વિશ્વપ્રસિદ્ધ તાજ મહલ વાસ્તવમાં અગાઉ ‘તેજો મહાલય’ નામનું હિંદુ મંદિર હતું તેવો દાવો કરતી અને ઐતિહાસિક ઇમારતનો સરવે કરવાની માંગ કરતી અરજીનો મામલો હવે અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટ પહોંચ્યો છે. આગ્રાની સ્થાનિક અદાલત દ્વારા અરજી ફગાવવામાં આવ્યા બાદ તે નિર્ણયને હાઇકોર્ટમાં પડકારવામાં આવ્યો છે. આ મામલે અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર અને આર્કિયોલૉજિકલ સરવે ઑફ ઇન્ડિયા (ASI)ને નોટિસ પાઠવીને જવાબ માગ્યો છે.
અરજીમાં તાજ મહલનું ઇન્સ્પેક્શન, ફોટોગ્રાફી અને વિડીયોગ્રાફી કરાવવા માટે એડવોકેટ કમિશનરની નિમણૂક કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે. સાથે જ સ્થળને હિંદુ મંદિર તરીકે જાહેર કરવા અને હિંદુ સમુદાયને ત્યાં પૂજા-અર્ચનાનો અધિકાર આપવાની પણ માંગ કરવામાં આવી છે.
દેવતા ‘શ્રી અગ્રેશ્વર મહાદેવ નાગનાથેશ્વર વિરાજમાન’ના નામે અરજી
આ કેસમાં અરજી દેવતા ‘શ્રી અગ્રેશ્વર મહાદેવ નાગનાથેશ્વર વિરાજમાન’ તરફથી દાખલ કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે. અરજદાર પક્ષના વકીલ હરિશંકર જૈન છે.
અરજીનો મુખ્ય દાવો એવો છે કે આજના તાજ મહલના સ્થળે અગાઉ ‘તેજો મહાલય’ નામનું મંદિર હતું અને તેમાં ભગવાન અગ્રેશ્વર મહાદેવ નાગનાથેશ્વર બિરાજમાન હતા. જોકે, આ દાવાઓની ઐતિહાસિક અને કાનૂની સત્યતા અંગેનો અંતિમ નિર્ણય અદાલતી પ્રક્રિયા અને સંબંધિત પક્ષોના જવાબ બાદ જ થશે.
2019માં દાખલ થઈ હતી તાજ મહલના સરવે માટે મૂળ અરજી
તાજ મહલના સરવે માટે એડવોકેટ કમિશનરની નિમણૂક કરવાની માંગ કરતી મૂળ અરજી વર્ષ 2019માં આગ્રાની અદાલતમાં દાખલ કરવામાં આવી હતી. તેમાં સ્થળનું નિરીક્ષણ કરવા સાથે ફોટોગ્રાફી અને વિડીયોગ્રાફીની મંજૂરી આપવા માંગ કરવામાં આવી હતી.
આગ્રાના એડિશનલ સિવિલ જજની કોર્ટે અરજી ફગાવી દીધી હતી. સ્થાનિક અદાલતે પોતાના નિર્ણયમાં જણાવ્યું હતું કે અરજદાર પક્ષ પૂરતા રેવન્યુ દસ્તાવેજો રજૂ કરી શક્યો નથી. કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું હતું કે રજૂ કરાયેલા દસ્તાવેજોમાં દર્શાવવામાં આવેલી સંપત્તિની સીમાઓ અને વિવાદિત સ્થળની બાઉન્ડ્રી વચ્ચે સુસંગતતા જોવા મળતી નથી.
પુનર્વિચાર અરજી પણ એપ્રિલ 2026માં ફગાવાઈ
સ્થાનિક કોર્ટના નિર્ણય બાદ અરજદાર પક્ષે ચુકાદા પર પુનર્વિચાર કરવાની માંગ સાથે વધુ એક અરજી દાખલ કરી હતી. જોકે, એપ્રિલ 2026માં આ પુનર્વિચાર અરજી પણ ફગાવી દેવામાં આવી હતી.
