અરુણાચલ પ્રદેશના વિસ્તારોને વારંવાર ચીની નામ આપવાના બેઇજિંગના પ્રયાસો વચ્ચે ભારત સરકારે મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. કેન્દ્ર સરકારે અરુણાચલ પ્રદેશ સરકાર સાથે પરામર્શ કરીને રાજ્યના કુલ 27 સ્થળો અને ભૌગોલિક વિશેષતાઓને સર્વે ઓફ ઇન્ડિયાના સત્તાવાર નકશામાં સ્ટાન્ડર્ડ નામોથી ઔપચારિક ઓળખ આપી છે. સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે આ પ્રક્રિયાનો હેતુ આ સ્થળોની ચોક્કસ ઓળખ સુનિશ્ચિત કરવો અને સામાન્ય લોકોમાં તેમના વિશે વધુ સારી જાણકારી ઊભી કરવાનો છે.
આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે ચીન અરુણાચલ પ્રદેશના વિવિધ વિસ્તારોને પોતાના બનાવટી નામ આપવાનો વારંવાર પ્રયાસ કરતું આવ્યું છે. ભારત સરકારે આવા પ્રયાસોને સતત નકારી કાઢ્યા છે અને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોઈ સ્થળને કલ્પિત નામ આપવાથી અરુણાચલ પ્રદેશ ભારતનો અભિન્ન અને અવિભાજ્ય ભાગ હોવાની વાસ્તવિકતા બદલાતી નથી. એપ્રિલ 2026માં પણ વિદેશ મંત્રાલયે ચીનના આવા પ્રયાસોને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં નકારી કાઢ્યા હતા.
27 સ્થળોમાં 4 મહત્વપૂર્ણ પહાડી દર્રા
સર્વે ઓફ ઇન્ડિયાના અપડેટેડ નકશામાં ઓળખ અપાયેલા 27 સ્થળોમાં 21 ભૂસ્થળો, ચાર પર્વતીય દર્રા, એક ઊંચાઈ પર આવેલી સરોવર અને એક સ્મારકનો સમાવેશ થાય છે.
મહત્વપૂર્ણ સરહદી વિસ્તારોમાં અપર સુબાનસિરી જિલ્લાના લોંગજુ, માજા અને બિસાનો સમાવેશ થાય છે. આ વિસ્તારમાં મેકમોહન લાઇનની નજીક આવેલા ડીઝો લા, રીઝા લા અને પુકુર લા જેવા ત્રણ મહત્વપૂર્ણ દર્રાઓને પણ સત્તાવાર નકશામાં ઓળખ આપવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત તવાંગ જિલ્લામાં આવેલો થાગ લા પાસ પણ આ યાદીમાં સામેલ છે. આ વિસ્તારનું 1962ના ભારત-ચીન યુદ્ધના ઇતિહાસ સાથે વિશેષ જોડાણ છે.
1962ના ભારત-ચીન યુદ્ધ સાથે જોડાયેલા અનેક સ્થળો
આ 27 સ્થળોમાંના અનેક વિસ્તારો ભારત અને ચીન વચ્ચેના ઐતિહાસિક સરહદી સંઘર્ષ સાથે સીધો સંબંધ ધરાવે છે.
લોન્ગજુ ભારત-ચીન સરહદ પર શરૂઆતના તણાવગ્રસ્ત વિસ્તારોમાંનું એક ગણાય છે. 1959ના સરહદી તણાવમાં આ સ્થળ ચર્ચામાં આવ્યું હતું.
થાગ લા વિસ્તાર નામકા ચૂ ખીણની નજીક આવેલો છે, જે 1962ના ભારત-ચીન યુદ્ધ દરમિયાન મહત્વપૂર્ણ યુદ્ધક્ષેત્ર બન્યો હતો.
આ કારણે સર્વે ઓફ ઇન્ડિયાના નકશામાં આવા વિસ્તારોની સ્પષ્ટ ઓળખ માત્ર ભૌગોલિક મહત્વ પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તેનું ઐતિહાસિક અને વ્યૂહાત્મક મહત્વ પણ છે.
Sher-e-Thapa Memorialને પણ મળી સત્તાવાર ઓળખ
આ યાદીમાં એક સ્મારકનો પણ સમાવેશ થાય છે. Upper Subansiri વિસ્તારમાં આવેલું Sher-e-Thapa Memorial હવાલદાર Sher Thapaની યાદમાં બનાવવામાં આવ્યું છે.
1962ના ભારત-ચીન યુદ્ધ દરમિયાન તેમણે Rio Bridge વિસ્તારમાં ચીની દળોનો સામનો કર્યો હતો અને તેમની આગળ વધવાની ગતિ ધીમી કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.
આ સ્મારકને સત્તાવાર સર્વે ઓફ ઇન્ડિયા નકશામાં દર્શાવવાનો નિર્ણય સ્થાનિક સૈન્ય ઇતિહાસ અને રાષ્ટ્રીય સ્મૃતિ સાથે પણ જોડાયેલો છે.
