નવરાત્રિનો પાંચમો દિવસ માતા દુર્ગાના સ્કંદમાતા સ્વરૂપની આરાધનાને અર્પિત છે. માતા સ્કંદમાતા એ એવી દેવી છે જેઓ પોતાના ખોળામાં દેવસેનાપતિ કુમાર કાર્તિકેય (સ્કંદ)ને ધારણ કરે છે. “સ્કંદ” એટલે કાર્તિકેય અને “માતા” એટલે માતા, એટલે કે સ્કંદની માતા. માતાનો આ સ્વરૂપ માતૃત્વ, કરુણા અને શક્તિનો સમન્વય દર્શાવે છે. પૌરાણિક માન્યતા મુજબ, તેમની ઉપાસના કરવાથી સાધકને અખંડ બુદ્ધિ, શાંતિ, સમૃદ્ધિ અને અંતિમ મુક્તિ એટલે કે મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે.
પૌરાણિક કથા
પુરાણોમાં વર્ણવાયું છે કે તારકાસુર નામના અસુરે તપસ્યા કરીને ભગવાન બ્રહ્માને પ્રસન્ન કર્યા અને અમરત્વનું વરદાન માગ્યું. બ્રહ્માએ સમજાવ્યું કે જગતમાં જન્મેલો દરેક જીવ ક્યારેક નાશ પામે જ છે, તેથી તારકાસુરે યુક્તિપૂર્વક માગ્યું કે માત્ર ભગવાન શિવનો પુત્ર જ તેનો સંહાર કરી શકે. તે સમયે શિવ તપમાં લીન અને અવિવાહિત હતા, જેથી તારકાસુર નિર્ભય બની દેવતાઓ અને માનવોને ત્રાસ આપવા લાગ્યો. દેવતાઓના વિનંતિ પર શિવ અને પાર્વતીનો વિવાહ થયો અને તેમના સંયોગથી કુમાર કાર્તિકેયનો જન્મ થયો. માતા પાર્વતીએ પોતાના પુત્રને યુદ્ધ કૌશલ્ય શીખવવા માટે સ્કંદમાતા સ્વરૂપ ધારણ કર્યું. માતાની તાલીમ અને આશીર્વાદથી કાર્તિકેયે તારકાસુરનો સંહાર કરીને બ્રહ્માંડને તેના આતંકમાંથી મુક્ત કર્યુ.
સ્વરૂપ અને પ્રતીક
માર્કંડેય પુરાણ અનુસાર, દેવી સ્કંદમાતા ચાર હાથ ધરાવે છે.
- જમણા ઉપરના હાથમાં તેઓ કુમાર સ્કંદને ખોળામાં ધારણ કરે છે.
- જમણા નીચેના હાથમાં કમળનું પુષ્પ ધારણ કરે છે.
- ડાબા ઉપરના હાથમાં વરદ મુદ્રા છે, જે ભક્તોને આશીર્વાદ આપવાનો પ્રતીક છે.
- ડાબા નીચેના હાથમાં પણ કમળ છે.
તેઓ કમળના આસન પર બિરાજમાન હોવાથી તેમને પદ્માસના દેવી પણ કહેવામાં આવે છે. તેમનું તેજસ્વી મુખમંડળ અને શાંત સ્વભાવ ભક્તોને માતૃત્વના પ્રેમની અનુભૂતિ કરાવે છે.
પૂજાના મહિમા
સ્કંદમાતાની ઉપાસના ભક્તોને સંતાન સુખ, જ્ઞાન, શૌર્ય અને પરમ શાંતિ પ્રદાન કરે છે. માન્યતા છે કે જે ભક્ત એકાગ્રતાથી માતાની આરાધના કરે છે તેને પૃથ્વી પરના તમામ સુખો મળે છે અને અંતે મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે. માતા પોતાના ભક્તોને સંતાન સમાન પ્રેમથી સ્નેહ લૂંટાવે છે અને જીવનના સંઘર્ષોમાં રક્ષણ આપે છે.
બીજ મંત્ર
સ્કંદમાતાની પૂજા દરમિયાન નીચેનો બીજ મંત્ર ઉચ્ચારવાથી વિશેષ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે:
“ह्रीं क्लीं स्वमिन्यै नमः”
આ મંત્રના જાપથી સાધકના મનમાંથી ભય દૂર થાય છે, જ્ઞાન વધે છે અને જીવનમાં સમૃદ્ધિ અને શાંતિની અનુભૂતિ થાય છે.
પૂજાવિધિ
- સવારે સ્નાન કર્યા પછી, સ્વચ્છ કપડાં પહેરો અને પૂજા સ્થળને શુદ્ધ કરો.
- માતા દેવીની મૂર્તિ અથવા ચિત્ર સ્થાપિત કરો અને તેને ગંગાજળથી શુદ્ધ કરો.
- કલશ સ્થાપિત કરો અને દીવો પ્રગટાવો.
- માતા દેવીને લાલ ફૂલો, સિંદૂર, ચંદન, ધૂપ અને દીવો અર્પણ કરો.
માતા દેવી કુષ્માંડાયૈ નમઃ, પ્રસાદ તરીકે અર્પણ કરો.
અંતમાં, માતા દેવીની આરતી કરો અને પરિવારની સુખાકારી માટે પ્રાર્થના કરો.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
