ગુજરાત પોલીસ દ્વારા મહિલાઓ અને બાળકોને વધતા સાયબર ગુનાઓથી સુરક્ષિત રાખવા માટે ‘ઓપરેશન સુરક્ષિત સાયબરસ્પેસ’ નામનું 28 દિવસનું વિશેષ રાજ્યવ્યાપી અભિયાન શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. આ અભિયાન હેઠળ ડીપફેક, સેક્સટોર્શન, સાયબર સ્ટોકિંગ, ઓનલાઇન ગ્રૂમિંગ અને ગેમિંગ પ્લેટફોર્મ પર થતા શોષણ જેવા ગંભીર જોખમો અંગે નાગરિકોને જાગૃત કરવામાં આવી રહ્યા છે.
ડિજિટલ યુગમાં મોબાઇલ, સોશિયલ મીડિયા, ઓનલાઇન ગેમિંગ અને ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. તેની સાથે જ મહિલાઓ, કિશોરીઓ અને બાળકો સામે ઓનલાઇન છેતરપિંડી, બ્લેકમેઇલિંગ અને સતામણીના બનાવો પણ વધી રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ગુજરાત પોલીસે માત્ર ફરિયાદ બાદની કાર્યવાહી પૂરતી મર્યાદિત ન રહી, પરંતુ નિવારણ અને જનજાગૃતિને કેન્દ્રમાં રાખી આ વિશેષ અભિયાન હાથ ધર્યું છે.
પ્રથમ બે સપ્તાહમાં 5,289થી વધુ જાગૃતિ કાર્યક્રમો
‘ઓપરેશન સુરક્ષિત સાયબરસ્પેસ’ના પ્રથમ બે સપ્તાહ દરમિયાન રાજ્યભરમાં 5,289થી વધુ જાગૃતિ કાર્યક્રમો, તાલીમ સત્રો, કેમ્પ અને રેલીઓનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.
આ કાર્યક્રમોમાં વિદ્યાર્થીઓ, વાલીઓ, શિક્ષકો, મહિલાઓ, કિશોરીઓ, ગ્રામ્ય વિસ્તારના નાગરિકો અને પોલીસ કર્મચારીઓને જોડવામાં આવ્યા છે. કાર્યક્રમો દરમિયાન સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટની સુરક્ષા, મજબૂત પાસવર્ડ, ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન, અજાણ્યા વ્યક્તિ સાથે વ્યક્તિગત માહિતી શેર ન કરવી અને શંકાસ્પદ લિંકથી દૂર રહેવા જેવી બાબતો સમજાવવામાં આવી રહી છે.
અભિયાનનો પ્રથમ તબક્કો: ડિજિટલ સાક્ષરતા અને જાગૃતિ
અભિયાનના પ્રથમ સપ્તાહમાં સાયબર સુરક્ષાની મૂળભૂત સમજ અને ડિજિટલ સાક્ષરતા વધારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. આ તબક્કામાં કુલ 1,874 કાર્યક્રમો અને જાગૃતિ પ્રવૃત્તિઓ યોજવામાં આવી હતી.
શાળાઓમાં ‘સાયબર સુરક્ષા દિવસ’ અંતર્ગત 438 સત્રોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ સત્રોમાં બાળકોને અજાણ્યા લોકો સાથે ચેટિંગ, વ્યક્તિગત તસવીરો મોકલવા, ઓનલાઇન ગેમિંગ દરમિયાન માહિતી શેર કરવા અને શંકાસ્પદ એપ્લિકેશન ડાઉનલોડ કરવાના જોખમો અંગે સમજ આપવામાં આવી હતી.
કિશોરી સુરક્ષા અંતર્ગત 336 વિશેષ પ્રવૃત્તિઓ યોજવામાં આવી હતી. તેમાં સોશિયલ મીડિયા પર થતી સતામણી, નકલી પ્રોફાઇલ, તસવીરોનો ગેરઉપયોગ અને બ્લેકમેઇલિંગ સામે કાયદાકીય તથા વ્યવહારુ માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું.
