બલુચ રાષ્ટ્રવાદી કાર્યકર મીર યાર બલોચે 11 ઓગસ્ટને ‘બલુચિસ્તાન સ્વતંત્રતા દિવસ’ તરીકે ઉજવવાની જાહેરાત કરી છે. તેમણે બલુચ લોકોને પોતાના ઘરો, દુકાનો, બજારો અને જાહેર સ્થળોએ કથિત ‘રિપબ્લિક ઓફ બલુચિસ્તાન’નો ધ્વજ ફરકાવવા અપીલ કરી છે.
વિદેશોમાં વસતા બલુચ નાગરિકોને પણ રેલી, સભા અને જાહેર કાર્યક્રમો દ્વારા 11 ઓગસ્ટની ઉજવણી કરવા કહેવામાં આવ્યું છે. મીર યાર બલોચના જણાવ્યા પ્રમાણે આ કાર્યક્રમનો હેતુ બલુચિસ્તાનના સ્વતંત્રતાના દાવાને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર વધુ મજબૂત રીતે રજૂ કરવાનો છે.
‘રિપબ્લિક ઓફ બલુચિસ્તાન’ને માન્યતા આપવાની માંગ
મીર યાર બલોચે વિશ્વના દેશો, સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓને કથિત ‘રિપબ્લિક ઓફ બલુચિસ્તાન’ને એક સ્વતંત્ર અને સાર્વભૌમ રાષ્ટ્ર તરીકે માન્યતા આપવાની અપીલ કરી છે.
તેમણે દાવો કર્યો છે કે બલુચ લોકો પાકિસ્તાનના નિયંત્રણથી મુક્ત થવા માંગે છે અને પોતાની જમીન, કુદરતી સંપત્તિ તથા રાજકીય ભવિષ્ય અંગે સ્વતંત્ર નિર્ણય લેવાનો અધિકાર ધરાવે છે.
જોકે આ રાજકીય જાહેરાતને હાલમાં કોઈ સાર્વભૌમ દેશ અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાની માન્યતા મળી નથી. પાકિસ્તાનનું બલુચિસ્તાન પ્રાંત હજુ પણ પાકિસ્તાની સરકારના વહીવટી અને સુરક્ષા નિયંત્રણ હેઠળ છે.
11 ઓગસ્ટ 1947નો ઐતિહાસિક સંદર્ભ
બલુચ રાષ્ટ્રવાદી સંગઠનો 11 ઓગસ્ટ 1947ને ઐતિહાસિક સ્વતંત્રતા દિવસ તરીકે રજૂ કરે છે. તેમના વર્ણન પ્રમાણે બ્રિટિશ શાસનના અંતિમ દિવસોમાં કલાતના ખાન મીર અહમદ યાર ખાને કલાતને સ્વતંત્ર રાજ્ય જાહેર કર્યું હતું.
કલાતની પોતાની સંસદીય વ્યવસ્થા હતી અને ત્યાંના અનેક પ્રતિનિધિઓ પાકિસ્તાનમાં સંપૂર્ણ વિલીનીકરણનો વિરોધ કરતા હતા. જોકે પાકિસ્તાન સાથે મહિનાઓ સુધી ચાલેલી વાટાઘાટ અને દબાણ બાદ કલાતના ખાને 27 માર્ચ 1948ના રોજ પાકિસ્તાનમાં જોડાણના દસ્તાવેજ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા.
આ સમગ્ર ઐતિહાસિક પ્રક્રિયા અંગે બલુચ રાષ્ટ્રવાદી અને પાકિસ્તાની સત્તાવાર વર્ણનમાં મતભેદ છે. બલુચ રાષ્ટ્રવાદીઓ તેને બળજબરીપૂર્વકનું જોડાણ કહે છે, જ્યારે પાકિસ્તાન તેને કાયદેસર વિલીનીકરણ તરીકે રજૂ કરે છે.
શું ખરેખર બલુચિસ્તાન સ્વતંત્ર દેશ બની ગયું છે?
