વિશ્વનું ધ્યાન હાલ ઈરાન, અમેરિકા અને મધ્ય પૂર્વની ભૂરાજકીય ઘટનાઓ પર કેન્દ્રિત છે, ત્યારે બ્રિટનમાંથી આવેલા એક મોટા રાજકીય સમાચારે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા જગાવી છે. બ્રિટનના વડા પ્રધાન કિએર સ્ટાર્મરે 22 જૂન, 2026ના રોજ પદ છોડવાની જાહેરાત કરી છે. સ્ટાર્મરે સ્વીકાર્યું કે હવે લેબર પાર્ટીને આગામી સામાન્ય ચૂંટણીમાં નેતૃત્વ આપવા માટે તેઓ યોગ્ય વ્યક્તિ રહ્યા નથી.
જોકે સ્ટાર્મરે પદ છોડવાની જાહેરાત કરી છે, પરંતુ તેઓ તાત્કાલિક ડાઉનિંગ સ્ટ્રીટ ખાલી નહીં કરે. લેબર પાર્ટી નવો નેતા પસંદ કરે અને રાજા દ્વારા નવા વડા પ્રધાનની ઔપચારિક નિમણૂક કરવામાં આવે ત્યાં સુધી સ્ટાર્મર વડા પ્રધાન તરીકે કાર્યરત રહેશે. લેબર પાર્ટીમાં નેતૃત્વ માટેની ઉમેદવારી પ્રક્રિયા 9 જુલાઈથી શરૂ થવાની છે અને સ્પર્ધા થાય તો 1 સપ્ટેમ્બર સુધી નવા નેતાની પસંદગી પૂર્ણ કરવાની યોજના છે. જો માત્ર એક જ ઉમેદવાર રહે તો સત્તા હસ્તાંતરણ જુલાઈમાં પણ થઈ શકે છે.
બર્નહૈમ બન્યા સૌથી મોટા દાવેદાર
સ્ટાર્મરના સંભવિત ઉત્તરાધિકારી તરીકે પૂર્વ ગ્રેટર માન્ચેસ્ટર મેયર એન્ડી બર્નહૈમનું નામ સૌથી આગળ છે. બર્નહૈમે મેકરફિલ્ડની પેટાચૂંટણીમાં 54.8 ટકા મત મેળવીને જીત નોંધાવી હતી અને 22 જૂને સાંસદ તરીકે શપથ લીધા હતા. સંસદમાં તેમની વાપસીને લેબર પાર્ટીના નેતૃત્વ માટેનો નિર્ણાયક રાજકીય પગથિયો માનવામાં આવે છે.
બર્નહૈમના પક્ષમાં પરિસ્થિતિ એ સમયે વધુ મજબૂત બની જ્યારે સંભવિત પ્રતિસ્પર્ધી અને પૂર્વ આરોગ્ય મંત્રી વેસ સ્ટ્રીટિંગે નેતૃત્વની ચૂંટણી નહીં લડવાની જાહેરાત કરીને તેમને સમર્થન આપ્યું. જોકે બર્નહૈમને હજી સત્તાવાર રીતે લેબર પાર્ટીના નેતા કે બ્રિટનના વડા પ્રધાન જાહેર કરવામાં આવ્યા નથી.
કિએર સ્ટાર્મર પર કેમ વધ્યું રાજીનામાનું દબાણ?
કિએર સ્ટાર્મર જુલાઈ 2024ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં લેબર પાર્ટીને મોટી જીત અપાવીને સત્તામાં આવ્યા હતા. કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીના 14 વર્ષના શાસન બાદ લેબરની વાપસી થઈ ત્યારે સ્ટાર્મર પાસેથી રાજકીય સ્થિરતા, આર્થિક વિકાસ, જાહેર સેવાઓમાં સુધારો અને જીવનનિર્વાહ ખર્ચમાં રાહતની મોટી અપેક્ષાઓ હતી.
પરંતુ બે વર્ષથી પણ ઓછા સમયમાં તેમની લોકપ્રિયતા ઘટવા લાગી. સરકારના કેટલાક નિર્ણયો પાછા ખેંચવા પડ્યા, લેબર પાર્ટીમાં આંતરિક અસંતોષ વધ્યો અને સ્થાનિક ચૂંટણીઓના નબળા પરિણામોએ નેતૃત્વ સામે પ્રશ્નો ઊભા કર્યા. અર્થવ્યવસ્થા, ઇમિગ્રેશન, આરોગ્ય સેવાઓ અને વધતા જીવનનિર્વાહ ખર્ચના મુદ્દે સરકાર અપેક્ષા મુજબ પરિણામ આપી શકી નહીં હોવાની ટીકા થઈ.
