મતદાર યાદીની સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયાને લઈને સામે આવેલા અહેવાલ બાદ રાજકીય ઘમાસાણ તેજ બન્યું છે. કોંગ્રેસ, સમાજવાદી પાર્ટી, શિવસેના (UBT), તૃણમૂલ કોંગ્રેસ અને આમ આદમી પાર્ટી સહિતના વિપક્ષી પક્ષોએ ચૂંટણી પંચની કામગીરી અને નિષ્પક્ષતા અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા છે. હવે આ સમગ્ર વિવાદ વચ્ચે ભારતના ચૂંટણી પંચ (ECI)એ સ્પષ્ટતા જારી કરીને પોતાના પર લાગેલા આરોપોનો જવાબ આપ્યો છે.
ચૂંટણી પંચે કહ્યું છે કે તે બંધારણના અનુચ્છેદ 324 હેઠળ કામ કરતી સ્વતંત્ર બંધારણીય સંસ્થા છે અને તેની અંદર લેખિત નોંધ, ચર્ચા, સૂચનો તેમજ આંતરિક ‘ચેક એન્ડ બેલેન્સ’ નિર્ણય પ્રક્રિયાનો સામાન્ય ભાગ છે.
‘બંધારણ અને કાયદા મુજબ જ થાય છે કામ’
ચૂંટણી પંચે પોતાના જવાબમાં જણાવ્યું કે પંચ દ્વારા જારી કરવામાં આવતા તમામ સત્તાવાર આદેશ અને નિર્ણયો કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું પાલન કરીને લેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા The Chief Election Commissioner and Other Election Commissioners Act, 2023 સહિત લાગુ કાયદાકીય જોગવાઈઓ અનુસાર થાય છે.
ECIના જણાવ્યા પ્રમાણે કોઈ નિર્ણયના ડ્રાફ્ટિંગ દરમિયાન ચૂંટણી આયુક્તો અથવા અધિકારીઓ દ્વારા સવાલો, સૂચનો કે અલગ અભિપ્રાય રજૂ કરવા એ સામાન્ય વહીવટી પ્રક્રિયાનો ભાગ છે.
અલગ અભિપ્રાય આવવો સામાન્ય પ્રક્રિયા: ECI
ચૂંટણી પંચે જણાવ્યું કે કોઈપણ સંસ્થામાં નિર્ણય લેતા પહેલાં ચર્ચા દરમિયાન અલગ-અલગ અભિપ્રાય સામે આવી શકે છે. તેને અંતિમ નિર્ણય પરના મતભેદ તરીકે જોવો યોગ્ય નથી.
પંચે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે માત્ર એક જ અધિકારી નહીં પરંતુ તમામ સંબંધિત અધિકારીઓ અને ચૂંટણી આયુક્તોને પોતાના સૂચનો તથા અભિપ્રાય રજૂ કરવાનો અધિકાર છે. આંતરિક ચર્ચા અને સૂચનોનો હેતુ મતદારોના અધિકારોનું રક્ષણ અને નિર્ણય પ્રક્રિયાને વધુ મજબૂત બનાવવાનો છે.
Official Press Note pic.twitter.com/xIQvXHqMSt
— Election Commission of India (@ECISVEEP) September 23, 2026
‘માત્ર કેટલાક આંતરિક નોટ્સ બતાવવાથી સંપૂર્ણ ચિત્ર સામે આવતું નથી’
ચૂંટણી પંચે અહેવાલોમાં રજૂ કરવામાં આવેલા આંતરિક નોટ્સ અંગે પણ જવાબ આપ્યો છે. પંચના જણાવ્યા પ્રમાણે લગભગ 10 મહિનાના સમયગાળામાંથી માત્ર કેટલાક પસંદગીના આંતરિક નોટ્સને સામે લાવીને બાકીના નિર્ણયો અને સમગ્ર પ્રક્રિયાને નજરઅંદાજ કરવાથી સંપૂર્ણ ચિત્ર રજૂ થતું નથી.
ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર છેલ્લા એક વર્ષ દરમિયાન લગભગ 40 નવી પહેલ અને અનેક ચૂંટણી સુધારા કરવામાં આવ્યા છે. તેમાં દેશવ્યાપી SIR સાથે જોડાયેલા નિર્ણયોનો પણ સમાવેશ થાય છે. પંચે કહ્યું કે આ નિર્ણયો સમગ્ર કમિશન દ્વારા લેવામાં આવ્યા છે.
