લોકસભા ચૂંટણી 2024માં મોદી સરકારને બહુમતથી દૂર રાખવાના પ્રયાસ તરીકે ઉભેલા વિપક્ષી ‘ઈન્ડિયા’ ગઠબંધનમાં તિરાડો હવે સ્પષ્ટ રીતે દેખાવા લાગી છે. આમ આદમી પાર્ટી (AAP)એ હવે આ ગઠબંધનથી સંપૂર્ણ રીતે અલગ થવાની જાહેરાત કરી છે. જો કે, AAP 2024ની લોકસભા ચૂંટણી બાદથી જ ‘ઈન્ડિયા’ ગઠબંધનની ગતિવિધિથી દૂર રહી હતી, હવે તો તેને સંપૂર્ણ વિમુખતા દાખવી છે. સંસદના ચોમાસું સત્ર પૂર્વે, જે 21 જુલાઈથી 21 ઓગસ્ટ સુધી ચાલશે, ગઠબંધનની વ્યૂહરચના માટે કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જૂન ખડગેના નિવાસસ્થાને મળનારી મહત્વની બેઠકમાં પણ AAPએ ભાગ ન લેવાનું સ્પષ્ટ કરી દીધું છે. AAPના નેતા સંજય સિંહે કહ્યું છે કે, પાર્ટી ‘ઈન્ડિયા’ ગઠબંધન સાથે હવે કોઈ પ્રકારનું સહયોગ નથી રાખતી, અને તે પોતાનાં મુદ્દાઓ પર સંસદમાં સ્વતંત્ર રીતે અવાજ ઉઠાવશે.
AAPનું આ પગલું વિપક્ષી એકતાને મોટો ફટકો માનવામાં આવી રહ્યો છે, કારણ કે AAP પાસે રાજ્યસભામાં 8 અને લોકસભામાં 3 સાંસદો છે, જે સંસદની અંદર તેનું પ્રભાવશાળી રાજકીય સ્થાન દર્શાવે છે. ‘ઈન્ડિયા’ ગઠબંધનની અંદર પહેલાથી જ આંતરિક અસમતીઓ ઊભી થઈ રહી છે – શિવસેના (ઉદ્ધવ ઠાકરે) અને કોંગ્રેસ વચ્ચે મહારાષ્ટ્રમાં તણાવ છે, અને હવે AAP અને કોંગ્રેસ વચ્ચે પણ સ્પર્ધાત્મક રાજકીય સંબંધી ઉગ્ર બન્યા છે, ખાસ કરીને દિલ્હી, પંજાબ અને ગુજરાત જેવા રાજ્યોમાં.
AAP ભલે ગઠબંધનના વ્યૂહરચનાત્મક પ્લેટફોર્મથી દૂર રહી હોય, પરંતુ તે હજુ પણ સરકારના વિરોધમાં પોતાનું સ્વતંત્ર વિપક્ષી દબાણ જાળવી રહી છે. સંજય સિંહે જણાવ્યું છે કે પાર્ટી એવા વાસ્તવિક અને પ્રજાજનક પ્રશ્નો પર અવાજ ઉઠાવશે જેમ કે દિલ્હીમાં યૂપી અને બિહારના લોકોએ સામનો કરતો બુલડોઝર રાજ, અને ઉત્તર પ્રદેશમાં સરકારી શાળાઓ બંધ થવાનો મુદ્દો.
‘ઈન્ડિયા’ ગઠબંધન પોતાના તરફથી ચોમાસું સત્ર દરમિયાન ચૂંટણી સુધારા, ઓપરેશન સિંદૂર અને આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓ જેવા મુદ્દા ઉઠાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. પરંતુ AAPની ગેરહાજરીથી વિપક્ષી વ્યૂહમાં સંકલનના અભાવથી સરકાર સામે એકજૂટ અને મજબૂત અવાજ ઊભો થવામાં અડચણ આવી શકે છે. આ રીતે, ‘ઈન્ડિયા’ ગઠબંધનની વિધાનસભા ચૂંટણી પછી ઊભી થયેલી અંદર વાંધાઓ અને પાર્ટીઓના વ્યક્તિગત રાજકીય હિતોને કારણે વિપક્ષી એકતા તૂટતી દેખાઈ રહી છે, જે મોદી સરકાર માટે એક પ્રેરણારૂપ સ્થિતિ બની શકે છે.
વિપક્ષની વ્યૂહનીતિ અને AAPનું વલણ
‘ઈન્ડિયા’ ગઠબંધન દ્વારા ચોમાસું સત્રમાં નક્કર મુદ્દા પર મોદી સરકારને ઘેરવાની વ્યૂહનીતિ બનાવવામાં આવી છે. કોંગ્રેસ સહિત અન્ય પક્ષો બિહારમાં મતદાર યાદી સુધારા, ઓપરેશન સિંદૂર અને અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના દાવા જેવા મુદ્દા ઉઠાવવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે, પરંતુ AAP એ આ બેઠકોમાં હાજરી આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે.
સંજય સિંહે કહ્યું કે, AAP માટે સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ મુદ્દો દિલ્હીમાં યુપી, બિહાર અને પૂર્વાંચલના લોકો પર ચલાવવામાં આવી રહેલું બુલડોઝર અને તેમના ઘરો અને દુકાનો તોડી પાડવાનો છે. આ ઉપરાંત, AAP ઉત્તર પ્રદેશમાં સરકારી શાળાઓ બંધ કરવાનો મુદ્દો પણ જોરશોરથી ઉઠાવશે. આ રીતે, AAP એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે વિપક્ષી પક્ષો સાથે સંયુક્ત વ્યૂહનીતિ બનાવવાને બદલે પોતાના મુદ્દાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.
AAP અને કોંગ્રેસ વચ્ચે તણાવ
‘ઈન્ડિયા’ ગઠબંધનમાં AAPનો ખરો સંઘર્ષ કોંગ્રેસ સાથે છે. દિલ્હી, પંજાબ, હરિયાણા, ગુજરાત અને ગોવા જેવા રાજ્યોમાં AAP અને કોંગ્રેસ વચ્ચે રાજકીય હરીફાઈ રહી છે. જોકે AAP તેના ઘટક પક્ષો જેમ કે SP, TMC અને DMK સાથે વધુ સારું સંકલન ધરાવે છે, પરંતુ કોંગ્રેસ સાથેના તેના સંબંધો સતત બગડી રહ્યા છે.
‘ઈન્ડિયા’ ગઠબંધનમાં બધા પક્ષો પહેલાથી જ પોતપોતાના રસ્તે ચાલી રહ્યા હતા. મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભા ચૂંટણી પછી, શિવસેના (ઉદ્ધવ ઠાકરે) અને કોંગ્રેસ વચ્ચે પણ તણાવ જોવા મળ્યો છે. ઉદ્ધવ ઠાકરેની દિલ્હી મુલાકાતની ચર્ચા છે, પરંતુ તે સ્પષ્ટ નથી કે તેઓ ‘ઈન્ડિયા’ ગઠબંધનની બેઠકમાં હાજરી આપશે કે નહીં. આ પ્રકારના હવે વિપક્ષી એકતા તૂટી રહી હોય તેવું લાગે છે.