એન્ડી બર્નહૈમની પેટાચૂંટણીમાં મોટી જીત બાદ લેબર સાંસદોના એક વર્ગને લાગ્યું કે સ્ટાર્મરના નેતૃત્વમાં પાર્ટી આગામી સામાન્ય ચૂંટણી જીતવામાં મુશ્કેલી અનુભવી શકે છે. વધતા આંતરિક દબાણ વચ્ચે સ્ટાર્મરે લાંબી અને વિભાજનકારી નેતૃત્વ લડાઈ ટાળવા માટે પદ છોડવાનો નિર્ણય કર્યો.
વર્ષમાં છ વડા પ્રધાનોની વિદાય
કિએર સ્ટાર્મર સાથે બ્રિટનમાં 2016થી અત્યાર સુધી છ વડા પ્રધાન પદ છોડનારા બન્યા છે. સ્ટાર્મર બાદ નિયુક્ત થનાર નેતા આ સમયગાળામાં બ્રિટનના સાતમા વડા પ્રધાન હશે. એટલે કે, એક દાયકામાં લગભગ દર બે વર્ષથી પણ ઓછા સમયમાં બ્રિટનનું રાજકીય નેતૃત્વ બદલાતું રહ્યું છે.
Watch live: My statement. https://t.co/MX7ga3FRGq
— Keir Starmer (@Keir_Starmer) June 22, 2026
આ સમયગાળામાં ડેવિડ કેમરૂન, થેરેસા મે, બોરિસ જ્હોન્સન, લિઝ ટ્રસ, ઋષિ સુનક અને કિએર સ્ટાર્મર વડા પ્રધાન રહ્યા. આ તમામ નેતાઓની વિદાય પાછળનાં કારણો અલગ હતાં, પરંતુ બ્રેક્ઝિટ, આંતરિક પક્ષીય વિખવાદ, આર્થિક દબાણ અને જનસમર્થનમાં ઘટાડો લગભગ દરેક સરકાર માટે પડકાર બન્યા હતા. કેમરૂન: બ્રેક્ઝિટ રેફરેન્ડમ બાદ રાજીનામું
2016માં ડેવિડ કેમરૂનની સરકારે યુરોપિયન યુનિયનમાં રહેવું કે બહાર નીકળવું તે મુદ્દે રેફરેન્ડમ યોજ્યું હતું. કેમરૂન યુરોપિયન યુનિયનમાં રહેવાના સમર્થક હતા, પરંતુ બહુમતી મતદારોએ બ્રેક્ઝિટના પક્ષમાં મતદાન કર્યું.
જનમતનું પરિણામ તેમની રાજકીય સ્થિતિથી વિરુદ્ધ આવતાં કેમરૂને રાજીનામું આપ્યું. આ ઘટનાથી બ્રિટનમાં માત્ર સરકાર જ નહીં, પરંતુ પક્ષો અને મતદારો વચ્ચે યુરોપ સાથેના સંબંધોને લઈને ઊંડું રાજકીય વિભાજન શરૂ થયું.
થેરેસા મે: બ્રેક્ઝિટ ડીલ સંસદમાંથી પસાર ન થઈ
કેમરૂન બાદ થેરેસા મે વડા પ્રધાન બન્યાં. તેમની સૌથી મોટી જવાબદારી યુરોપિયન યુનિયન સાથે બ્રેક્ઝિટ કરાર તૈયાર કરીને તેને બ્રિટિશ સંસદમાંથી મંજૂર કરાવવાની હતી.
જોકે તેમના પ્રસ્તાવોને વારંવાર સંસદમાં હારનો સામનો કરવો પડ્યો. પોતાની જ કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીના સાંસદોને એકસાથે રાખવામાં તેઓ નિષ્ફળ રહ્યાં. અનેક પ્રયાસો છતાં બ્રેક્ઝિટ ડીલ પસાર ન કરાવી શકતાં મેને 2019માં પદ છોડવું પડ્યું.
