NEET-UG 2026ની પુનઃપરીક્ષા પહેલાં Telegram પર કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લાદવામાં આવેલા અસ્થાયી પ્રતિબંધને લઈને દિલ્હી હાઇકોર્ટે મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. શુક્રવારે જસ્ટિસ તેજસ કારિયાની બેન્ચે Telegram FZ LLC અને અન્ય અરજદારો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી ફગાવી દીધી હતી. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે રાષ્ટ્રીય હિત, પરીક્ષા સુરક્ષા અને જાહેર વ્યવસ્થા જેવા મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકારને માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી અધિનિયમ (IT Act) હેઠળ આવા પગલાં લેવાનો અધિકાર છે.
Telegramએ કોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે કેન્દ્ર સરકારનો આદેશ ગેરવાજબી અને અસંગત છે તથા તેના કારણે ભારતમાં રહેલા 15 કરોડથી વધુ વપરાશકર્તાઓના અધિકારો પર અસર પડી રહી છે. જોકે કોર્ટે સરકારના નિર્ણયને યોગ્ય ગણાવતા જણાવ્યું કે આ પગલું ‘પ્રમાણસર’ (Proportionate) અને ‘ઓછામાં ઓછું પ્રતિબંધક’ (Least Restrictive) છે. કોર્ટે નોંધ્યું કે સરકાર દ્વારા કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું પાલન કરવામાં આવ્યું હતું અને બ્લોકિંગ ઓર્ડર માટે પૂરતા કારણો ઉપલબ્ધ હતા.
સુનાવણી દરમિયાન Telegramએ દાવો કર્યો હતો કે ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી મંત્રાલય (MeitY)ના સચિવે તમામ તથ્યોનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન કર્યા વિના પ્રતિબંધનો આદેશ આપ્યો હતો. કંપનીએ એ પણ જણાવ્યું હતું કે તેને નિર્ણય પાછળના તમામ કારણોની પૂરતી માહિતી આપવામાં આવી નહોતી. પરંતુ કોર્ટે આ બંને દલીલો ફગાવી દીધી અને કહ્યું કે સરકારનો નિર્ણય વિચારપૂર્વક તથા યોગ્ય આધાર પર લેવામાં આવ્યો હતો.
કેન્દ્ર સરકારે 16 જૂને Telegram પર 22 જૂન સુધી અસ્થાયી પ્રતિબંધ લાદ્યો હતો. આ નિર્ણય 21 જૂને યોજાનારી NEET-UG 2026ની પુનઃપરીક્ષા પહેલાં લેવામાં આવ્યો હતો. ઉપરાંત Telegramને 30 જૂન સુધી અગાઉ પોસ્ટ કરાયેલા સંદેશાઓના એડિટિંગ ફીચરને પણ નિષ્ક્રિય રાખવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો, જેથી પરીક્ષા સંબંધિત સામગ્રીમાં ફેરફાર અથવા પુરાવાઓ નષ્ટ ન થઈ શકે.
કેન્દ્ર સરકાર તરફથી સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ કોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે Telegramનું ટેકનિકલ માળખું અન્ય સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ કરતાં અલગ છે. તેમણે જણાવ્યું કે Telegram પર બોટ્સ, મિરર ચેનલો અને ગોપનીય નેટવર્ક સરળતાથી ઉભા કરી શકાય છે, જેના કારણે એક ચેનલ બંધ થયા પછી તરત જ નવી ચેનલ શરૂ થઈ શકે છે. આ માળખું તપાસ એજન્સીઓ માટે ગંભીર પડકાર ઊભો કરે છે.
સરકારે કોર્ટમાં Telegramને “નવું ડાર્ક વેબ” તરીકે વર્ણવતા દાવો કર્યો હતો કે પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ પેપર લીક, સાયબર ક્રાઇમ, નાણાકીય છેતરપિંડી, ડ્રગ ટ્રાફિકિંગ, આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓ, બાળ શોષણ સંબંધિત સામગ્રીના પ્રસાર અને પાયરેટેડ કન્ટેન્ટના વિતરણ જેવી ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિઓ માટે થઈ રહ્યો છે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર પરીક્ષાના પ્રશ્નપત્રો લીક કરવા અને વિદ્યાર્થીઓને ગેરમાર્ગે દોરવા માટે Telegram ચેનલોનો વ્યાપક ઉપયોગ થતો રહ્યો છે.
બીજી તરફ Telegramએ કોર્ટમાં જણાવ્યું કે તેણે NEET સાથે સંકળાયેલી 900થી વધુ ગેરકાયદે લિંક્સ અને ચેનલો દૂર કરી દીધી છે. કંપનીએ AI, Machine Learning અને Manual Moderation જેવી પદ્ધતિઓ દ્વારા ગેરકાયદે કન્ટેન્ટ સામે સતત કાર્યવાહી કરવામાં આવી હોવાનો દાવો પણ કર્યો હતો. Telegramના CEO પાવેલ દુરોવે પણ નિવેદન આપીને કહ્યું હતું કે પ્રતિબંધના કારણે લાખો નિર્દોષ વપરાશકર્તાઓને મુશ્કેલી પડી રહી છે, જ્યારે ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ લોકો અન્ય પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ તેજસ કારિયાએ સરકારને સવાલ પણ કર્યો હતો કે શું માત્ર NEET ઉમેદવારોના હિત માટે 15 કરોડથી વધુ વપરાશકર્તાઓના અધિકારો મર્યાદિત કરી શકાય? જોકે અંતિમ ચુકાદામાં કોર્ટે સરકારની દલીલોને વધુ વજન આપતાં જણાવ્યું કે જાહેર હિત અને પરીક્ષાની વિશ્વસનીયતા જાળવવા માટે આ પગલું જરૂરી હતું.
કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું કે IT Act હેઠળ ‘Information’ શબ્દની વ્યાખ્યા Telegram જેવા મેસેજિંગ પ્લેટફોર્મને પણ આવરી લે છે. તેથી સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલા બ્લોકિંગ આદેશો કાયદાકીય રીતે માન્ય અને યોગ્ય છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે NEET-UG 2026ની મૂળ પરીક્ષા પેપર લીક અને ગેરરીતિઓના ગંભીર આરોપો બાદ રદ કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ National Testing Agency (NTA) અને શિક્ષણ મંત્રાલયના ઉચ્ચ શિક્ષણ વિભાગની ભલામણના આધારે કેન્દ્ર સરકારે Telegram સામે આ કાર્યવાહી હાથ ધરી હતી. હવે દિલ્હી હાઇકોર્ટના નિર્ણય બાદ Telegram પરનો અસ્થાયી પ્રતિબંધ યથાવત રહેશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