ત્યારબાદ આગ્રા કોર્ટના બંને આદેશોને પડકારતી અરજી અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટ સમક્ષ દાખલ કરવામાં આવી છે. હાઇકોર્ટે હવે આ મામલે સરકાર અને ASIને નોટિસ પાઠવીને તેમનો પક્ષ રજૂ કરવા કહ્યું છે.
અરજીમાં દાવો: 1155-56માં બન્યું હતું ‘તેજો મહાલય’ મંદિર
હાઇકોર્ટમાં દાખલ અરજીમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે મૂળ સ્થળ પર ‘તેજો મહાલય’ નામનું મંદિર હતું, જેમાં અગ્રેશ્વર મહાદેવ નાગનાથેશ્વર બિરાજમાન હતા. અરજી અનુસાર આ મંદિરનું નિર્માણ વર્ષ 1155-56 દરમિયાન થયું હોવાનું માનવામાં આવે છે.
અરજદાર પક્ષનો વધુ દાવો છે કે ત્યારબાદ આ સ્થળ રાજા માન સિંઘના નિયંત્રણ હેઠળ આવ્યું હતું. મુઘલ શાસન દરમિયાન શાહજહાંના સમયમાં મંદિરને તોડી ત્યાં મુમતાજ મહલનો મકબરો બનાવવામાં આવ્યો અને જૂના માળખાના કેટલાક અવશેષોનો નવી ઇમારતમાં ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
આ તમામ બાબતો અરજદાર પક્ષની દલીલો અને દાવાઓનો ભાગ છે. હાઇકોર્ટમાં હવે સરકાર અને ASIનો જવાબ આવ્યા બાદ આ મુદ્દાઓ અંગે આગળની કાનૂની કાર્યવાહી થશે.
‘109 પુરાતત્ત્વીય પુરાવા મંદિર તરફ ઇશારો કરે છે’ એવો દાવો
અરજીમાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે લગભગ 109 પુરાતત્ત્વીય પુરાવા આ સ્થળ અગાઉ હિંદુ મંદિર હોવાની સંભાવના તરફ ઇશારો કરે છે.
અરજદાર પક્ષે તાજ મહલના માર્બલ ડોમની ટોચ પર આવેલા કળશ અને કમળના આકારનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે આવા પ્રતીકો હિંદુ સ્થાપત્ય અને ધાર્મિક સ્થળો સાથે જોડાયેલા હોવાનું માનવામાં આવે છે.
આ ઉપરાંત, અરજીમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે સંપત્તિના દક્ષિણ-પૂર્વ ખૂણામાં ગૌશાળા હોવાનો ઉલ્લેખ ASIના કેટલાક રેકોર્ડમાં જોવા મળે છે. અરજદાર પક્ષના મતે આ બાબત પણ સ્થળના અગાઉના હિંદુ ધાર્મિક ઉપયોગ તરફ સંકેત કરે છે.
વિડીયોગ્રાફી અને ફોટોગ્રાફી સરવે કેમ જરૂરી હોવાનું કહેવાયું?
અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે વિવાદિત સ્થળના ઐતિહાસિક સ્વરૂપ અને માળખાકીય વિશેષતાઓ અંગે માત્ર મૌખિક દલીલો અથવા દસ્તાવેજો પૂરતા નથી.
અરજદાર પક્ષનું કહેવું છે કે સમગ્ર સંપત્તિનું નિરીક્ષણ, ફોટોગ્રાફી અને વિડીયોગ્રાફી કરવામાં આવે તો સ્થળના સ્થાપત્ય, બંધ વિભાગો અને વિવિધ માળખાકીય વિશેષતાઓ અંગે સ્પષ્ટતા થઈ શકે છે.