મીર યાર બલોચે અગાઉ પણ સોશિયલ મીડિયા અને ઇન્ટરવ્યૂના માધ્યમથી બલુચિસ્તાનને સ્વતંત્ર જાહેર કર્યાના દાવા કર્યા છે. તેમણે રાષ્ટ્રધ્વજ, રાષ્ટ્રગીત, ચલણ અને ભાવિ વહીવટી માળખા અંગે પણ દાવા રજૂ કર્યા છે.
પરંતુ સ્વતંત્ર તપાસમાં બલુચિસ્તાનના રાજકીય અથવા કાનૂની દરજ્જામાં કોઈ સત્તાવાર ફેરફાર થયો હોવાના પુરાવા મળ્યા નથી. કોઈ માન્ય સરકાર, સંસદ, ન્યાયતંત્ર અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય રીતે સ્વીકૃત વહીવટી તંત્ર હાલમાં અસ્તિત્વમાં હોવાની પુષ્ટિ થઈ નથી.
આથી આ ઘટનાને બલુચ રાષ્ટ્રવાદી નેતાનું રાજકીય જાહેરનામું અથવા સ્વતંત્રતાની અપીલ તરીકે રજૂ કરવી વધુ સચોટ રહેશે, નહીં કે સમગ્ર બલુચિસ્તાન સ્વતંત્ર દેશ બની ગયું છે તેવી સ્થાપિત હકીકત તરીકે.
પાકિસ્તાનની નીતિઓ પર ગંભીર આરોપ
મીર યાર બલોચે પાકિસ્તાન સરકાર અને સૈન્યની નીતિઓની ટીકા કરતાં આરોપ લગાવ્યો છે કે ઇસ્લામાબાદે દાયકાઓથી બલુચિસ્તાનની કુદરતી સંપત્તિનો ઉપયોગ કર્યો, પરંતુ સ્થાનિક લોકોને વિકાસ અને સમાન હિસ્સો મળ્યો નથી.
બલુચ રાષ્ટ્રવાદી જૂથો લાંબા સમયથી ગેસ, ખનિજ, તાંબું, સોનું અને સમુદ્રી સંસાધનોના શોષણના આરોપ લગાવતા આવ્યા છે. તેઓ ગુમ થયેલા લોકો, સૈન્ય કાર્યવાહી અને માનવાધિકાર ઉલ્લંઘનના મુદ્દાઓ પણ ઉઠાવે છે. પાકિસ્તાન સરકાર આવા ઘણા આરોપોને નકારી કાઢે છે અને બલુચ સશસ્ત્ર સંગઠનોને આતંકવાદી જૂથો તરીકે ગણાવે છે.
બલુચિસ્તાનમાં લાંબા સમયથી ચાલે છે સશસ્ત્ર બળવો
બલુચિસ્તાનમાં પાકિસ્તાનથી અલગ થવાની માંગ નવી નથી. અનેક બલુચ સશસ્ત્ર અને રાજકીય સંગઠનો દાયકાઓથી સ્વાયત્તતા અથવા પૂર્ણ સ્વતંત્રતાની માંગ કરી રહ્યા છે.
Baloch Liberation Army સહિતનાં સંગઠનોએ પાકિસ્તાની સુરક્ષા દળો, સરકારી માળખાં, રેલવે, સૈન્ય મથકો અને ચીન સાથે જોડાયેલા પ્રોજેક્ટને નિશાન બનાવ્યા છે. અમેરિકાએ BLAને વિદેશી આતંકવાદી સંગઠન તરીકે સૂચિબદ્ધ કર્યું છે. આ સંગઠન પર સામાન્ય નાગરિકો અને અન્ય પ્રાંતોના શ્રમિકો પર હુમલાના પણ આરોપ છે.
ગ્વાદર પોર્ટ અને ચીનની હાજરી પર સવાલ
બલુચિસ્તાનનું ગ્વાદર બંદર ચીન-પાકિસ્તાન ઇકોનોમિક કોરિડોરનું મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર છે. ચીને આ વિસ્તારમાં બંદર, માર્ગ, ઊર્જા અને અન્ય માળખાકીય યોજનાઓમાં મોટું રોકાણ કર્યું છે.