કોલેજો, વાલીઓ અને શિક્ષકો માટે વિશેષ તાલીમ
રાજ્યની વિવિધ કોલેજોમાં 207 સાયબર જાગૃતિ અભિયાન યોજવામાં આવ્યા હતા. યુવાનોને ડિજિટલ ફ્રોડ, ફેક જોબ ઑફર, ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સ્કેમ, ડેટિંગ એપ ફ્રોડ અને સેક્સટોર્શન અંગે માહિતગાર કરવામાં આવ્યા હતા.
વાલીઓ માટે 318 વિશેષ માર્ગદર્શન કાર્યક્રમો યોજાયા હતા. વાલીઓને બાળકોની ઓનલાઇન પ્રવૃત્તિ પર સંતુલિત દેખરેખ રાખવી, ગેમિંગ અને સોશિયલ મીડિયા ઉપયોગ અંગે ખુલ્લી વાતચીત કરવી અને બાળકના વર્તનમાં અચાનક ફેરફાર જણાય તો ગંભીરતાથી ધ્યાન આપવા સૂચવવામાં આવ્યું હતું.
શિક્ષકો માટે પણ 281 તાલીમ કાર્યક્રમો યોજાયા હતા. શિક્ષકોને સાયબર બુલિંગ, ઓનલાઇન ગ્રૂમિંગ અને બાળકો સામેના ડિજિટલ શોષણના પ્રારંભિક સંકેતો ઓળખવા અંગે માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું.
રાજ્યભરમાં 109 સાયબર જાગૃતિ રેલીઓ
ડિજિટલ સુરક્ષાનો સંદેશ સામાન્ય નાગરિકો સુધી પહોંચાડવા માટે વિવિધ જિલ્લાઓમાં 109 સાયબર જાગૃતિ રેલીઓ યોજવામાં આવી હતી.
આ રેલીઓમાં પોલીસ કર્મચારીઓ, વિદ્યાર્થીઓ, સ્વયંસેવકો અને સામાજિક સંગઠનો જોડાયા હતા. રેલી દરમિયાન સાયબર હેલ્પલાઇન નંબર 1930, ઓનલાઇન ફરિયાદ પ્રક્રિયા અને સાયબર છેતરપિંડી થયા બાદ તાત્કાલિક પગલાં અંગે માહિતી આપવામાં આવી હતી.
બીજો તબક્કો: ગંભીર સાયબર ગુનાઓ સામે નિવારણ
પ્રથમ તબક્કાની સામાન્ય જાગૃતિ બાદ બીજા સપ્તાહમાં ચોક્કસ અને ગંભીર સાયબર ગુનાઓ સામે સુરક્ષા અને નિવારણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું.
આ તબક્કામાં રાજ્યભરમાં કુલ 3,415 વિશેષ જાગૃતિ સત્રો યોજવામાં આવ્યા હતા. તેમાં સોશિયલ મીડિયા સુરક્ષા, ડીપફેક, સેક્સટોર્શન, સાયબર સ્ટોકિંગ, ઓનલાઇન ગેમિંગ સુરક્ષા અને ગ્રૂમિંગ જેવા વિષયો આવરી લેવામાં આવ્યા હતા.
સોશિયલ મીડિયા સુરક્ષા અંગે 743 સત્રો
સોશિયલ મીડિયા સુરક્ષા માટે 743 જાગૃતિ સત્રો યોજવામાં આવ્યા હતા. નાગરિકોને પોતાના એકાઉન્ટની પ્રાઇવસી સેટિંગ્સ મજબૂત રાખવી, અજાણ્યા ફ્રેન્ડ રિક્વેસ્ટ સ્વીકારવી નહીં અને વ્યક્તિગત વિગતો જાહેર પ્લેટફોર્મ પર શેર ન કરવાની સલાહ આપવામાં આવી હતી.
ફેક પ્રોફાઇલ, પાસવર્ડ હેકિંગ, OTP ફ્રોડ અને સોશિયલ મીડિયા દ્વારા થતી ઓળખની ચોરીથી કેવી રીતે બચવું તે અંગે પણ વિસ્તૃત માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું.
ડીપફેક અંગે 578 જાગૃતિ સત્રો
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત ડીપફેક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને નકલી વીડિયો, ફોટો અને અવાજ તૈયાર કરવામાં આવે છે. આવા કન્ટેન્ટનો ઉપયોગ બદનામી, બ્લેકમેઇલિંગ અને ખોટી માહિતી ફેલાવવા માટે થઈ શકે છે.
