લોકસભામાં 16 ડિસેમ્બરે કેન્દ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શિવરાજ સિંઘ ચૌહાણે વિકસિત ભારત ગેરંટી ફોર રોજગાર એન્ડ આજીવિકા મિશન (ગ્રામીણ) (VB-G RAM G) બિલ, 2025 રજૂ કર્યું છે. આ બિલ મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી અધિનિયમની (MGNREGA) જગ્યાએ લાવવામાં આવી રહ્યું છે અને તેમાં ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રોજગાર ગેરંટીને 100 દિવસથી વધારીને 125 દિવસ કરવાની જોગવાઈ છે.
આ નવા બિલમાં સરકાર MGNREGAમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કરવા જઈ રહી છે, જેમાં શ્રમિકોના કામના દિવસો 100થી વધારીને 125 કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત એક નાણાકીય વર્ષમાં કુલ 60 દિવસો માટે કામ નહીં કરાવામાં આવે, જેમાં વાવણી અને લણણી જેવી કૃષિ સીઝનનો સમાવેશ થાય છે.
સરકારના મતે આ બિલ જૂના MGNREGA કરતાં અનેક દરજ્જે વધુ સારું છે. તે રોજગાર, પારદર્શિતા, યોજના અને જવાબદારીને વધારે છે. બિલમાં રોજગાર ગેરંટીને 100 દિવસથી વધારીને 125 દિવસ કરવામાં આવી છે. તેના હેઠળ એક નાણાકીય વર્ષમાં કુલ 60 દિવસો માટે વિરામ આપવામાં આવશે, જેમાં વાવણી અને લણણીની કૃષિ સીઝનનો સમાવેશ થાય છે.
MGNREGAમાં મોટા ભાગનો ખર્ચ કેન્દ્ર સરકાર ઉઠાવતી હતી. રાજ્યોને માત્ર મજૂરી અને સામગ્રી સંબંધિત કેટલાક ભાગ આપવાના હતા, પરંતુ વ્યવહારમાં રાજ્યો અવારનવાર કેન્દ્ર પર નિર્ભર રહેતા હતા. ‘રામ જી’ બિલમાં આ વ્યવસ્થા બદલવાની વાત કરવામાં આવી છે. તેમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો બંને મળીને ફંડિંગ શેર કરશે, જેથી રાજ્યોની જવાબદારી પણ વધે અને તેઓ કામ શરૂ કરવામાં વિલંબ ન કરે. સરકારનો દાવો છે કે આનાથી ‘ઉપરથી પૈસા નથી આવ્યા’ જેવા બહાના ઓછા થશે.
MGNREGAમાં દર વર્ષે ‘લેબર બજેટ’ (શ્રમ બજેટ) બનાવવામાં આવતું હતું. પરંતુ સમસ્યા એ હતી કે જો જમીન પર માંગ વધી ગઈ અને બજેટ ખતમ થઈ ગયું તો નવા કામ રોકી દેવામાં આવતા હતા. પરંતુ નવા ‘રામ જી’ બિલમાં લેબર બજેટની જગ્યાએ ‘માનક ફાળવણી’નો પ્રસ્તાવ છે. એટલે કે ખર્ચ એક નિશ્ચિત માળખા હેઠળ થશે.
MGNREGAમાં ખેતીની સીઝન અને બિન-સીઝન વચ્ચે કોઈ સ્પષ્ટ તફાવત રાખવામાં આવતો ન હતો. ‘રામ જી’ બિલમાં પ્રસ્તાવ છે કે કૃષિ સીઝન દરમિયાન લગભગ 60 દિવસો સુધી રોજગાર ગેરંટીમાં વિરામ રહેશે. પ્રસ્તાવમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે તે સમયે ખેડૂતો અને શ્રમિકોને ખેતીમાંથી જ રોજગાર મળી જાય છે, તેથી સરકારી કામ રોકીને ખેતીને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે.
MGNREGAમાં નકલી જોબ કાર્ડ, અધૂરા કામ અને ભ્રષ્ટાચારના આરોપો લાગતા રહ્યા છે. નવા ‘રામ જી’ બિલને વધુ અનુશાસિત અને જવાબદેહ માળખાના રૂપમાં પેશ કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેમાં કામ, સમય અને ચૂકવણી પર કડક દેખરેખ રાખવાની વાત કરવામાં આવી છે. સરકારનું કહેવું છે કે તેનાથી યોજના પર લોકોનો વિશ્વાસ વધશે.
આ નવા બિલનો વિપક્ષી સાંસદોએ વિરોધ કર્યો છે. કોંગ્રેસ સાંસદ પ્રિયંકા ગાંધીએ તેનો વિરોધ કરતાં કહ્યું કે તેમને નામ બદલવાની આ બાબત સમજાતી નથી કારણ કે તેમાં ઘણો ખર્ચો થાય છે. પ્રિયંકાએ કહ્યું કે, MGNREGAએ ગરીબ લોકોને 100 દિવસના રોજગારનો અધિકાર આપ્યો હતો, આ બિલ તે અધિકારને નબળો પાડશે. તેમણે દિવસોની સંખ્યા તો વધારી દીધી છે પરંતુ મજૂરી વધારી નથી.
આ બિલથી ગ્રામીણ રોજગાર યોજનામાં નવી દિશા મળવાની અપેક્ષા છે, પરંતુ વિપક્ષના વિરોધથી તેના પર ચર્ચા અને વિવાદ વધવાની શક્યતા છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