બોરિસ જ્હોન્સન: બ્રેક્ઝિટ કરાવ્યું, પરંતુ વિવાદોએ સત્તા છીનવી
થેરેસા મે પછી બોરિસ જ્હોન્સન વડા પ્રધાન બન્યા. તેમણે “ગેટ બ્રેક્ઝિટ ડન”ના સૂત્ર સાથે મોટી ચૂંટણી જીત મેળવી અને બ્રિટનને ઔપચારિક રીતે યુરોપિયન યુનિયનમાંથી બહાર કાઢ્યું.
પરંતુ કોરોના મહામારી દરમિયાન લાગુ કરાયેલા લોકડાઉન વચ્ચે ડાઉનિંગ સ્ટ્રીટમાં પાર્ટીઓ યોજાયાના ‘પાર્ટીગેટ’ વિવાદે તેમની વિશ્વસનીયતાને મોટો ફટકો પહોંચાડ્યો. બીજા અનેક વિવાદો અને મંત્રીઓનાં સામૂહિક રાજીનામાં બાદ પોતાની પાર્ટીનું સમર્થન ગુમાવતાં જ્હોન્સને 2022માં પદ છોડ્યું.
લિઝ ટ્રસ: માત્ર 49 દિવસનું શાસન
બોરિસ જ્હોન્સન બાદ લિઝ ટ્રસ વડા પ્રધાન બન્યાં, પરંતુ તેમનો કાર્યકાળ બ્રિટિશ ઇતિહાસનો સૌથી ટૂંકો રહ્યો. તેમની સરકાર દ્વારા રજૂ કરાયેલા કરકાપ આધારિત ‘મિની બજેટ’ બાદ નાણાકીય બજારોમાં ભારે અસ્થિરતા સર્જાઈ.
પાઉન્ડ પર દબાણ વધ્યું, સરકારી ઋણના વ્યાજદર ઊંચા ગયા અને સરકારની આર્થિક નીતિ પ્રત્યેનો વિશ્વાસ તૂટી ગયો. પોતાની જ પાર્ટીમાં વિરોધ વધતાં ટ્રસને માત્ર 49 દિવસ બાદ પદ છોડવું પડ્યું.
ઋષિ સુનક: સરકાર સ્થિર કરી, પરંતુ ચૂંટણી હાર્યા
લિઝ ટ્રસ બાદ ઋષિ સુનકને વડા પ્રધાન બનાવવામાં આવ્યા. તેમણે નાણાકીય બજારોમાં વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવા અને મોંઘવારી નિયંત્રિત કરવા પર ભાર મૂક્યો. ટ્રસના ટૂંકા અને અસ્થિર કાર્યકાળ બાદ સુનક સરકારે વહીવટી સ્થિરતા લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો.
જોકે કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીના લાંબા શાસન સામે જનઅસંતોષ, જીવનનિર્વાહ ખર્ચ, આરોગ્ય સેવાઓની સમસ્યાઓ અને પક્ષના જૂના વિવાદોની અસર દૂર થઈ નહીં. જુલાઈ 2024ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીની હાર થતાં સુનકે પદ છોડ્યું અને કિએર સ્ટાર્મર વડા પ્રધાન બન્યા.
બ્રિટન ચૂંટણી વગર વડા પ્રધાન કેવી રીતે બદલી શકે?
બ્રિટનની સંસદીય વ્યવસ્થા ભારત જેવી દેખાતી હોવા છતાં તેમાં કેટલીક મહત્વપૂર્ણ બંધારણીય પરંપરાઓ અલગ છે. બ્રિટિશ વડા પ્રધાનનો કોઈ અલગથી નિર્ધારિત વ્યક્તિગત કાર્યકાળ હોતો નથી. જે વ્યક્તિ હાઉસ ઑફ કોમન્સનો વિશ્વાસ મેળવી શકે, તેને રાજા વડા પ્રધાન તરીકે નિયુક્ત કરે છે.
જો સત્તાધારી પાર્ટી પોતાનો નેતા બદલે અને નવા નેતા પાસે હાઉસ ઑફ કોમન્સમાં જરૂરી સમર્થન હોય, તો સામાન્ય ચૂંટણી કરાવ્યા વગર પણ તેને વડા પ્રધાન બનાવી શકાય છે. એટલે માત્ર વડા પ્રધાન બદલાય એટલે આખા દેશમાં તાત્કાલિક ચૂંટણી યોજવી ફરજિયાત નથી.
