ઉત્તર પ્રદેશની રાજધાની લખનઉના અલીગંજ વિસ્તારમાં આવેલા પુરનિયા ચોરાહા નજીક સોમવાર, 22 જૂનના રોજ એક ત્રણ માળની ઇમારતમાં લાગેલી ભીષણ આગમાં 15 લોકોનાં મોત થયાં છે. મૃતકોમાં મોટાભાગના 20થી 24 વર્ષની ઉંમરના વિદ્યાર્થીઓ હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. આ વિદ્યાર્થીઓ બિલ્ડિંગમાં ચાલતા એનિમેશન કોચિંગ સેન્ટરમાં અભ્યાસ કરવા માટે આવ્યા હતા.
આ દુર્ઘટનાએ લખનઉમાં કોમર્શિયલ બિલ્ડિંગોની ફાયર સેફ્ટી, ઇમરજન્સી એક્ઝિટ અને બાંધકામના નિયમોના અમલને લઈને ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે. પ્રાથમિક તપાસમાં બિલ્ડિંગના ઉપયોગ, સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને સંબંધિત વિભાગોની કામગીરીને લઈને અનેક ચોંકાવનારી વિગતો સામે આવી છે.
રહેણાંક નકશા પર ચાલતી હતી કોમર્શિયલ પ્રવૃત્તિ
પ્રાથમિક તપાસ મુજબ જે ત્રણ માળની બિલ્ડિંગમાં આગ લાગી હતી, તેનો નકશો વર્ષ 2014માં માત્ર રહેણાંક હેતુ માટે મંજૂર કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે, બાદમાં આ ઇમારતનો નિયમો વિરુદ્ધ કોમર્શિયલ ઉપયોગ શરૂ કરવામાં આવ્યો હોવાનો આરોપ છે.
બિલ્ડિંગના ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર પર પેટ શોપ, બીજા માળે એનિમેશન કોચિંગ સેન્ટર અને ગેમિંગ ઝોન તેમજ ત્રીજા માળે એક ઑફિસ કાર્યરત હતી. તપાસ એજન્સીઓ હવે એ જાણવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે કે રહેણાંક ઉપયોગ માટે મંજૂર બિલ્ડિંગમાં વ્યાવસાયિક પ્રવૃત્તિ ચલાવવાની મંજૂરી કોણે આપી હતી અને સંબંધિત વિભાગોએ સમયસર કાર્યવાહી કેમ ન કરી.
બિલ્ડિંગમાં નહોતો ઇમરજન્સી એક્ઝિટ
પ્રારંભિક તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે બિલ્ડિંગમાં આગ જેવી આપત્તિનો સામનો કરવા માટે પૂરતી સુરક્ષા વ્યવસ્થા ઉપલબ્ધ નહોતી. ઇમારતમાં પ્રવેશવા અને બહાર નીકળવા માટે માત્ર એક જ સાંકડો રસ્તો હતો. ઉપરના માળે જવા માટે બનાવવામાં આવેલી સીડીઓ પણ ખૂબ જ સાંકડી હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
બિલ્ડિંગમાં કોઈ અલગ ઇમરજન્સી એક્ઝિટ ન હોવાના કારણે આગ લાગ્યા બાદ ઉપરના માળે ફસાયેલા વિદ્યાર્થીઓ સુરક્ષિત રીતે બહાર નીકળી શક્યા નહોતા. આગ અને ધુમાડો ઝડપથી સીડીઓ સુધી ફેલાઈ જતાં બહાર નીકળવાનો એકમાત્ર રસ્તો પણ બંધ થઈ ગયો હતો.
ઝેરી ધુમાડાને કારણે શ્વાસ રૂંધાવાની આશંકા
શરૂઆતી તપાસ અનુસાર આગ ગ્રાઉન્ડ ફ્લોરથી શરૂ થઈ હોવાની આશંકા છે. આગ લાગ્યા બાદ નીકળેલો ગાઢ કાળો અને ઝેરી ધુમાડો ઝડપથી આખી બિલ્ડિંગમાં ફેલાઈ ગયો હતો.
ધુમાડો સાંકડી સીડીઓ અને ઉપરના માળ સુધી પહોંચી જતાં વિદ્યાર્થીઓ અને અન્ય લોકો અંદર ફસાઈ ગયા હતા. બચાવ માટે કોઈ વૈકલ્પિક માર્ગ ન હોવાના કારણે અનેક લોકો બહાર નીકળી શક્યા નહોતા. પ્રાથમિક રીતે અનેક લોકોનાં મોત શ્વાસ રૂંધાવાને કારણે થયાં હોવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. જોકે, મૃત્યુનું ચોક્કસ કારણ પોસ્ટમોર્ટમ અને ફોરેન્સિક રિપોર્ટ બાદ સ્પષ્ટ થશે.