સાંભો સરોવર એકમાત્ર સરોવર
27 સ્થળોની યાદીમાં એકમાત્ર સરોવર સાંભો સરોવર છે. તેને ઊંચાઈ પર આવેલું ગ્લેશિયલ સરોવર ગણાવવામાં આવ્યું છે. આ સાથે અરુણાચલ પ્રદેશની વ્યૂહાત્મક તથા કુદરતી વિશેષતાઓને પણ સત્તાવાર ભૂગોળીય ઓળખ આપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
અંજાવ, ચાંગલાંગ અને પશ્ચિમ કામેંગના વિસ્તારો પણ સામેલ
નકશામાં ઓળખ અપાયેલા અન્ય વિસ્તારોમાં અંજાવ જિલ્લાના બારા કુંદુન, છોટા કુંદુન અને ધન બારીનો સમાવેશ થાય છે.
ચાંગલાંગ જિલ્લામાં પ્રિતનગર, બુદ્ધમંદિર, જયરામપુર, પ્રદેશ નગર, Territory Nagar અને રામનગર જેવા સ્થળોને ઓળખ આપવામાં આવી છે.
પશ્ચિમ કામેંગ જિલ્લામાં સાગર, પદમા, જ્યોતિનગર અને બૈસાખીને પણ સત્તાવાર સ્ટાન્ડર્ડ નામોથી Survey of Indiaના નકશામાં દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
Upper Subansiriમાં છોટા રોપુક અને બડા રોપુક, જ્યારે Lohit જિલ્લામાં શિવાજી નગર, સનપુરા અને કમલાંગ નગરનો સમાવેશ થાય છે.
ચીનની ‘નામ બદલવાની નીતિ’ સામે ભારતનો જવાબ
ચીન છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી અરુણાચલ પ્રદેશના વિસ્તારોને ચીની અથવા તિબેટીયન નામ આપીને પોતાની દાવેદારી દર્શાવવાનો પ્રયાસ કરતું રહ્યું છે.
એપ્રિલ 2026માં પણ ચીને અરુણાચલ પ્રદેશના કેટલાક વિસ્તારોને કલ્પિત ચીની નામો આપવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તેના જવાબમાં ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આવા “fictitious names” આપવાથી કોઈ સચ્ચાઈ બદલાતી નથી અને અરુણાચલ પ્રદેશ ભારતનો અભિન્ન અને અવિભાજ્ય ભાગ છે.
હવે 27 સ્થળોને સત્તાવાર રીતે સર્વે ઓફ ઇન્ડિયાના નકશામાં સ્ટાન્ડર્ડ નામોથી દર્શાવવાની કાર્યવાહી ભારતના ભૂગોળીય અને નકશાકીય વલણને વધુ સ્પષ્ટ બનાવે છે.
શું છે McMahon Line?
McMahon Line પૂર્વીય ક્ષેત્રમાં ભારત અને તિબેટ વચ્ચે ઐતિહાસિક રીતે સ્વીકારવામાં આવેલી સરહદી રેખા છે. અરુણાચલ પ્રદેશ અને તિબેટ વચ્ચેના મોટા ભાગના સરહદી વિસ્તાર માટે તેનો ઉપયોગ થાય છે.
ચીન આ સરહદને સંપૂર્ણ રીતે સ્વીકારતું નથી અને અરુણાચલ પ્રદેશના મોટા ભાગને “South Tibet” તરીકે દર્શાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. ભારત આ દાવાને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢે છે.
આ કારણસર McMahon Line નજીક આવેલા ગામો, દર્રા અને અન્ય ભૌગોલિક વિશેષતાઓને સત્તાવાર ભારતીય નકશામાં સ્પષ્ટ રીતે ઓળખ આપવી વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે.
સર્વે ઓફ ઇન્ડિયાના સત્તાવાર નકશામાં અરુણાચલની ઓળખ
સર્વે ઓફ ઇન્ડિયા દેશની સત્તાવાર રાષ્ટ્રીય નકશાકીય એજન્સી છે. તેની વેબસાઇટ પર અરુણાચલ પ્રદેશનો સત્તાવાર રાજ્ય નકશો ઉપલબ્ધ છે અને 2025ની ત્રીજી આવૃત્તિ 1:750,000 સ્કેલ પર દર્શાવવામાં આવી છે.
કેન્દ્ર સરકારના નવા નિર્ણય બાદ પસંદ કરાયેલા 27 સ્થળો અને ભૌગોલિક વિશેષતાઓને સ્ટાન્ડર્ડ નામોથી ઔપચારિક રીતે ઓળખ આપવામાં આવી છે.
આ પગલું એક તરફ સામાન્ય નાગરિકો માટે સ્થળોની ચોક્કસ ઓળખ સરળ બનાવે છે, જ્યારે બીજી તરફ સરહદી વિસ્તારોને લઈને ભારતની સત્તાવાર કાર્ટોગ્રાફિક સ્થિતિને વધુ સ્પષ્ટ બનાવે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