વડા પ્રધાન પદ છોડવાની જાહેરાત કરે ત્યારે પણ તેઓ ઉત્તરાધિકારીની પસંદગી સુધી પદ પર રહી શકે છે. વર્તમાન મંત્રીઓ પણ નવી સરકારની રચના સુધી પોતાની જવાબદારી સંભાળતા રહે છે. નવા વડા પ્રધાન પદ સંભાળ્યા બાદ તેઓ મંત્રીઓને યથાવત રાખી શકે, વિભાગ બદલી શકે અથવા નવી કેબિનેટ બનાવી શકે છે. ાર નેતૃત્વ બદલવાથી શાસન પર શું અસર પડે?
વડા પ્રધાન બદલાયા બાદ માત્ર ડાઉનિંગ સ્ટ્રીટનો ચહેરો બદલાતો નથી. સામાન્ય રીતે કેબિનેટમાં ફેરફાર થાય છે, નવા સલાહકારો આવે છે, નીતિની પ્રાથમિકતાઓ બદલાય છે અને વિવિધ સરકારી વિભાગોને નવી રાજકીય દિશા અનુસાર કામ ગોઠવવું પડે છે.
આવી પ્રક્રિયા લાંબા સમયગાળા બાદ થાય તો તેને સામાન્ય લોકશાહી પરિવર્તન માનવામાં આવે છે. પરંતુ થોડા-થોડા સમયમાં નેતૃત્વ બદલાય ત્યારે સરકારનો મોટો સમય સત્તા હસ્તાંતરણ, મંત્રિમંડળના પુનર્ગઠન અને નીતિઓની સમીક્ષામાં પસાર થાય છે. પરિણામે લાંબા ગાળાના નિર્ણયો, રોકાણ અને વહીવટી જવાબદારી પર અનિશ્ચિતતા સર્જાઈ શકે છે.
બ્રેક્ઝિટે બદલ્યું બ્રિટનનું રાજકારણ
બ્રિટનની વર્તમાન રાજકીય અસ્થિરતાનું એક મોટું મૂળ 2016ના બ્રેક્ઝિટ રેફરેન્ડમમાં જોવા મળે છે. યુરોપિયન યુનિયનમાં રહેવા કે બહાર નીકળવાના પ્રશ્ને કન્ઝર્વેટિવ અને લેબર બંને પાર્ટીઓની અંદર ઊંડા મતભેદો ઊભા થયા.
બ્રેક્ઝિટ પહેલાં બ્રિટનની મુખ્ય પાર્ટીઓ વચ્ચે ટેક્સ, કલ્યાણ યોજનાઓ, જાહેર સેવાઓ અને અર્થવ્યવસ્થા જેવા પરંપરાગત મુદ્દે સ્પર્ધા રહેતી હતી. બ્રેક્ઝિટ બાદ ઓળખ, ઇમિગ્રેશન, રાષ્ટ્રીય સ્વાયત્તતા, યુરોપ સાથેના સંબંધો અને વૈશ્વિકીકરણ જેવા મુદ્દાઓ કેન્દ્રસ્થાને આવ્યા.
તેના કારણે જૂની પક્ષીય વફાદારી નબળી પડી અને સાંસદો માટે પોતાના નેતૃત્વ સામે ખુલ્લો વિરોધ કરવો વધુ સામાન્ય બન્યો. પહેલાં કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીમાં જોવા મળેલું આંતરિક બળવાનું રાજકારણ હવે લેબર પાર્ટીમાં પણ દેખાવા લાગ્યું છે.
