ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતા સિલિગુડી કોરિડોર, જેને સામાન્ય રીતે ‘ચિકન નેક’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, ત્યાં રેલવે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને વધુ મજબૂત બનાવવાની દિશામાં કેન્દ્ર સરકારે મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. અલુઆબારી રોડથી ન્યૂ જલપાઈગુડી વચ્ચે ત્રીજી અને ચોથી રેલવે લાઈનને મંજૂરી આપવામાં આવી છે, જે પૂર્વોત્તર ભારતને દેશના બાકીના ભાગો સાથે જોડતા મહત્વપૂર્ણ રેલ માર્ગની ક્ષમતા વધારશે. ઉત્તરપૂર્વ સરહદી રેલ્વેએ પણ આ પ્રોજેક્ટને મંજૂરી મળ્યાની પુષ્ટિ કરી છે.
સિલિગુડી કોરિડોર પશ્ચિમ બંગાળમાં આવેલો સંકરો ભૂમિ પટ્ટો છે, જે મુખ્ય ભારતને આસામ, સિક્કિમ, અરુણાચલ પ્રદેશ અને અન્ય પૂર્વોત્તર રાજ્યો સાથે જોડે છે. આ કારણથી આ વિસ્તાર નાગરિક પરિવહન ઉપરાંત સંરક્ષણ અને લોજિસ્ટિક્સની દૃષ્ટિએ પણ અત્યંત સંવેદનશીલ અને મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
અલુઆબારી રોડ-ન્યૂ જલપાઈગુડી સેક્શનમાં ત્રીજી અને ચોથી લાઈન
કેબિનેટે અલુઆબારી રોડથી ન્યૂ જલપાઈગુડી વચ્ચે આશરે 57 કિલોમીટર લાંબા સેક્શનમાં ત્રીજી અને ચોથી રેલવે લાઈનને મંજૂરી આપી છે. આ સેક્શન પૂર્વોત્તર તરફ જતી ટ્રેનો માટે મહત્વપૂર્ણ કોરિડોરનો ભાગ છે અને વધતા મુસાફર તથા માલ ટ્રાફિકને કારણે તેની ક્ષમતા વધારવાની જરૂરિયાત લાંબા સમયથી અનુભવાઈ રહી હતી.
વધારાની રેલવે લાઈનો તૈયાર થયા બાદ ટ્રેનોની આવનજાવન વધુ સરળ બનશે, રૂટની ક્ષમતા વધશે અને મુસાફર તેમજ ફ્રેઇટ ટ્રાફિકમાં થતો દબાણ ઘટાડવામાં મદદ મળશે.
પૂર્વોત્તર ભારત માટે જીવનરેખા સમાન સિલિગુડી કોરિડોર
સિલિગુડી કોરિડોરને ભારતના વ્યૂહાત્મક નકશામાં અત્યંત મહત્વનું સ્થાન મળેલું છે. ભારતના આઠ પૂર્વોત્તર રાજ્યોને જમીન માર્ગે દેશના બાકીના ભાગો સાથે જોડતો આ મુખ્ય પટ્ટો છે.
આ રૂટ પર કોઈ મોટી અડચણ ઊભી થાય તો પૂર્વોત્તરમાં મુસાફરો, માલસામાન, આવશ્યક વસ્તુઓ અને સુરક્ષા દળોની અવરજવર અસરગ્રસ્ત થઈ શકે છે. તેથી રેલવે રૂટને બહુવિધ લાઈનો અને વૈકલ્પિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરથી મજબૂત કરવાનું વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
અંડરગ્રાઉન્ડ ડબલ રેલ લાઈનની પણ યોજના
સિલિગુડી કોરિડોરની સુરક્ષા વધુ મજબૂત બનાવવા Indian Railwaysએ દુમદાંગીથી બાગડોગરા સુધી આશરે 35.76 કિલોમીટર લાંબી નવી અંડરગ્રાઉન્ડ રેલવે લાઈનની યોજના પણ રજૂ કરી છે. સત્તાવાર ઉત્તરપૂર્વ સરહદી રેલ્વે માહિતી મુજબ પ્રસ્તાવિત રૂટનો મોટો ભાગ જમીનની અંદર રાખવાની યોજના છે, જેથી સંવેદનશીલ કોરિડોરની resilience વધારી શકાય.
આ પ્રોજેક્ટમાં દુમદાંગી-રંગાપાની વિસ્તાર અને બાગડોગરા તરફની કનેક્ટિવિટી સામેલ છે. પ્રસ્તાવિત રૂટ બાગડોગરા એરફોર્સ સ્ટેશન અને સૈન્ય માટે મહત્વપૂર્ણ અન્ય વિસ્તારોની નજીક હોવાથી તેનો વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ પણ વિશેષ છે.
ચોથી લાઈનથી મુસાફર અને માલ પરિવહન બંનેને ફાયદો
નવી ત્રીજી અને ચોથી લાઈન કાર્યરત થયા બાદ પૂર્વોત્તર તરફ જતા રૂટ પર વધુ ટ્રેનો ચલાવવાની ક્ષમતા ઉભી થશે. હાલમાં આ કોરિડોર પર મુસાફર ટ્રેનોની સાથે મોટા પ્રમાણમાં માલગાડીઓ પણ ચાલે છે.
વધારાની લાઈનથી એક રૂટ પર ટ્રાફિકની ભીડ ઘટશે, ટ્રેનોના સમયપાલનમાં સુધારો થઈ શકે છે અને માલ પરિવહન માટે વધુ સ્લોટ ઉપલબ્ધ થશે. ખાસ કરીને પૂર્વોત્તરમાં પેટ્રોલિયમ, ખાદ્યપદાર્થો, બાંધકામ સામગ્રી અને અન્ય આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ પહોંચાડવામાં આ રૂટ મહત્વપૂર્ણ છે.
