2003માં ચીનના તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ હુ જિન્તાઓએ એક મહત્વપૂર્ણ શબ્દસમૂહ ‘મલાક્કા ડાઇલેમા’ રજૂ કર્યો હતો. તેનો અર્થ એ હતો કે ચીન તેની ઊર્જા અને વેપાર માટે એવા સમુદ્રી માર્ગ પર નિર્ભર છે, જેના પર તેનું સીધું નિયંત્રણ નથી. આ માર્ગ છે મલાક્કા સ્ટ્રેટ —જે વૈશ્વિક વેપાર માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગોમાંનો એક ગણાય છે.
મલાક્કા સ્ટ્રેટ: વૈશ્વિક વેપારનું મુખ્ય કેન્દ્ર
મલાક્કા સ્ટ્રેટ હિંદ મહાસાગર અને દક્ષિણ ચીન સાગરને જોડે છે અને તે મલેશિયા, સિંગાપુર અને ઇન્ડોનેશિયા વચ્ચે આવેલ છે. આ માર્ગ એશિયા, યુરોપ અને મધ્ય-પૂર્વ વચ્ચેના વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે, ખાસ કરીને તેલ અને ગેસ સપ્લાય માટે.
2025 સુધીમાં ચીનના લગભગ 80%થી વધુ ઓઇલ ઇમ્પોર્ટ (અંદાજે $312 બિલિયન) આ માર્ગ મારફતે આવે છે. લગભગ $3.5 ટ્રિલિયનનો વૈશ્વિક વેપાર દર વર્ષે અહીંથી પસાર થાય છે. ચીન દરરોજ લગભગ 15 મિલિયન બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ વાપરે છે, જેમાંથી માત્ર થોડો હિસ્સો પાઇપલાઇન દ્વારા પહોંચે છે—બાકીની નિર્ભરતા સમુદ્રી માર્ગ પર છે.
ભારત માટે અંદામાન-નિકોબારનું રણનીતિક મહત્વ
ભારત માટે અંદામાન-નિકોબાર ટાપુઓ એક મહત્વપૂર્ણ જિઓ-સ્ટ્રેટેજિક સ્થાન ધરાવે છે. લગભગ 700 કિમી સુધી ફેલાયેલા આ દ્વીપસમૂહો મલાક્કા સ્ટ્રેટના પ્રવેશદ્વાર નજીક સ્થિત છે, જે ભારતને એક પ્રાકૃતિક “એરક્રાફ્ટ કેરિયર” જેવી સ્થિતિ આપે છે.
આમાં ખાસ કરીને ગ્રેટ નિકોબાર દ્વીપ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આ દ્વીપ સિંગાપુર, કોલંબો અને પોર્ટ ક્લાંગ જેવા મોટા બંદરોની નજીક આવેલ છે અને ચીનના લગભગ 60% વેપાર આ આસપાસના માર્ગથી પસાર થાય છે.
For years, the "String of Pearls" theory has highlighted the perceived encirclement of India by external maritime bases. The Great Nicobar Project acts as a sovereign break in this chain, providing India with a natural geographic advantage to monitor regional traffic.
3/9 pic.twitter.com/b7MN7hRNOt
— Netram Defence Review (@NetramDefence) April 29, 2026
ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટ: ભારતનું સ્ટ્રેટેજિક માસ્ટરપ્લાન
NITI Aayog દ્વારા તૈયાર કરાયેલા આશરે ₹81,000 કરોડના ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટને 2021માં નરેન્દ્ર મોદીની સરકાર દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી હતી અને નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલએ પણ તેને લીલી ઝંડી આપી છે.
પ્રોજેક્ટના મુખ્ય હિસ્સા:
- ગેલેથા બે ખાતે ટ્રાન્સશિપમેન્ટ પોર્ટ (2058 સુધી 16 મિલિયન TEU ક્ષમતા)
- ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ
- 450 મેગાવોટ પાવર પ્લાન્ટ
- સૈન્ય ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મજબૂત બનાવવું
આ પ્રોજેક્ટ ભારતને વૈશ્વિક શિપિંગમાં સ્વતંત્રતા આપશે અને કોલંબો જેવા વિદેશી બંદરો પરની નિર્ભરતા ઘટાડશે.
ચીનની ‘String of Pearls’ vs ભારતની ‘Necklace of Diamonds’
ચીન છેલ્લા બે દાયકાથી String of Pearls રણનીતિ હેઠળ ગ્વાદર, હંબનટોટા અને મ્યાનમાર જેવા બંદરો વિકસાવી રહ્યું છે, જે ભારતને ઘેરવાની કોશિશ તરીકે જોવામાં આવે છે.
તેના જવાબમાં ભારત Necklace of Diamonds રણનીતિ અપનાવી રહ્યું છે, જેમાં QUAD સહયોગ, ઇન્ડોનેશિયા-ઓમાનમાં પોર્ટ ઍક્સેસ અને અંદામાનમાં સૈન્ય શક્તિનો સમાવેશ થાય છે.
સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝનું ઉદાહરણ: સમુદ્રી નિયંત્રણની શક્તિ
સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝમાં તાજેતરના તણાવોએ બતાવ્યું કે કેવી રીતે એક દેશ સમુદ્રી માર્ગનો ઉપયોગ વૈશ્વિક અર્થતંત્રને પ્રભાવિત કરવા માટે કરી શકે છે. ઈરાન દ્વારા જહાજોને નિશાન બનાવતા જ તેલના ભાવમાં અસ્થિરતા આવી ગઈ.
રાજકીય વિવાદ અને વિરોધ
વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટને “સ્કેમ” ગણાવીને તેનો વિરોધ કર્યો છે. તેમની સાથે સોનિયા ગાંધી અને કોંગ્રેસ પાર્ટીએ પણ પર્યાવરણ અને જનજાતીય અસરના મુદ્દા ઉઠાવ્યા છે.
અંતરરાષ્ટ્રીય સર્વાઇવલ ઇન્ટરનેશનલ નામની એનજીઓ એ પણ આ પ્રોજેક્ટની ટીકા કરી છે અને તેને જનજાતિ માટે જોખમી ગણાવ્યો છે.
વ્યાપક ચર્ચા: વિકાસ vs પર્યાવરણ
સરકારનો દાવો છે કે માત્ર 10% વિસ્તાર પ્રભાવિત થશે અને જનજાતિઓના પુનર્વસન માટે યોગ્ય વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે. પરંતુ વિવાદ એ છે કે શું આ પ્રોજેક્ટ રણનીતિક જરૂરિયાત છે કે પર્યાવરણ માટે જોખમ?
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