ECINetની ડેટા સુરક્ષા અંગે પણ આપી સ્પષ્ટતા
ચૂંટણી પંચે પોતાના ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ ECINet અંગે ઊભા થયેલા સવાલોનો પણ જવાબ આપ્યો છે. ECIના જણાવ્યા અનુસાર ECINet સહિતના ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ કડક ડેટા સિક્યોરિટી પ્રોટોકોલ હેઠળ કાર્ય કરે છે.
મતદાર યાદીમાં કોઈ વ્યક્તિનું નામ ઉમેરવા અથવા દૂર કરવા જેવી કાર્યવાહી સંબંધિત Electoral Registration Officer (ERO) અને District Election Officer (DEO) દ્વારા તેમના કાયદાકીય અધિકારો અંતર્ગત કરવામાં આવે છે.
ચૂંટણી પંચે કહ્યું કે તે સંપૂર્ણ નિષ્ઠા સાથે પોતાની બંધારણીય જવાબદારી નિભાવવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.
SIRને લઈને વિવાદ કેવી રીતે શરૂ થયો?
સમગ્ર વિવાદ એક અંગ્રેજી અખબારમાં પ્રકાશિત અહેવાલ બાદ શરૂ થયો હતો. અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ચૂંટણી આયુક્ત એસ.એસ. સંધૂ અને ડૉ. વિવેક જોશીએ SIR સાથે જોડાયેલા કેટલાક મુદ્દાઓ અંગે મુખ્ય ચૂંટણી આયુક્ત જ્ઞાનેશ કુમાર સમક્ષ વાંધા અને ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી હતી.
રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે બંને ચૂંટણી આયુક્તોએ લગભગ 10 મહિનામાં અનેક વખત લેખિત રીતે પોતાના અભિપ્રાય રજૂ કર્યા હતા. તેમાં Form-6માં ફેરફાર અને ECINet સોફ્ટવેર સહિતના મુદ્દાઓ અંગે સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા હોવાનો દાવો કરાયો હતો.
અહેવાલમાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો કે આ વાંધાઓ છતાં SIR પ્રક્રિયા આગળ વધારવામાં આવી હતી. જોકે ચૂંટણી પંચે આ પ્રકારના અર્થઘટનને નકારીને કહ્યું છે કે આંતરિક નોંધો અને સૂચનો નિર્ણય લેવાની સામાન્ય પ્રક્રિયાનો ભાગ છે.
વિપક્ષે ચૂંટણી પંચની નિષ્પક્ષતા પર ઉઠાવ્યા સવાલ
અહેવાલ સામે આવ્યા બાદ રાજકીય વિવાદ પણ તેજ બન્યો છે. કોંગ્રેસ, સમાજવાદી પાર્ટી, શિવસેના (UBT), TMC અને આમ આદમી પાર્ટીના નેતાઓએ મુખ્ય ચૂંટણી આયુક્ત અને ચૂંટણી પંચની કામગીરીને લઈને સવાલો ઉઠાવ્યા છે.
અરવિંદ કેજરીવાલ અને અખિલેશ યાદવ સહિતના વિપક્ષી નેતાઓએ પણ ચૂંટણી પંચની નિષ્પક્ષતાને લઈને પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે. વિપક્ષ SIR પ્રક્રિયા અને ચૂંટણી પંચની આંતરિક નિર્ણય પ્રક્રિયાને લઈને વધુ સ્પષ્ટતાની માંગ કરી રહ્યો છે.
બીજી તરફ ચૂંટણી પંચનું કહેવું છે કે તેની સત્તાવાર નિર્ણય પ્રક્રિયા કાયદા અને બંધારણીય જોગવાઈઓ અનુસાર જ થાય છે અને આંતરિક ચર્ચામાં રજૂ થતા અલગ અભિપ્રાયને અંતિમ નિર્ણય સાથે જોડીને જોવો યોગ્ય નથી.
SIR વિવાદ વચ્ચે ચૂંટણી પંચનો સ્પષ્ટ સંદેશ
SIRને લઈને ચાલી રહેલા રાજકીય ઘમાસાણ વચ્ચે ચૂંટણી પંચે પોતાના જવાબ દ્વારા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આંતરિક ચર્ચા, પ્રશ્નો અને સૂચનો સંસ્થાકીય પ્રક્રિયાનો સ્વાભાવિક ભાગ છે. પંચે પોતાના પર લાગેલા આરોપોને નકારીને બંધારણીય જવાબદારી નિષ્પક્ષતા અને કાયદાકીય પ્રક્રિયા અનુસાર નિભાવવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી છે.
હવે ચૂંટણી પંચની આ સ્પષ્ટતા બાદ SIRને લઈને ચાલી રહેલો રાજકીય વિવાદ કઈ દિશામાં આગળ વધે છે તેના પર નજર રહેશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
