NEET (UG) પેપર લીક અને પરીક્ષા ગેરરીતિના મુદ્દે દેશભરમાં થયેલા વિદ્યાર્થી પ્રદર્શનો દરમિયાન પોલીસ કાર્યવાહીનો મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચ્યો છે. મંગળવાર, 28 જુલાઈ 2026ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્વપૂર્ણ વચગાળાનો આદેશ આપતાં કહ્યું કે પ્રદર્શનમાં સામેલ અને કોઈ ગુનાહિત ઇતિહાસ ન ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ સામે હાલ બળજબરીભરી કે દંડાત્મક કાર્યવાહી કરવામાં નહીં આવે.
કોર્ટે વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન અટકાયતમાં લેવાયેલા 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના વિદ્યાર્થીઓને તાત્કાલિક મુક્ત કરવાનો પણ નિર્દેશ આપ્યો છે. સાથે જ તમામ CCTV ફૂટેજ, ડ્રોન રેકોર્ડિંગ, પોલીસના બોડી-વોર્ન કેમેરા, વાયરલેસ કોમ્યુનિકેશન અને PCR કોલ્સ સહિતના ડિજિટલ પુરાવા સુરક્ષિત રાખવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
પોલીસ અતિરેક અને પોલીસ પર હુમલા—બંને આરોપોની તપાસ જરૂરી
ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી બેન્ચે નોંધ્યું કે આ કેસમાં બંને પક્ષો દ્વારા ગંભીર આરોપો લગાવવામાં આવ્યા છે. અરજદાર વિદ્યાર્થીઓ અને પ્રદર્શનકારીઓએ પોલીસ પર અતિશય બળપ્રયોગ, લાઠીચાર્જ, ટીયર ગેસ અને અન્ય સાધનોનો ઉપયોગ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો છે.
બીજી તરફ સરકાર અને પોલીસનું કહેવું છે કે શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનમાં કેટલાક ગુનાહિત અથવા અસામાજિક તત્ત્વો ઘૂસી ગયા હતા અને પોલીસ કર્મચારીઓ પર હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા. કોર્ટે કહ્યું કે એકતરફી દૃષ્ટિકોણ અપનાવવાને બદલે બંને પક્ષોના આરોપોની સ્વતંત્ર, પારદર્શક અને નિષ્પક્ષ તપાસ થવી જરૂરી છે.
#BreakingNews
CJP protests: Supreme Court stays action against protestors in all States, orders immediate release of minors
Read here: https://t.co/SN64Dti24f@CJP_for_India @abhijeet_dipke pic.twitter.com/MbOIlhEoOT
— Bar and Bench (@barandbench) July 28, 2026
200થી વધુ પોલીસ કર્મચારીઓ ઘાયલ થયાનો દાવો
કેન્દ્ર સરકાર તરફથી હાજર સોલિસિટર જનરલે કોર્ટ સમક્ષ જણાવ્યું કે વિદ્યાર્થીઓને શાંતિપૂર્ણ રીતે વિરોધ કરવાનો અધિકાર છે, પરંતુ પ્રદર્શન દરમિયાન કાયદો હાથમાં લેનારા લોકો સામે કાર્યવાહી કરવી જરૂરી છે.
સરકાર તરફથી દલીલ કરવામાં આવી કે પ્રદર્શનકારીઓમાં ગુનાહિત પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતા કેટલાક લોકો પણ સામેલ થઈ ગયા હતા. આ તત્ત્વો દ્વારા કરવામાં આવેલા હુમલામાં 200થી વધુ પોલીસ કર્મચારીઓ ઘાયલ થયાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો.
પોલીસ કર્મચારીઓના પરિવારજનોએ પણ તેમની સુરક્ષા અને હુમલાની નિષ્પક્ષ તપાસ અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હોવાનું કોર્ટને જણાવવામાં આવ્યું હતું.
CJI (order): It has been alleged that even though students gathered to protest against NEET paper leak, there is material to show use of lathicarge, pellet guns and tear gas. The allegations indicate that pellet guns led to injury such as a boy losing eye sight, rubber pellets…
— Bar and Bench (@barandbench) July 28, 2026
હુમલા વિદ્યાર્થીઓએ કર્યા કે બહારના તત્ત્વોએ?
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે પોલીસ પર હુમલાના આરોપોની પણ ગંભીરતાથી તપાસ થવી જોઈએ. જોકે તમામ વિદ્યાર્થીઓને સામૂહિક રીતે જવાબદાર ઠેરવી શકાય નહીં.
તપાસમાં નક્કી કરવું પડશે કે હિંસામાં ખરેખર વિદ્યાર્થીઓ સામેલ હતા કે શાંતિપૂર્ણ આંદોલનમાં ઘૂસી ગયેલા અસામાજિક અથવા ગુનાહિત તત્ત્વોએ પરિસ્થિતિ વણસાવી હતી.
