અમેરિકન વૈજ્ઞાનિક અને નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા ડૉ. જેમ્સ વોટસનનું 97 વર્ષની વયે અવસાન થયું છે. તેઓ એવા વૈજ્ઞાનિક હતા જેમણે માનવ જીવનના મૂળ રહસ્યની શોધમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું — ડીએનએ (DNA)ની ડબલ હેલિક્સ રચનાની શોધ, જે 20મી સદીની સૌથી મોટી વૈજ્ઞાનિક સિદ્ધિ તરીકે ઓળખાય છે. વર્ષ 1953માં વોટસન અને બ્રિટિશ વૈજ્ઞાનિક ફ્રાન્સિસ ક્રિક મળી આ રચના શોધી હતી, જેણે માનવ જનૈતિક કોડ અને વારસાગત માહિતી કેવી રીતે સંગ્રહાય છે તે સમજાવવાનો માર્ગ ખોલ્યો હતો.
જેમ્સ વોટસનનો જન્મ એપ્રિલ 1928માં અમેરિકાના શિકાગોમાં થયો હતો. તેમના માતા-પિતા અંગ્રેજ, સ્કોટિશ અને આયરિશ મૂળના હતા. બાળપણથી જ વોટસન અત્યંત બુદ્ધિશાળી હતા — માત્ર 15 વર્ષની ઉંમરે જ તેમને શિકાગો યુનિવર્સિટીમાં પ્રવેશ માટે શિષ્યવૃત્તિ મળી. અભ્યાસ દરમિયાન જ તેમને બાયોલોજી અને જીનેટિક્સ પ્રત્યે રસ વધ્યો. ત્યારબાદ તેમણે પોતાના સંશોધનને આગળ ધપાવવા માટે કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીનો રુખ કર્યો, જ્યાં તેમની મુલાકાત ફ્રાન્સિસ ક્રિક સાથે થઈ. બંનેએ મળીને ડીએનએની રચનાને સમજવાનો પ્રયાસ શરૂ કર્યો અને ઘણા પ્રયોગો અને માળખાકીય મોડેલો તૈયાર કર્યા. અંતે, 1953માં તેમણે ડીએનએની ડબલ હેલિક્સ રચના શોધી કાઢી અને માનવ જીવનના રહસ્યોને નવી દિશા આપી.
આ શોધ માટે 1962માં વોટસન, ક્રિક અને મોરિસ વિલ્કિન્સને નોબેલ પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. તે સમયે વોટસને કહ્યું હતું, “અમે જીવનનું રહસ્ય શોધી કાઢ્યું છે,” — આ નિવેદન તેમની વૈજ્ઞાનિક યાત્રાનો શિખર બની ગયું. પરંતુ જીવનના અંતિમ તબક્કામાં તેમના કેટલાક વિવાદાસ્પદ નિવેદનોને કારણે તેમની પ્રતિષ્ઠા પર આંચકો આવ્યો. જાતિ અને લિંગ અંગેના તેમના નિવેદનો — ખાસ કરીને એક ટેલિવિઝન ઇન્ટરવ્યુમાં કાળા અને શ્વેત લોકો વચ્ચે IQના તફાવતને જનેટિક કારણો સાથે જોડવાના દાવા — ખૂબ વિવાદાસ્પદ સાબિત થયા. વૈજ્ઞાનિક સમુદાયે તેમને આ નિવેદનો માટે ભારે ટીકા કરી અને તેમનાથી દૂરી બનાવી લીધી.
વોટસને વર્ષ 1968માં ન્યૂ યોર્ક રાજ્યની કોલ્ડ સ્પ્રિંગ હાર્બર લેબોરેટરીનો હવાલો સંભાળ્યો, જે તેમના નેતૃત્વ હેઠળ વિશ્વના અગ્રણી વૈજ્ઞાનિક સંશોધન કેન્દ્રોમાંનું એક બની ગયું. તેમણે જીનેટિક્સ અને મોલેક્યુલર બાયોલોજીના ક્ષેત્રમાં અનેક સંશોધનકારોને માર્ગદર્શન આપ્યું.
તેમના અંતિમ વર્ષોમાં, વિવાદો અને એકાંત વચ્ચે, તેમણે 2014માં પોતાનો નોબેલ મેડલ 4.8 મિલિયન ડોલરમાં હરાજી કર્યો હતો, એમ જણાવતાં કે તેમના વિવાદાસ્પદ નિવેદનો પછી વૈજ્ઞાનિક સમુદાયે તેમને સંપૂર્ણપણે અલગ કરી દીધા હતા. જોકે, રસપ્રદ રીતે આ મેડલ રશિયન અબજોપતિએ ખરીદ્યો અને તરત જ વોટસનને પાછો આપી દીધો, જે તેમની પ્રતિભા પ્રત્યેની કદરનો દાખલો હતો.
ડૉ. વોટસનની જીવનયાત્રા વિવાદ અને વિજયનું અનોખું સંમિશ્રણ રહી — એક તરફ તેમણે માનવજીવનના મૂળભૂત રહસ્યનો ભેદ ઉકેલ્યો, તો બીજી તરફ પોતાના નિવેદનોને કારણે વૈજ્ઞાનિક સમુદાયથી અલગ પડી ગયા. તેમ છતાં, ડીએનએની ડબલ હેલિક્સની શોધને કારણે તેમનું નામ વિજ્ઞાનના ઇતિહાસમાં સદાકાળ માટે અક્ષર અક્ષર અંકિત રહી ગયું છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