માલદા-ન્યૂ જલપાઈગુડી રૂટની ક્ષમતા વધારવાનો પ્રયાસ
માલદા-ન્યૂ જલપાઈગુડી રેલ કોરિડોર સમગ્ર પૂર્વોત્તર ભારત માટે મુખ્ય પ્રવેશ માર્ગોમાંનો એક છે. આ રૂટમાં અલગ-અલગ સેક્શનમાં ત્રીજી-ચોથી લાઈન અને ડબલિંગના પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ ચાલી રહ્યું છે.
PIBના માર્ચ 2026ના સત્તાવાર અપડેટ પ્રમાણે માલદા ટાઉન-કુમેદપુર 62 કિમી માટે ત્રીજી અને ચોથી લાઈનનો DPR તૈયાર થઈ ચૂક્યો હતો, જ્યારે કુમેદપુર-અલુઆબારી રોડ 129 કિમી માટે પણ DPR તૈયાર થયો હતો. અલુઆબારી રોડ-ન્યૂ જલપાઈગુડી 57 કિમીનો ત્રીજી અને ચોથી લાઈન પ્રોજેક્ટ મંજૂર થઈ ચૂક્યો હતો.
ન્યૂ જલપાઈગુડી સ્ટેશનનું વિશ્વસ્તરીય પુનર્વિકાસ
ન્યૂ જલપાઈગુડી (NJP) સ્ટેશનનું મોટા પાયે પુનર્વિકાસ પણ ચાલી રહ્યું છે. આ સ્ટેશન પૂર્વોત્તર ભારત અને ઉત્તર બંગાળ માટે મહત્વપૂર્ણ રેલ હબ છે.
રેલવે દ્વારા સ્ટેશનને વધુ આધુનિક સુવિધાઓ, સુધારેલી પેસેન્જર સુવિધાઓ અને વધુ ક્ષમતાવાળું ટર્મિનલ બનાવવાની યોજના હાથ ધરવામાં આવી છે. હાલના આયોજન અનુસાર કામને એપ્રિલ 2027 સુધી પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો હોવાનું NFR અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે.
હલ્દીબાડી સહિત અન્ય સ્ટેશનોમાં પણ વિકાસ
ન્યૂ જલપાઈગુડી ઉપરાંત હલ્દીબાડી સહિત ઉત્તર બંગાળ અને પૂર્વોત્તરના અનેક સ્ટેશનોમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસના કામ ચાલી રહ્યા છે. રેલવેની યોજના માત્ર નવા ટ્રેક બનાવવા પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ સ્ટેશન રિડેવલપમેન્ટ, ટ્રેક ડબલિંગ, ઇલેક્ટ્રિફિકેશન અને નવી ટ્રેન સેવાઓ દ્વારા સમગ્ર નેટવર્કની ક્ષમતા વધારવાની છે.
પૂર્વોત્તર રેલ નેટવર્કનું વિદ્યુતીકરણ
ઉત્તરપૂર્વ સરહદી રેલ્વેએ પોતાના મોટા ભાગના બ્રોડગેજ નેટવર્કમાં ઇલેક્ટ્રિફિકેશન પૂર્ણ કરવાની દિશામાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે. રેલવે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું વિદ્યુતીકરણ મુસાફરીનો સમય ઘટાડવા, ડીઝલ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા અને વધુ કાર્યક્ષમ ટ્રેન ઓપરેશન માટે મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે.
આ સાથે ગુવાહાટી, તિનસુકિયા, અગરતલા અને અન્ય શહેરોને આધુનિક ટ્રેન સેવાઓ સાથે વધુ સારી રીતે જોડવાના પ્રયાસો પણ ચાલી રહ્યા છે.
વ્યૂહાત્મક સુરક્ષા માટે વૈકલ્પિક રેલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કેમ જરૂરી?
સિલિગુડી કોરિડોરનું સૌથી સંકરું ક્ષેત્ર આશરે 20થી 22 કિલોમીટર જેટલું હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેની ભૂગોળને કારણે તે સંવેદનશીલ ગણાય છે અને તેથી કેન્દ્ર સરકાર લાંબા ગાળે એક જ સપાટી આધારિત ટ્રાન્સપોર્ટ રૂટ પર નિર્ભરતા ઘટાડવા માગે છે.
નવી વધારાની લાઈનો અને પ્રસ્તાવિત અંડરગ્રાઉન્ડ રેલવે રૂટથી કોઈ કટોકટી સમયે પણ પૂર્વોત્તર ભારત સાથેની કનેક્ટિવિટી ચાલુ રાખવામાં મદદ મળી શકે છે.
‘ચિકન નેક’માં રેલવે વિસ્તરણથી પૂર્વોત્તરને મોટો લાભ
સિલિગુડી કોરિડોરમાં ત્રીજી અને ચોથી રેલવે લાઈન, અંડરગ્રાઉન્ડ રેલવે પ્રોજેક્ટ અને અન્ય ડબલિંગ યોજનાઓ પૂર્ણ થયા બાદ પૂર્વોત્તર ભારતની રેલ કનેક્ટિવિટીમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળી શકે છે.
આ પ્રોજેક્ટ્સથી માત્ર મુસાફરોને જ નહીં, પરંતુ ઉદ્યોગ, વેપાર, પર્યટન, કૃષિ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે જરૂરી લોજિસ્ટિક્સને પણ લાભ થશે. સૌથી મહત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે દેશના બાકીના ભાગો અને પૂર્વોત્તર વચ્ચેની આ વ્યૂહાત્મક ‘લાઇફલાઇન’ વધુ મજબૂત અને બહુસ્તરીય બનશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