આ કારણે હાઇકોર્ટ સમક્ષ માંગ કરવામાં આવી છે કે આગ્રાની અદાલત દ્વારા આપવામાં આવેલા બંને આદેશો રદ કરવામાં આવે અને સ્થળના નિરીક્ષણ માટે એડવોકેટ કમિશનરની નિમણૂક કરવાની માંગ પર નવેસરથી વિચાર કરવામાં આવે.
સ્થળને હિંદુ મંદિર જાહેર કરવાની પણ માંગ
અરજીમાં તાજ મહલના સ્થળને હિંદુ મંદિર જાહેર કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે. અરજદાર પક્ષનું કહેવું છે કે સંપત્તિનો ઉપયોગ હિંદુ ધાર્મિક પૂજા માટે થવો જોઈએ અને હિંદુ સમુદાયને ત્યાં પૂજા-અર્ચના કરવાનો અધિકાર મળવો જોઈએ.
અરજીમાં એવો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો છે કે ધાર્મિક સ્વરૂપની સંપત્તિનો અન્ય કોઈ ઉપયોગ ગેરકાયદેસર ગણવો જોઈએ. આ જ આધાર પર ASI દ્વારા તાજ મહલ પરિસરમાં શુક્રવારની નમાજ માટે આપવામાં આવતી મંજૂરીનો પણ અરજદાર પક્ષે વિરોધ કર્યો છે.
શુક્રવારની નમાજ અંગે ASIના નિર્ણયનો પણ વિરોધ
અરજીમાં ASI દ્વારા શુક્રવારે નમાજ પઢવાની આપવામાં આવતી પરવાનગી સામે વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. અરજદાર પક્ષની દલીલ છે કે જો સ્થળ વાસ્તવમાં હિંદુ ધાર્મિક સંપત્તિ હોવાનું સાબિત થાય તો તેના ધાર્મિક ઉપયોગનો પ્રશ્ન નવેસરથી નક્કી થવો જોઈએ.
હાલમાં આ મુદ્દા પર હાઇકોર્ટે કોઈ અંતિમ નિર્ણય આપ્યો નથી. સરકાર અને ASIના જવાબ બાદ જ અદાલત આગળની કાર્યવાહી અંગે નિર્ણય કરશે.
હાઇકોર્ટમાં શું માંગવામાં આવ્યું?
અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટ સમક્ષ દાખલ અરજીમાં મુખ્યત્વે આગ્રાની સ્થાનિક અદાલત દ્વારા આપવામાં આવેલા અગાઉના બંને આદેશો રદ કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે. અરજદાર પક્ષ ઇચ્છે છે કે તાજ મહલના સ્થળનું ઇન્સ્પેક્શન, ફોટોગ્રાફી અને વિડીયોગ્રાફી કરવા માટે એડવોકેટ કમિશનરની નિમણૂકના પ્રશ્ન પર અદાલત નવેસરથી વિચાર કરે. સાથે જ સ્થળના કથિત ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક સ્વરૂપ અંગે ઉપલબ્ધ દસ્તાવેજો તથા પુરાતત્ત્વીય દાવાઓની તપાસ કરવામાં આવે તેવી પણ માંગ છે.
હવે સરકાર અને ASIના જવાબ પર નજર
અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટ દ્વારા નોટિસ જારી થયા બાદ હવે સમગ્ર મામલામાં કેન્દ્ર સરકાર અને ASIનો જવાબ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. ASI તાજ મહલનું સંરક્ષણ અને સંચાલન કરતી સંસ્થા હોવાથી તેની તરફથી રજૂ થનારા ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો, સત્તાવાર રેકોર્ડ અને કાનૂની દલીલો કેસની આગળની દિશા નક્કી કરવામાં મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
સરકાર અને ASIનો જવાબ આવ્યા બાદ હાઇકોર્ટ એ નક્કી કરશે કે અરજદાર પક્ષની સરવે અને એડવોકેટ કમિશનરની નિમણૂકની માંગ પર આગળ સુનાવણી કરવાની જરૂર છે કે નહીં.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
