વડા પ્રધાનની આર્થિક સલાહકાર પરિષદના સભ્ય શામિકા રવિ અને પરિષદના અન્ય સભ્ય પાર્થા બર્મન દ્વારા લખાયેલા લેખમાં ભારત માટે એક ગંભીર અને ચિંતાજનક ચિત્ર સામે આવ્યું છે. ‘હાઉસહોલ્ડ કન્ઝમ્પશન એક્સપેન્ડિચર સર્વે 2023-24’ના આંકડાઓના આધારે લેખમાં જણાવાયું છે કે દેશમાં તમાકુ અને ગુટખાનું સેવન ઝડપથી વધી રહ્યું છે અને તે હવે માત્ર અમુક વિસ્તારો કે વર્ગો સુધી સીમિત રહ્યું નથી.
ડેટા અનુસાર, 2011-12ની સરખામણીમાં 2023-24 દરમિયાન ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં તમાકુ પર પ્રતિ વ્યક્તિ ખર્ચમાં 58%નો વધારો થયો છે, જ્યારે શહેરી વિસ્તારોમાં આ વધારો 77% સુધી પહોંચ્યો છે. હાલમાં ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં માસિક પ્રતિ વ્યક્તિ ખર્ચમાં તમાકુનો હિસ્સો 1.5% થયો છે અને શહેરોમાં તે લગભગ 1% છે. આ ટકાવારી પ્રથમ નજરે સામાન્ય લાગે છે, પરંતુ જે રીતે તમાકુનું સેવન કરનારી વસ્તી ઝડપથી વધી રહી છે, તે અત્યંત ચિંતાજનક છે.
લેખ મુજબ, ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં તમાકુ વાપરનારાઓની સંખ્યા એક દાયકામાં 9.9 કરોડથી વધીને 13.3 કરોડ થઈ છે, એટલે કે લગભગ 33%નો વધારો થયો છે. જ્યારે શહેરી વિસ્તારોમાં સ્થિતિ વધુ ગંભીર છે, જ્યાં એક દાયકામાં તમાકુ વપરાશકર્તાઓની સંખ્યામાં લગભગ 59%નો ઉછાળો નોંધાયો છે. લેખકો કહે છે કે હવે તમાકુનું સેવન ‘મેઇનસ્ટ્રીમ’ બની રહ્યું છે અને તે ગ્રામ્ય કે શહેરી, બંને વિસ્તારોમાં સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે.
ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં મુખ્યત્વે ગુટખા અને ચાવવાનો તમાકુ વધુ વપરાય છે, જ્યારે શહેરોમાં સિગરેટનો વપરાશ વધારે છે, જોકે ગુટખાનું પ્રમાણ પણ ઓછું નથી. ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં તમાકુ પર થતો કુલ ખર્ચમાંથી 41% માત્ર ગુટખા પર થાય છે. શહેરોમાં તમાકુ પર થતો કુલ ખર્ચમાંથી 18.1% સિગરેટ પર અને લગભગ 16.8% ઘરોમાં ગુટખાનું સેવન થાય છે.
ભૂગોળીય રીતે જોવામાં આવે તો મધ્ય ભારત—મધ્ય પ્રદેશ, ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, છત્તીસગઢ અને રાજસ્થાન—માં ગુટખાનો વપરાશ સૌથી વધુ છે, જે કુલ ગ્રામ્ય એવરેજના લગભગ 30% જેટલો છે. ઉત્તર-પૂર્વના રાજ્યોમાં પણ આંકડાઓ ઊંચા છે. દક્ષિણ ભારતની સ્થિતિ તુલનાત્મક રીતે સારી છે, છતાં ત્યાં પણ તમાકુના સેવનમાં વધારો નોંધાઈ રહ્યો છે.
લેખ ખાસ કરીને ગરીબ પરિવારો અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરે છે. ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં આવકના આધારે સૌથી ગરીબ 40% વસ્તીમાંથી લગભગ 70% પરિવારો તમાકુનું સેવન કરે છે. ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્ય પ્રદેશ અને બિહારમાં આ આંકડો 85%થી પણ વધુ છે. આ પરિવારો પોતાની માસિક આવકનો મોટો હિસ્સો તમાકુ પાછળ ખર્ચી નાખે છે. ડેટા મુજબ, સૌથી ગરીબ વર્ગ શિક્ષણ પર પોતાની આવકનો આશરે 2.5% ખર્ચે છે, જ્યારે તમાકુ, પાન અને ગુટખા પર લગભગ 4% ખર્ચાય છે.
શહેરી વિસ્તારોમાં પણ પરિસ્થિતિ અલગ નથી. અહીં સૌથી નીચલા 40% પરિવારોમાંથી અડધાથી વધુ તમાકુનું સેવન કરે છે. બંને ક્ષેત્રોમાં એક સામાન્ય બાબત એ છે કે તમાકુનો વપરાશ ગરીબ વર્ગમાં સૌથી વધુ અને ઊંચા આવક વર્ગમાં ઓછો છે, જેના કારણે ગરીબોની આવકનો મોટો ભાગ આરોગ્યને નુકસાન પહોંચાડતા ઉત્પાદનો પાછળ ખર્ચાઈ જાય છે.
લેખમાં આ પણ યાદ અપાવવામાં આવ્યું છે કે તમાકુના વધતા સેવનના કારણે સ્વાસ્થ્ય પર પડતી અસરો સૌને જાણીતી છે. સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયના આંકડાઓ અનુસાર, ભારતમાં દર વર્ષે લગભગ 13 લાખ લોકો તમાકુના ઉપયોગને કારણે મૃત્યુ પામે છે. લેખકો જણાવે છે કે એક તરફ ‘આયુષ્માન ભારત’ જેવી યોજનાઓ દ્વારા સરકાર લોકોના આરોગ્ય ખર્ચમાં રાહત આપી રહી છે, ત્યારે બીજી તરફ તમાકુના વધતા વપરાશથી સ્વાસ્થ્ય પર પડતો ભાર અંતે સરકાર અને કરદાતાઓ પર જ વધશે. આ કારણે આ આંકડાઓ માત્ર આરોગ્ય નહીં પરંતુ આર્થિક દૃષ્ટિએ પણ ગંભીર ચેતવણીરૂપ છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