ફાયર સેફ્ટીના સાધનો અંગે પણ સવાલ
તપાસ એજન્સીઓ હવે એ પણ તપાસી રહી છે કે બિલ્ડિંગમાં ફાયર એક્સ્ટિંગ્વિશર, ફાયર અલાર્મ, સ્મોક ડિટેક્ટર, સ્પ્રિંકલર સિસ્ટમ અને અન્ય અગ્નિશામક સાધનો ઉપલબ્ધ હતા કે નહીં.
બિલ્ડિંગ પાસે માન્ય ફાયર NOC હતી કે નહીં અને ફાયર વિભાગ દ્વારા છેલ્લે ક્યારે ઇમારતનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું, તેની પણ તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. જો સુરક્ષાના જરૂરી સાધનો ઉપલબ્ધ ન હોવાની પુષ્ટિ થશે તો બિલ્ડિંગ માલિકો અને સંચાલકો સામે વધુ કડક કાનૂની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
વર્ષ 2016માં LDAએ આપ્યો હતો તોડી પાડવાનો આદેશ
આ કેસમાં સૌથી મોટો ખુલાસો એ થયો છે કે લખનઉ વિકાસ પ્રાધિકરણ એટલે કે LDAએ વર્ષ 2016માં આ બિલ્ડિંગના કથિત ગેરકાયદેસર બાંધકામને લઈને ધ્વસ્ત કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
દસ્તાવેજો અનુસાર LDAએ 10 મે 2016ના રોજ બિલ્ડિંગ તોડી પાડવાનો આદેશ જાહેર કર્યો હતો. જોકે, બિલ્ડિંગ માલિકોએ આ આદેશ સામે વાંધો રજૂ કર્યા બાદ પાંચ જુલાઈ 2016ના રોજ ધ્વસ્તીકરણનો આદેશ પાછો ખેંચી લેવામાં આવ્યો હતો.
હવે વિશેષ તપાસ ટીમ એ તપાસશે કે ધ્વસ્તીકરણનો આદેશ કયા આધારે રદ કરવામાં આવ્યો હતો, બિલ્ડિંગ માલિકોએ કયા દસ્તાવેજો રજૂ કર્યા હતા અને આદેશ રદ કરતાં પહેલાં ઇમારતનું ફરીથી નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું કે નહીં.
6 વ્યક્તિ સામે નામજોગ FIR
લખનઉ અગ્નિકાંડના સંબંધમાં અલીગંજ પોલીસ સ્ટેશનમાં છ વ્યક્તિઓ સામે નામજોગ FIR નોંધવામાં આવી છે. પોલીસ દ્વારા ભારતીય ન્યાય સંહિતાની કલમ 105, 110, 125 અને 3(5) સહિત સંબંધિત કાયદાકીય જોગવાઈઓ હેઠળ કેસ નોંધવામાં આવ્યો છે.
FIRમાં બિલ્ડિંગના માલિકો, સંચાલકો અને ઘટના માટે કથિત રીતે જવાબદાર અન્ય લોકોની ભૂમિકાની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. પોલીસ બિલ્ડિંગના માલિકી હક, ભાડા કરાર, વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિ અને ફાયર સેફ્ટી સંબંધિત તમામ દસ્તાવેજો એકત્ર કરી રહી છે.
ચાર આરોપીની ધરપકડ
પોલીસે કાર્યવાહી કરતાં બિલ્ડિંગના માલિકો અને સંચાલન સાથે જોડાયેલા ચાર લોકોની ધરપકડ કરી છે. ધરપકડ કરાયેલા લોકોમાં રામકૃષ્ણ ઉપાધ્યાય, વીરેન્દ્ર પ્રસાદ શુક્લા, તુશાંક કૃષ્ણ જયસ્વાલ અને સ્ટુડિયો ઑપરેટર સુરેશ કુમાર સાહુનો સમાવેશ થાય છે.
પોલીસ આરોપીઓની પૂછપરછ કરીને એ જાણવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે કે બિલ્ડિંગમાં કઈ રીતે કોમર્શિયલ પ્રવૃત્તિ ચાલી રહી હતી, ફાયર સેફ્ટીના નિયમોનું પાલન કેમ ન કરવામાં આવ્યું અને ઇમરજન્સી એક્ઝિટની વ્યવસ્થા કેમ કરવામાં આવી નહોતી.
આ કેસમાં અન્ય જવાબદાર લોકોની સંડોવણી સામે આવશે તો તેમની સામે પણ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. ફરાર અથવા અન્ય શંકાસ્પદ આરોપીઓને શોધવા માટે પોલીસની અલગ-અલગ ટીમો બનાવવામાં આવી છે.
બેદરકારી બદલ ચાર અધિકારી સસ્પેન્ડ
પ્રારંભિક તપાસમાં અલગ-અલગ સરકારી વિભાગોના અધિકારીઓની બેદરકારીની આશંકા સામે આવ્યા બાદ ચાર અધિકારીઓને તાત્કાલિક અસરથી સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા છે.
