તાજેતરના અઠવાડિયાઓમાં નેપાળ રાજકીય સંકટના સૌથી મોટા તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. સરકારે સોશિયલ મીડિયા પર અચાનક પ્રતિબંધ મૂક્યો, જે પહેલાથી ચાલી રહેલા ભ્રષ્ટાચાર, બેરોજગારી અને શાસનની નિષ્ફળતાઓ સામેના જનઅસંતોષને એક મોટો ટ્રિગર પોઈન્ટ આપ્યો. ખાસ કરીને જનરેશન-ઝી યુવાનો, જેઓ સોશિયલ મીડિયાના મુખ્ય વપરાશકર્તા છે, તેમના માટે આ પ્રતિબંધ સ્વતંત્રતા પર સીધી ચોટ સમાન લાગ્યો. તેઓ મોટા પાયે રસ્તાઓ પર ઉતરી આવ્યા, શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શન ઝડપથી હિંસક બન્યા અને સંસદ ભવન, સુપ્રીમ કોર્ટ, ભૂતપૂર્વ શાસકોના નિવાસસ્થાનો જેવી પ્રતિકાત્મક ઇમારતોમાં તોડફોડ અને આગજની થઈ. આ અરાજકતા વચ્ચે વડા પ્રધાન કે.પી. શર્મા ઓલીએ ભારે દબાણને કારણે રાજીનામું આપવું પડ્યું, જેને કારણે દેશમાં સત્તાશૂન્ય પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ.
હવે ચર્ચાનો મુખ્ય કેન્દ્ર વચગાળાની સરકારની રચના છે, અને એમાં ભૂતપૂર્વ ચીફ જસ્ટિસ સુશીલા કાર્કીનું નામ આગળ વધી રહ્યું છે. તેઓને પ્રદર્શનકારીઓ અને ખાસ કરીને યુવા વર્ગનો વ્યાપક સમર્થન છે, કારણ કે તેમના ભૂતકાળના કાર્યોમાં ભ્રષ્ટાચાર વિરુદ્ધ ઝીરો ટોલરન્સ અને મહિલાઓના અધિકારોને મજબૂત બનાવતા નિર્ણયો સામેલ છે. તેમ છતાં, બંધારણીય અવરોધ મોટો પ્રશ્ન છે—પ્રધાનમંત્રી માત્ર સંસદસભ્ય જ બની શકે, જ્યારે સુશીલા કાર્કી કોઈ સંસદસભ્ય નથી. આ કારણે સંસદ ભંગ કરીને નવી રાજકીય વ્યવસ્થા સ્થાપવાની માંગ ઉઠી છે, પરંતુ રાષ્ટ્રપતિએ હજી સુધી આ માંગને સ્વીકાર આપી નથી. આ પરિસ્થિતિમાં સેના મુખ્યાલયમાં લાંબી બેઠક યોજાઈ હતી, જેમાં રાજકીય પક્ષો, એનજીઓ અને નાગરિક સમાજના પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો. ‘હામી નેપાળ’ નામનું એનજીઓ, જે પ્રદર્શનનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે, તેણે સુશીલા કાર્કીના નામને સત્તાવાર રીતે આગળ ધપાવ્યું, અને કાઠમંડુના મેયર બાલેન શાહે પણ તેનો ખુલ્લો સમર્થન આપ્યો.
સુશીલા કાર્કીનો જીવનપ્રવાસ ખૂબ જ પ્રેરણાદાયી રહ્યો છે. મોરાંગ જિલ્લાના ખેડૂત પરિવારમાં જન્મેલી કાર્કીએ શૈક્ષણિક કારકિર્દી બિરાટનગરથી શરૂ કરી અને ભારતની બનારસ હિંદુ યુનિવર્સિટી (BHU)માંથી રાજ્યશાસ્ત્રમાં માસ્ટર ડિગ્રી મેળવી. ત્યારબાદ નેપાળની ત્રિભુવન યુનિવર્સિટીમાંથી કાયદાની ડિગ્રી મેળવી વકીલાત શરૂ કરી. તેઓએ 2016માં નેપાળના સર્વોચ્ચ અદાલતની પહેલી મહિલા મુખ્ય ન્યાયાધીશ તરીકે ઈતિહાસ રચ્યો. પોતાના કાર્યકાળમાં તેમણે અનેક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદા આપ્યા—ભ્રષ્ટાચારના આરોપમાં બેઠેલા મંત્રી જયપ્રકાશ ગુપ્તાને જેલની સજા આપવી, મહિલાઓના બાળકોને નાગરિકત્વનો અધિકાર આપવો, અને મોટા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટોમાં થયેલી અનિયમિતતાઓ પર ન્યાય આપવો. આવા નિડર નિર્ણયો લીધા હોવાથી તેમને રાજકીય વિવાદોનો સામનો કરવો પડ્યો અને તેમના વિરુદ્ધ મહાભિયોગની દરખાસ્ત પણ લાવવામાં આવી, જે બાદમાં પાછી ખેંચવામાં આવી.
કાર્કીનો ભારત સાથેનો ગાઢ સંબંધ તેમને નેપાળ-ભારત સંબંધોમાં એક પુલ તરીકે સ્થાપિત કરે છે. BHUમાં અભ્યાસ દરમિયાન ભારતની સંસ્કૃતિ, સમાજ અને રાજકીય માળખાની અસર તેમના વિચારસરણી પર પડી. તેઓએ વારંવાર જણાવ્યું છે કે ભારતીય લોકો તેમને બહેન તરીકે સ્વીકારે છે અને બંને દેશોના લોકો વચ્ચે ઊંડો લાગણીસભર સંબંધ છે. તેમણે ખુદ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વિશે સકારાત્મક અભિપ્રાય વ્યક્ત કર્યો છે અને તેમના નેતૃત્વની પ્રશંસા કરી છે. આ પૃષ્ઠભૂમિમાં, જો તેઓ વચગાળાની વડાપ્રધાન બનશે તો ભારત-નેપાળ સંબંધોમાં નવી ઊર્જા આવશે તેવી અપેક્ષા છે, ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે પૂર્વ વડા પ્રધાન કે.પી. ઓલી ચીન તરફી નીતિઓ અપનાવતા હતા.
હાલની સ્થિતિમાં, નેપાળ પાસે બે વિકલ્પ છે—એક તો બંધારણીય જોગવાઈ મુજબ સંસદસભ્યમાંથી જ નવા વડાપ્રધાનની પસંદગી કરવી, અથવા તો પ્રદર્શનકારીઓની માંગને માન્ય રાખીને બંધારણીય મર્યાદાઓને અવગણીને સુશીલા કાર્કીને વચગાળાની વડાપ્રધાન બનાવવી. બીજા વિકલ્પમાં સ્પષ્ટ કાનૂની આધાર નથી, પરંતુ અનેક દેશોના ઇતિહાસમાં આવી પરિસ્થિતિઓમાં બંધારણને લવચીક રીતે વ્યાખ્યાયિત કરીને તાત્કાલિક ઉકેલ લાવવામાં આવ્યા છે. હવે જોવાનું એ છે કે રાષ્ટ્રપતિ, રાજકીય પક્ષો અને સૈનિક તંત્ર કયા રસ્તે આગળ વધે છે—શું નેપાળમાં લોકશાહીના નવા અધ્યાયની શરૂઆત થશે કે ફરી રાજકીય અસ્થિરતા લાંબી ચાલશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
