાસ કરીને ‘Pure’, ‘Natural’, ‘Organic’ અને આવા શબ્દો સાથે ‘100%’ ઉમેરવાથી દાવો વધુ નિશ્ચિત અને સંપૂર્ણ બની જાય છે. તેથી આવા દાવા માટે પૂરતો આધાર હોવો જરૂરી બને છે.
પેકેજિંગથી લઈને ઓનલાઈન જાહેરાત સુધી તપાસ
FSSAIનું ધ્યાન માત્ર દુકાનોમાં વેચાતા ઉત્પાદનોના લેબલ પર જ નથી. ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ, કંપનીની વેબસાઇટ, સોશિયલ મીડિયા અને અન્ય ડિજિટલ માધ્યમો પર પ્રોડક્ટને કેવી રીતે પ્રમોટ કરવામાં આવે છે તે પણ મહત્વનું છે.
નિયમનકારી અભિગમનો મુખ્ય હેતુ ગ્રાહકને ખાદ્ય ઉત્પાદન ખરીદતી વખતે સ્પષ્ટ અને વિશ્વસનીય માહિતી મળે તથા માર્કેટિંગની ભાષાથી તેની પસંદગી અયોગ્ય રીતે પ્રભાવિત ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
Daburના ઉત્પાદનોને લઈને પણ કાર્યવાહી
આ મુદ્દે Dabur India સાથે જોડાયેલા કેટલાક ખાદ્ય ઉત્પાદનો પણ FSSAIની તપાસના દાયરામાં આવ્યા હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. મધ, સફરજન સીડર સરકો, વર્જિન નાળિયેર તેલ, તલનું તેલ, ગાયનું ઘી, નાળિયેર પાણી અને નાળિયેરનું દૂધ જેવા ઉત્પાદનો પર કરવામાં આવેલા કેટલાક ‘100%’ દાવાઓ સામે વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો.
આ ઉત્પાદનો સાથે ‘100% Natural’, ‘100% Pure’, ‘100% Purity Guaranteed’, ‘100% Organic’ અને ‘100% Tender Coconut Water’ જેવા દાવાઓનો મુદ્દો સામે આવ્યો હતો. નિયમનકારી કાર્યવાહીમાં ચોક્કસ લેબલિંગ અથવા દાવાઓ ધરાવતા ઉત્પાદનોના વેચાણ અને માર્કેટિંગ અંગે પણ નિર્દેશ આપવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવાયું છે.
શું દરેક ‘100%’ શબ્દ પર પ્રતિબંધ છે?
આ કાર્યવાહીનો અર્થ એવો નથી કે કોઈપણ સંદર્ભમાં ‘100%’ લખવું આપમેળે ગેરકાયદેસર બની જાય છે. મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે કોઈ ખાદ્ય ઉત્પાદનની ગુણવત્તા, શુદ્ધતા અથવા પ્રકૃતિ અંગે કરવામાં આવતો દાવો ગ્રાહકને ગેરમાર્ગે દોરે છે કે નહીં અને તે દાવાને નિયમો તથા પુરાવાના આધારે સાબિત કરી શકાય છે કે નહીં.
FSSAIનો ભાર એ બાબત પર છે કે ફૂડ બિઝનેસ ઓપરેટર્સે એવા શબ્દો અને દાવાઓનો ઉપયોગ ટાળવો જોઈએ જે ઉત્પાદનને સ્પર્ધાત્મક ઉત્પાદનો કરતાં સંપૂર્ણ અથવા નિર્વિવાદ રીતે શ્રેષ્ઠ કે શુદ્ધ હોવાનું ભ્રામક સૂચન કરે.
ફૂડ કંપનીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ સંદેશ
FSSAIની કાર્યવાહીથી ખાદ્ય અને પીણાં બનાવતી કંપનીઓ માટે સ્પષ્ટ સંદેશ ગયો છે કે હવે માત્ર આકર્ષક માર્કેટિંગ માટે ‘100% Pure’ અથવા ‘100% Natural’ જેવા દાવાઓ કરવાનું જોખમી બની શકે છે. કંપનીઓએ પોતાના પેકેજિંગ, લેબલ અને જાહેરાતોની સમીક્ષા કરીને દરેક દાવા પાછળ યોગ્ય આધાર અને નિયમનકારી પાલન સુનિશ્ચિત કરવું પડશે.
આ કાર્યવાહી ગ્રાહકો માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. કોઈ ઉત્પાદન પર ‘100%’, ‘Pure’ કે ‘Natural’ લખેલું હોય તો માત્ર એ શબ્દોને આધારે તેની ગુણવત્તા નક્કી કરવાને બદલે ઇન્ગ્રેડિએન્ટ્સ, નુટ્રિશન ઇન્ફોરમેશન, સર્ટિફિકેશન અને અન્ય લેબલ વિગતો પણ તપાસવી ઉપયોગી રહેશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