બલુચ રાષ્ટ્રવાદી સંગઠનોનો આરોપ છે કે આ યોજનાઓથી સ્થાનિક લોકો કરતાં પાકિસ્તાન અને ચીનને વધારે લાભ મળી રહ્યો છે. આ કારણે ચીની નાગરિકો, કંપનીઓ અને ગ્વાદર સંબંધિત પ્રોજેક્ટ બલુચ સશસ્ત્ર સંગઠનોના નિશાન પર રહ્યા છે.
ગ્વાદર અને અન્ય ચીની પ્રોજેક્ટની સુરક્ષા પાકિસ્તાન માટે મોટો પડકાર બની છે. બલુચિસ્તાનની સ્થિતિ વધુ તંગ બને તો ચીનના રોકાણ અને CPECની કામગીરી પર પણ અસર પડી શકે છે.
ભારતનું વલણ શું રહેશે?
મીર યાર બલોચ અને કેટલાક અન્ય બલુચ કાર્યકરોએ ભારત સહિત વિશ્વના લોકશાહી દેશોને તેમના સ્વતંત્રતાના દાવાને સમર્થન આપવા અપીલ કરી છે.
જોકે ભારત સરકારે આ નવી જાહેરાત અથવા કથિત ‘રિપબ્લિક ઓફ બલુચિસ્તાન’ને માન્યતા આપવા અંગે કોઈ સત્તાવાર નિર્ણય જાહેર કર્યો નથી. ભારતની સંભવિત પ્રતિક્રિયા અંગે કરવામાં આવતી ચર્ચા હાલમાં રાજકીય અટકળોના સ્તરે છે.
બલુચિસ્તાનના મુદ્દે ભારતનું કોઈ પણ સત્તાવાર પગલું દક્ષિણ એશિયાની રાજનીતિ, ભારત-પાકિસ્તાન સંબંધો અને ચીન સાથેના વ્યૂહાત્મક સમીકરણો પર અસર કરી શકે છે.
પાકિસ્તાન માટે વધતો આંતરિક પડકાર
પાકિસ્તાન અગાઉ પૂર્વ પાકિસ્તાનના વિભાજનનો સામનો કરી ચૂક્યું છે. વર્ષ 1971ના યુદ્ધ બાદ પૂર્વ પાકિસ્તાન સ્વતંત્ર બાંગ્લાદેશ બન્યું હતું.
હાલનું બલુચ રાષ્ટ્રવાદી આંદોલન પાકિસ્તાન માટે ગંભીર સુરક્ષા અને રાજકીય પડકાર છે. જોકે 1971ની પરિસ્થિતિ અને આજની બલુચિસ્તાનની પરિસ્થિતિ એકસરખી નથી. બલુચિસ્તાનની સ્વતંત્રતાની માંગને હજુ સુધી વૈશ્વિક રાજદ્વારી માન્યતા કે સ્થાપિત રાજ્યતંત્રનો આધાર મળ્યો નથી.
11 ઓગસ્ટની ઉજવણીનું રાજકીય મહત્ત્વ
મીર યાર બલોચ દ્વારા 11 ઓગસ્ટની ઉજવણીની જાહેરાતનો મુખ્ય હેતુ બલુચિસ્તાનની ઐતિહાસિક ઓળખ અને સ્વતંત્રતાની માંગને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચામાં લાવવાનો છે.
બલુચ કાર્યકરો માટે આ દિવસ 1947માં કલાતની સ્વતંત્રતાનું પ્રતીક છે. પાકિસ્તાન માટે, જોકે, બલુચિસ્તાન દેશનો બંધારણીય પ્રાંત છે અને અલગ દેશની જાહેરાત કાનૂની કે રાજદ્વારી રીતે માન્ય નથી.
આથી 11 ઓગસ્ટના કાર્યક્રમો પાકિસ્તાનના બલુચિસ્તાનમાં સુરક્ષા પરિસ્થિતિ, વિદેશોમાં બલુચ સમુદાયના વિરોધ પ્રદર્શન અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિસાદના દૃષ્ટિકોણથી મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
