અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સામે આક્રમક વલણ અપનાવ્યા બાદ અચાનક પોતાનો અભિગમ બદલતા આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં નવી ચર્ચા જગાવી છે. ટ્રમ્પે થોડા કલાકો પહેલાં જ ઈરાન પર “ખૂબ જ જોરદાર” સૈન્ય હુમલો કરવાની ચેતવણી આપી હતી, પરંતુ બાદમાં સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરીને જણાવ્યું કે ઈરાનના ટોચના નેતાઓ સાથે થયેલી વાતચીતના પરિણામે સંભવિત હવાઈ હુમલા અને બોમ્બમારો અટકાવી દેવામાં આવ્યો છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક સમયથી તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો હતો. અમેરિકી પ્રશાસન તરફથી મળતા સંકેતો દર્શાવી રહ્યા હતા કે મધ્ય પૂર્વમાં મોટું લશ્કરી ઓપરેશન શરૂ થઈ શકે છે. ટ્રમ્પે તો ઈરાનના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ નિકાસ કેન્દ્રોમાંના એક ગણાતા ‘ખાર્ગ આઇલેન્ડ’ પર નિયંત્રણ મેળવવાની વાત પણ કરી હતી. જોકે, દિવસના અંત સુધીમાં અમેરિકાનું વલણ નરમ બન્યું અને સૈન્ય કાર્યવાહી કરતાં રાજદ્વારી માર્ગ અપનાવવાની જાહેરાત કરવામાં આવી.
અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે સમજૂતીનું માળખું તૈયાર?
ટ્રમ્પના દાવા મુજબ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ સમજૂતીના માળખા પર મોટી સહમતી બની ગઈ છે. તેમણે જણાવ્યું કે આ પ્રસ્તાવિત કરારને માત્ર અમેરિકા અને ઈરાન જ નહીં, પરંતુ ઇઝરાયેલ, સાઉદી અરેબિયા, યુનાઇટેડ આરબ અમીરાત (UAE), પાકિસ્તાન અને ઈજિપ્ત જેવા પ્રાદેશિક અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ દેશોએ પણ સમર્થન આપ્યું છે.
ટ્રમ્પે સંકેત આપ્યો કે આ કરારની સત્તાવાર જાહેરાત અને હસ્તાક્ષર અંગેની માહિતી ટૂંક સમયમાં જાહેર કરવામાં આવશે. જોકે, કરાર પર અંતિમ સહમતી ન થાય ત્યાં સુધી અમેરિકાએ ઈરાન સામેની દરિયાઈ નાકાબંધી અને દબાણની નીતિ યથાવત રાખી છે.
ઈરાને અમેરિકાની ધમકીઓનો કર્યો વિરોધ
બીજી તરફ ઈરાનના મુખ્ય વાટાઘાટકાર મોહમ્મદ બાકેર કાલીબાફે અમેરિકાના આક્રમક નિવેદનો સામે કડક વાંધો વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે જો અમેરિકા ઉતાવળમાં લશ્કરી કાર્યવાહી કરશે તો તેની અસર માત્ર મધ્ય પૂર્વ પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોને પણ ભારે નુકસાન પહોંચશે.
કાલીબાફે ચેતવણી આપી હતી કે કોઈપણ યુદ્ધ અથવા સંઘર્ષ વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા અને વેપાર માર્ગોને ગંભીર અસર પહોંચાડી શકે છે. તેમ છતાં, બંને દેશો વચ્ચે પડદા પાછળ રાજદ્વારી સ્તરે ચર્ચાઓ સતત ચાલુ રહી હતી અને અંતે વાતચીતનો માર્ગ પસંદ કરવામાં આવ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે.
ફ્રીઝ કરાયેલા અબજો ડૉલર સૌથી મોટો મુદ્દો
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી ચર્ચાઓમાં સૌથી મોટો મુદ્દો ઈરાનના વિદેશી બેંકોમાં અટકાવાયેલા અથવા ફ્રીઝ કરાયેલા અબજો ડૉલરના ભંડોળનો છે. ઈરાન આ નાણાં પર સંપૂર્ણ ઍક્સેસ અને આર્થિક પ્રતિબંધોમાં રાહતની માંગ કરી રહ્યું છે.
બીજી તરફ અમેરિકા આ ભંડોળ તબક્કાવાર રીતે અને માત્ર માનવતાવાદી તેમજ નાગરિક જરૂરિયાતો માટે જ મુક્ત કરવાની તરફેણમાં હોવાનું જણાવવામાં આવે છે. અમેરિકાનું માનવું છે કે આ પ્રકારની વ્યવસ્થા દ્વારા ઈરાનને કરારની શરતોનું પાલન કરવા માટે પ્રોત્સાહન મળશે.
પરમાણુ કાર્યક્રમ પર નિયંત્રણ મુખ્ય ઉદ્દેશ
સંભવિત MOU (મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ)નો મુખ્ય ઉદ્દેશ ઈરાનને પરમાણુ હથિયાર વિકસાવવાથી રોકવાનો હોવાનું માનવામાં આવે છે. ટ્રમ્પે આશા વ્યક્ત કરી છે કે આ કરાર પર શનિવાર અથવા સોમવાર સુધીમાં સહી થઈ શકે છે.
જો આ સમજૂતી સફળતાપૂર્વક અમલમાં આવશે તો ઈરાનને આર્થિક પ્રતિબંધોમાંથી નોંધપાત્ર રાહત મળી શકે છે. સાથે જ વૈશ્વિક વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતો ‘સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ’નો દરિયાઈ માર્ગ સંપૂર્ણપણે ખુલ્લો રહેવાની શક્યતા પણ વધશે, જેનાથી તેલ અને ગેસના વૈશ્વિક વેપારને મોટો ફાયદો થશે.
જોકે, અત્યાર સુધી ઈરાન તરફથી આ સંભવિત સમજૂતી અંગે કોઈ સત્તાવાર અને સ્પષ્ટ સમર્થન આપવામાં આવ્યું નથી. તેથી વિશ્વભરના રાજકીય અને આર્થિક વિશ્લેષકોની નજર હવે આગામી દિવસોમાં થનારી સત્તાવાર જાહેરાતો પર ટકેલી છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