સસ્પેન્ડ કરાયેલા અધિકારીઓમાં જાનકીપુરમ વીજળી વિભાગના એક્ઝિક્યુટિવ એન્જિનિયર ગૌરવ કુમાર, ઇન્દિરા નગરના ફાયર સેફ્ટી ઑફિસર કમલેન્દ્ર કુમાર સિંઘ, લખનઉ વિકાસ પ્રાધિકરણના આસિસ્ટન્ટ એન્જિનિયર અનિલ કુમાર અને જુનિયર એન્જિનિયર પ્રમોદ પાંડેનો સમાવેશ થાય છે.
સરકાર દ્વારા એ તપાસવામાં આવી રહ્યું છે કે આ અધિકારીઓએ બિલ્ડિંગનું યોગ્ય નિરીક્ષણ કર્યું હતું કે નહીં અને ગેરકાયદેસર વ્યાવસાયિક પ્રવૃત્તિ તથા સુરક્ષા નિયમોના કથિત ઉલ્લંઘન સામે સમયસર કાર્યવાહી કેમ કરવામાં આવી નહોતી.
CM યોગી આદિત્યનાથની કડક કાર્યવાહી
મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથે આ દુર્ઘટના અંગે ભારે દુઃખ અને નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. તેમણે અધિકારીઓને રાહત અને બચાવ કામગીરીમાં કોઈપણ પ્રકારની બેદરકારી ન દાખવવા તેમજ ઘાયલોને શ્રેષ્ઠ સારવાર ઉપલબ્ધ કરાવવાના આદેશ આપ્યા છે.
મુખ્યમંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તપાસમાં દોષિત ઠરતા કોઈપણ બિલ્ડિંગ માલિક, સંચાલક કે સરકારી અધિકારીને છોડવામાં નહીં આવે. તમામ જવાબદાર વ્યક્તિઓની જવાબદારી નક્કી કરીને તેમની સામે કડક કાનૂની અને વિભાગીય કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
બે સભ્યોની SITની રચના
આ સમગ્ર ઘટનાની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરવા માટે બે સભ્યોની વિશેષ તપાસ ટીમ એટલે કે SITની રચના કરવામાં આવી છે. SITને આગ લાગવાનું કારણ, બિલ્ડિંગના નકશા અને ઉપયોગમાં થયેલા ફેરફાર, ફાયર સેફ્ટીના નિયમોનું પાલન તથા વિવિધ વિભાગોની જવાબદારીની તપાસ સોંપવામાં આવી છે.
વિશેષ તપાસ ટીમને સાત દિવસની અંદર પોતાની વિગતવાર રિપોર્ટ સરકારને સોંપવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. રિપોર્ટમાં જે અધિકારીઓ, બિલ્ડિંગ માલિકો અથવા સંચાલકોની બેદરકારી સામે આવશે, તેમની સામે આગળની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
મૃતકોના પરિવારોને પાંચ લાખની સહાય
મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથે અગ્નિકાંડમાં જીવ ગુમાવનારા લોકોના પરિવારો પ્રત્યે સંવેદના વ્યક્ત કરીને દરેક મૃતકના આશ્રિતોને પાંચ-પાંચ લાખ રૂપિયાની આર્થિક સહાય આપવાની જાહેરાત કરી છે.
સરકારે ઘાયલોની સારવારનો ખર્ચ ઉઠાવવા અને અસરગ્રસ્ત પરિવારોને શક્ય તમામ મદદ આપવાનો પણ વિશ્વાસ આપ્યો છે. હોસ્પિટલોમાં દાખલ ઘાયલોની સ્થિતિ પર સરકાર અને સ્થાનિક વહીવટી તંત્ર સતત નજર રાખી રહ્યું છે.
કોમર્શિયલ બિલ્ડિંગોની તપાસની માંગ
આ ઘટનાએ લખનઉ સહિત સમગ્ર ઉત્તર પ્રદેશમાં રહેણાંક નકશા પર ચાલતી કોમર્શિયલ પ્રવૃત્તિઓ અને ફાયર સેફ્ટીના નિયમોના પાલન અંગે ગંભીર ચિંતા ઊભી કરી છે.
સ્થાનિક લોકો અને મૃતકોના પરિવારોએ શહેરમાં ચાલતા કોચિંગ સેન્ટર, ગેમિંગ ઝોન, હોટલ, રેસ્ટોરાં અને અન્ય કોમર્શિયલ બિલ્ડિંગોની ફાયર સેફ્ટી તપાસ કરવાની માંગ કરી છે. આગ જેવી દુર્ઘટનાઓ ફરી ન બને તે માટે નિયમોના કડક અમલ અને નિયમિત નિરીક્ષણની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