નબળી અર્થવ્યવસ્થા અને જીવનનિર્વાહ ખર્ચનો પડકાર
બ્રિટનની રાજકીય અસ્થિરતામાં અર્થવ્યવસ્થાનો પણ મોટો હિસ્સો છે. બ્રિટનની સત્તાવાર આંકડાકીય સંસ્થા ONS અનુસાર 2024માં વાસ્તવિક GDP વૃદ્ધિ આશરે 1 ટકા અને 2025માં 1.4 ટકા રહી હતી. 2026ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં અર્થવ્યવસ્થામાં 0.6 ટકાની વૃદ્ધિ નોંધાઈ, પરંતુ લાંબા ગાળે ઉત્પાદનક્ષમતા, વ્યક્તિદીઠ આવક અને જાહેર સેવાઓ પરનું દબાણ યથાવત છે. સે નાણાં મર્યાદિત હોય ત્યારે આરોગ્ય, શિક્ષણ, સામાજિક સુરક્ષા, સંરક્ષણ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વચ્ચે ખર્ચની પ્રાથમિકતા નક્કી કરવી મુશ્કેલ બને છે. ટેક્સ વધારવામાં આવે તો મતદારો નારાજ થાય છે અને ખર્ચમાં કાપ મૂકવામાં આવે તો જાહેર સેવાઓ પર અસર પડે છે.
પાર્ટીઓ ચૂંટણી દરમિયાન મોટા વાયદા કરે છે, પરંતુ સત્તામાં આવ્યા બાદ આર્થિક મર્યાદાઓને કારણે તે ઝડપથી પૂરા કરી શકતી નથી. પરિણામે જનઅસંતોષ પહેલાં સરકાર અને ત્યારબાદ વડા પ્રધાનના નેતૃત્વ સામે વળે છે.
નાની પાર્ટીઓનો ઉદય અને દ્વિપક્ષીય વ્યવસ્થાને પડકાર
લાંબા સમય સુધી બ્રિટનના રાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં કન્ઝર્વેટિવ અને લેબર પાર્ટીનું વર્ચસ્વ રહ્યું હતું. પરંતુ હવે રિફોર્મ યુકે, ગ્રીન પાર્ટી, લિબરલ ડેમોક્રેટ્સ અને વિવિધ પ્રાદેશિક પાર્ટીઓ મોટા પક્ષોના મતદારોને આકર્ષી રહી છે.
આ પાર્ટીઓ હંમેશાં સીધી રીતે સરકાર બનાવવાની સ્થિતિમાં ન હોય, છતાં પેટાચૂંટણીઓ અને સ્થાનિક ચૂંટણીઓમાં મુખ્ય પાર્ટીઓના મત કાપીને તેમની આંતરિક મુશ્કેલીઓ વધારી શકે છે. રિફોર્મ યુકેનો વધતો પ્રભાવ લેબર અને કન્ઝર્વેટિવ બંને માટે મોટો રાજકીય પડકાર બન્યો છે. સ્ટાર્મરના રાજીનામા બાદ રિફોર્મ યુકેએ નવા વડા પ્રધાનને જનમતનો સીધો આદેશ નહીં હોવાનો મુદ્દો ઉઠાવીને સામાન્ય ચૂંટણીની માંગ પણ કરી છે. ન્ડી બર્નહૈમ બ્રિટનને સ્થિરતા આપી શકશે?
એન્ડી બર્નહૈમ લેબર નેતૃત્વની સ્પર્ધામાં સૌથી આગળ છે, પરંતુ વડા પ્રધાન બન્યા બાદ તેમની સામે પડકારો ઓછા નહીં થાય. જીવનનિર્વાહ ખર્ચ, અર્થવ્યવસ્થાની ધીમી ગતિ, ઇમિગ્રેશન, નેશનલ હેલ્થ સર્વિસ, રહેણાંક અને રિફોર્મ યુકેના વધતા પ્રભાવનો તેમને તાત્કાલિક સામનો કરવો પડશે.
તેમને સ્ટાર્મરથી અલગ રાજકીય ઓળખ રજૂ કરવાની સાથે લેબર પાર્ટીના વિવિધ જૂથોને એકસાથે રાખવા પડશે. સાથે જ તેમને એ પણ સાબિત કરવું પડશે કે વડા પ્રધાન બદલવાથી માત્ર ચહેરો નહીં, પરંતુ સરકારની નીતિ અને કાર્યપદ્ધતિમાં પણ અસરકારક પરિવર્તન આવી શકે છે.
બ્રિટન માટે મૂળ પ્રશ્ન હવે માત્ર આગામી વડા પ્રધાન કોણ બનશે તેનો નથી. મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું નવું નેતૃત્વ એક દાયકાથી ચાલતા રાજકીય અસ્થિરતાના ચક્રને તોડી શકશે કે બ્રિટન ફરી થોડાં વર્ષોમાં નવા નેતૃત્વ સંકટ તરફ આગળ વધશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