કોર્ટે અગાઉ એવી મૌખિક ટિપ્પણી પણ કરી હતી કે શાંતિપૂર્ણ વિરોધમાં ઘણી વખત બહારના લોકો પોતાના એજન્ડા સાથે જોડાઈ જાય છે. તેથી દરેક આરોપીની વ્યક્તિગત ભૂમિકા પુરાવાના આધારે નક્કી કરવી જરૂરી રહેશે.
સ્વતંત્ર તપાસ સમિતિ અથવા SIT પર વિચાર
બંને પક્ષો દ્વારા લગાવવામાં આવેલા ગંભીર આરોપોને ધ્યાનમાં રાખીને સુપ્રીમ કોર્ટે સ્વતંત્ર તપાસની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરી છે.
કોર્ટ સ્વતંત્ર તપાસ સમિતિ અથવા વિશેષ તપાસ ટીમ—SITની રચના અંગે વિચાર કરી શકે છે. જોકે તપાસ ટીમની રચના, તેના સભ્યો અને તપાસના કાર્યક્ષેત્ર અંગે અંતિમ નિર્ણય કેન્દ્ર અને સંબંધિત રાજ્ય સરકારોના જવાબ મળ્યા બાદ લેવામાં આવશે.
સ્વતંત્ર તપાસમાં પોલીસ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાયેલા બળ, પ્રદર્શનકારીઓની ભૂમિકા, પોલીસ કર્મચારીઓ પર થયેલા હુમલા, સગીરોની અટકાયત અને ડિજિટલ ડેટાના ઉપયોગ સહિતના મુદ્દાઓ તપાસવામાં આવી શકે છે.
કેન્દ્ર અને છ રાજ્ય સરકારોને નોટિસ
સુપ્રીમ કોર્ટે તપાસ સમિતિ અંગે અંતિમ નિર્ણય લેતા પહેલાં કેન્દ્ર સરકાર અને સંબંધિત રાજ્ય સરકારોને પોતાનો જવાબ રજૂ કરવા નોટિસ પાઠવી છે.
નોટિસ મેળવનાર સરકારોમાં કેન્દ્ર સરકાર ઉપરાંત નીચેના રાજ્યોનો સમાવેશ થાય છે:
- દિલ્હી
- મહારાષ્ટ્ર
- બિહાર
- કેરળ
- મધ્ય પ્રદેશ
- ઉત્તર પ્રદેશ
આ સરકારોએ વિરોધ પ્રદર્શન, પોલીસ કાર્યવાહી, ધરપકડ, નોંધાયેલી FIR, ઘાયલ થયેલા વિદ્યાર્થીઓ અને પોલીસ કર્મચારીઓ તથા ઉપલબ્ધ ડિજિટલ પુરાવાઓ અંગે પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવો પડશે.
Justice Bagchi: When situation turns out of control then defensive gear is more important than offensive gear. When you see disproportionate use of force… See when I have a helmet.. I will take some more time to use the tear gas
That moment helps in controlling the mob
Sr Adv…
— Bar and Bench (@barandbench) July 28, 2026
વિદ્યાર્થીઓ સામે હાલ બળજબરીભરી કાર્યવાહી નહીં
સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્વપૂર્ણ વચગાળાની રાહત આપતાં કહ્યું છે કે પ્રદર્શનમાં સામેલ વિદ્યાર્થીઓ સામે હાલ કોઈ બળજબરીભરી કે દંડાત્મક કાર્યવાહી કરવામાં નહીં આવે.
આ રાહત ખાસ કરીને એવા વિદ્યાર્થીઓ અને પ્રદર્શનકારીઓને લાગુ પડશે જેમનો અગાઉ કોઈ ગુનાહિત ઇતિહાસ નથી. માત્ર શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનમાં સામેલ થવા અથવા પોતાની માંગણીઓ રજૂ કરવા બદલ તેમની ધરપકડ કે અન્ય જબરદસ્તી કાર્યવાહી ન કરવા સૂચના આપવામાં આવી છે.
જોકે કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે ગુનાહિત પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતા લોકો અથવા હિંસક ઘટનામાં સંડોવણીના પ્રથમદર્શી પુરાવા ધરાવતા વ્યક્તિઓને આ વચગાળાની રાહત આપમેળે લાગુ નહીં પડે.
18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના પ્રદર્શનકારીઓને મુક્ત કરવાનો આદેશ
સુપ્રીમ કોર્ટે તમામ રાજ્ય સરકારો અને પોલીસ તંત્રને નિર્દેશ આપ્યો છે કે વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન અટકાયતમાં લેવાયેલા 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના વિદ્યાર્થીઓને તાત્કાલિક મુક્ત કરવામાં આવે.
આ આદેશ એવા સગીરો માટે લાગુ પડે છે જેમનો અગાઉ કોઈ ગુનાહિત ઇતિહાસ નથી. કોર્ટના આદેશ બાદ રાજ્યોએ પોલીસ સ્ટેશન, કસ્ટડી સેન્ટર અને અન્ય સ્થળોએ રાખવામાં આવેલા સગીરોની વિગતોની ચકાસણી કરવાની રહેશે.