ગુજરાત પોલીસે ડીપફેક ઓળખવા અને તેના ગેરઉપયોગથી બચવા માટે 578 જાગૃતિ સત્રો યોજ્યા હતા. નાગરિકોને શંકાસ્પદ વીડિયો કે તસવીર તરત આગળ ન મોકલવા અને તેની સત્યતા ચકાસ્યા વગર વિશ્વાસ ન કરવા અપીલ કરવામાં આવી હતી.
સેક્સટોર્શન વિરોધી 520 કાર્યક્રમો
સેક્સટોર્શન એટલે વ્યક્તિગત અથવા આપત્તિજનક તસવીરો અને વીડિયોનો ઉપયોગ કરીને પૈસા વસૂલવા અથવા અન્ય માંગણીઓ માટે દબાણ કરવું.
અભિયાન હેઠળ સેક્સટોર્શન સામે 520 વિશેષ જાગૃતિ કાર્યક્રમો યોજવામાં આવ્યા હતા. લોકોને અજાણ્યા વ્યક્તિ સાથે વીડિયો કોલ ન કરવા, વ્યક્તિગત તસવીરો શેર ન કરવા અને બ્લેકમેઇલિંગની સ્થિતિમાં પૈસા ચૂકવવાને બદલે પોલીસનો સંપર્ક કરવા સમજાવવામાં આવ્યું હતું.
સાયબર સ્ટોકિંગ નિવારણ માટે 514 સત્રો
સાયબર સ્ટોકિંગમાં કોઈ વ્યક્તિ સોશિયલ મીડિયા, મેસેજિંગ એપ અથવા ઇમેઇલ દ્વારા સતત પીછો કરે, ધમકી આપે અથવા હેરાન કરે છે.
આ પ્રકારની ઓનલાઇન સતામણી સામે 514 સત્રો યોજવામાં આવ્યા હતા. મહિલાઓ અને યુવતીઓને શંકાસ્પદ એકાઉન્ટ બ્લોક કરવા, સ્ક્રીનશોટ અને મેસેજ જેવા પુરાવા સાચવી રાખવા અને નજીકના પોલીસ સ્ટેશન અથવા સાયબર સેલમાં ફરિયાદ નોંધાવવા માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું.
ગેમિંગ સુરક્ષા અને ઓનલાઇન ગ્રૂમિંગ પર વિશેષ ભાર
બાળકો અને કિશોરોમાં ઓનલાઇન ગેમિંગનો ઉપયોગ વધતા ગેમિંગ પ્લેટફોર્મ સાયબર શોષકો માટે પણ સરળ માધ્યમ બની રહ્યા છે. અજાણ્યા લોકો બાળકો સાથે મિત્રતા કરીને તેમની વ્યક્તિગત માહિતી, તસવીરો અથવા અન્ય વિગતો મેળવવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.
ગેમિંગ સુરક્ષા અને ઓનલાઇન ગ્રૂમિંગ અંગે 978 વિશેષ સત્રો યોજવામાં આવ્યા હતા. બાળકોને અજાણ્યા ખેલાડીઓ સાથે વ્યક્તિગત વાતચીત ન કરવા, મોબાઇલ નંબર કે સરનામું શેર ન કરવા અને કોઈ વ્યક્તિ ગુપ્ત વાત રાખવા દબાણ કરે તો તરત વાલીને જાણ કરવા સમજાવવામાં આવ્યું હતું.
ગ્રામીણ અને છેવાડાના વિસ્તારોમાં 461 જનજાગૃતિ કેમ્પ
સાયબર સુરક્ષાનો સંદેશ માત્ર શહેરો પૂરતો મર્યાદિત ન રહે તે માટે 461 જનજાગૃતિ કેમ્પનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.
આ કેમ્પોમાં ગ્રામ્ય વિસ્તારના નાગરિકોને બેંકિંગ ફ્રોડ, લોટરી સ્કેમ, KYC અપડેટના નામે છેતરપિંડી, નકલી લોન એપ અને UPI ફ્રોડ અંગે માહિતી આપવામાં આવી હતી.