CCTV અને ડ્રોન સહિતના તમામ પુરાવા સુરક્ષિત રાખવા નિર્દેશ
સુપ્રીમ કોર્ટે સમગ્ર ઘટનાની નિષ્પક્ષ તપાસ માટે તમામ ઉપલબ્ધ ઇલેક્ટ્રોનિક અને ડિજિટલ પુરાવાઓ સાચવવાનો આદેશ આપ્યો છે.
સુરક્ષિત રાખવાના પુરાવાઓમાં મુખ્યત્વે આનો સમાવેશ થાય છે:
- વિરોધ સ્થળોના CCTV ફૂટેજ
- પોલીસ અને પ્રશાસનનાં ડ્રોન રેકોર્ડિંગ
- પોલીસના બોડી-વોર્ન કેમેરાનું ફૂટેજ
- પોલીસ વાયરલેસ કોમ્યુનિકેશન
- PCR કોલ્સ અને કંટ્રોલ રૂમ રેકોર્ડ
- પોલીસ તથા પ્રદર્શનકારીઓના ઉપલબ્ધ વીડિયો
- ઘટના સાથે જોડાયેલો અન્ય ડિજિટલ ડેટા
આ પુરાવાઓના આધારે હિંસા ક્યારે શરૂ થઈ, કોણે હુમલો કર્યો અને પોલીસે કેટલા પ્રમાણમાં બળનો ઉપયોગ કર્યો તે નક્કી કરવામાં મદદ મળશે.
CJP protests: Supreme Court order
Read more: https://t.co/SN64Dti24f@CJP_for_India @abhijeet_dipke pic.twitter.com/rEC1tc6yca
— Bar and Bench (@barandbench) July 28, 2026
પ્રદર્શનકારીઓનો ડિજિટલ ડેટા જાહેર નહીં કરી શકાય
કોર્ટે પોલીસ અને રાજ્ય તંત્રને પ્રદર્શનકારીઓ પાસેથી એકત્ર કરાયેલો વ્યક્તિગત અને ડિજિટલ ડેટા જાહેર ન કરવાનો નિર્દેશ પણ આપ્યો છે.
પ્રદર્શનકારીઓની તસવીરો, મોબાઇલ નંબર, રહેઠાણનું સરનામું, સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ, ઓળખ દસ્તાવેજો અથવા અન્ય વ્યક્તિગત માહિતી જાહેર પ્લેટફોર્મ પર મૂકવા સામે કોર્ટે સાવચેતી રાખવા કહ્યું છે.
એકત્ર કરાયેલો ડિજિટલ ડેટા તપાસ માટે સુરક્ષિત રાખી શકાય છે, પરંતુ તેને જાહેર કરીને વિદ્યાર્થીઓની ઓળખ, પ્રતિષ્ઠા અથવા સુરક્ષાને જોખમમાં મૂકી શકાય નહીં.
લોકશાહીમાં વિરોધનું મહત્વ
સુપ્રીમ કોર્ટે સુનાવણી દરમિયાન નોંધ્યું કે વિરોધ પ્રદર્શન લોકશાહી વ્યવસ્થાનો અભિન્ન ભાગ છે. નાગરિકો અને વિદ્યાર્થીઓને પોતાની માંગણીઓ અને અસંતોષ શાંતિપૂર્ણ રીતે વ્યક્ત કરવાનો અધિકાર છે.
કોર્ટે કહ્યું કે વિરોધનો અધિકાર અપરિમિત નથી અને હિંસા અથવા જાહેર સંપત્તિને નુકસાન પહોંચાડવાની મંજૂરી આપી શકાય નહીં. તે જ રીતે શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનને કાબૂમાં લેવા માટે પોલીસ દ્વારા અતિશય બળનો ઉપયોગ પણ સ્વીકાર્ય ન હોઈ શકે.
તેથી પોલીસની જવાબદારી અને પ્રદર્શનકારીઓની જવાબદારી—બંનેની સમાન અને નિષ્પક્ષ તપાસ જરૂરી છે.
NEET પેપર લીક મુદ્દે દેશભરમાં પ્રદર્શન
NEET (UG) પરીક્ષાના કથિત પેપર લીક અને અન્ય ગેરરીતિ સામે દેશના અનેક વિસ્તારોમાં વિદ્યાર્થીઓએ વિરોધ પ્રદર્શન કર્યા હતા.
વિદ્યાર્થીઓએ પરીક્ષા પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા, પેપર લીક માટે જવાબદાર લોકો સામે કડક કાર્યવાહી, પરીક્ષા સંસ્થાઓની જવાબદારી નક્કી કરવા અને વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્યની સુરક્ષા માટે વ્યવસ્થાગત સુધારા કરવાની માંગ કરી હતી.
દિલ્હીના જંતર-મંતર સહિત અલગ-અલગ રાજ્યોમાં યોજાયેલા વિરોધ દરમિયાન પોલીસ અને પ્રદર્શનકારીઓ વચ્ચે અથડામણની ઘટનાઓ સામે આવ્યા બાદ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો હતો.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