ફિલ્ડ સ્તરના પોલીસ અધિકારીઓ માટે જવાબદારી નક્કી
‘ઓપરેશન સુરક્ષિત સાયબરસ્પેસ’ની વિશેષતા માત્ર જાગૃતિ કાર્યક્રમો પૂરતી મર્યાદિત નથી. અભિયાનના અસરકારક અમલીકરણ માટે પોલીસ કોન્સ્ટેબલથી પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર સુધીના અધિકારીઓ માટે સ્પષ્ટ એક્શન પોઇન્ટ્સ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે.
રાજ્યના પોલીસ વડા જી. એસ. મલિક અને CID ક્રાઇમ મહિલા સેલના ADGP અજય ચૌધરીના માર્ગદર્શન હેઠળ અભિયાનનું રાજ્યવ્યાપી મોનિટરિંગ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
પાંચ મુખ્ય માપદંડ પર અધિકારીઓનું મૂલ્યાંકન
અભિયાનમાં જોડાયેલા અધિકારીઓની કામગીરીનું પાંચ મુખ્ય માપદંડો પર મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
પ્રથમ માપદંડ સ્થાનિક સ્તરે જાગૃતિ કાર્યક્રમોની અસર અને જનસંપર્કની સફળતા છે. બીજો માપદંડ જોખમી પરિસ્થિતિમાં સમયસર નિવારણાત્મક હસ્તક્ષેપ છે.
ત્રીજો માપદંડ ફરિયાદ મળ્યા બાદ કાર્યવાહીની ઝડપ છે. ચોથો માપદંડ પુરાવા આધારિત અને ગુણવત્તાસભર તપાસ છે. પાંચમો અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ માપદંડ પોલીસ અને નાગરિકો વચ્ચે જનવિશ્વાસ મજબૂત કરવાનો છે.
મહિલાઓ અને બાળકોની સુરક્ષા સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા: ADGP અજય ચૌધરી
CID ક્રાઇમ મહિલા સેલના ADGP અજય ચૌધરીએ જણાવ્યું હતું કે ડિજિટલ યુગમાં મહિલાઓ અને બાળકોની ઓનલાઇન સુરક્ષા ગુજરાત પોલીસની સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે.
તેમના જણાવ્યા મુજબ ‘ઓપરેશન સુરક્ષિત સાયબરસ્પેસ’ દ્વારા ગંભીર સાયબર ગુનાઓ અંગે નાગરિકોમાં જાગૃતિ વધારી સુરક્ષિત ડિજિટલ વાતાવરણ ઊભું કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
સાયબર ફ્રોડ થાય તો તરત 1930 પર સંપર્ક કરો
ગુજરાત પોલીસે નાગરિકોને અપીલ કરી છે કે સાયબર છેતરપિંડી, ઓનલાઇન બ્લેકમેઇલિંગ અથવા ડિજિટલ પેમેન્ટ ફ્રોડ થાય તો સમય બગાડ્યા વગર રાષ્ટ્રીય સાયબર હેલ્પલાઇન નંબર 1930 પર સંપર્ક કરવો.
ખાસ કરીને નાણાકીય સાયબર ફ્રોડમાં જેટલી વહેલી ફરિયાદ કરવામાં આવે, તેટલી રકમ રોકવાની અથવા પરત મેળવવાની સંભાવના વધી શકે છે. ફરિયાદ કરતી વખતે ટ્રાન્ઝેક્શન નંબર, ફોન નંબર, મેસેજ, સ્ક્રીનશોટ અને અન્ય ડિજિટલ પુરાવા સાચવી રાખવા જરૂરી છે.
પ્રોએક્ટિવ પોલીસિંગનું અસરકારક મોડેલ
‘ઓપરેશન સુરક્ષિત સાયબરસ્પેસ’ને પ્રોએક્ટિવ અને નાગરિકકેન્દ્રિત પોલીસિંગના મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. અભિયાનમાં ટેકનોલોજી આધારિત સાયબર જ્ઞાનને શાળા, કોલેજ, સમાજ અને ગ્રામ્ય વિસ્તારના જનસંપર્ક સાથે જોડવામાં આવ્યું છે.
ગુજરાત પોલીસનો પ્રયાસ છે કે નાગરિકો સાયબર ગુનો બન્યા બાદ જ પોલીસ સુધી ન પહોંચે, પરંતુ શરૂઆતથી જ જોખમોને ઓળખી પોતાને અને પરિવારને સુરક્ષિત રાખી શકે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
