ગુજરાત યુનિવર્સિટીના વાઈસ ચાન્સેલર પદેથી તાજેતરમાં નિવૃત્ત થયેલાં નીરજા ગુપ્તા સામે વધુ એક ગંભીર ગેરરીતિનો આરોપ સામે આવ્યો છે. ગુજરાત યુનિવર્સિટીને જૈન ધર્મની પ્રાચીન હસ્તપ્રતોના સંરક્ષણ અને ડિજિટાઇઝેશન માટે કેન્દ્ર સરકાર તરફથી મંજૂર કરવામાં આવેલા મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટની ગ્રાન્ટના સંચાલન અંગે સવાલો ઊભા થયા છે. ‘દિવ્ય ભાસ્કર’ના ઇન્વેસ્ટિગેટિવ રિપોર્ટમાં દસ્તાવેજો અને બેન્ક ટ્રાન્ઝેક્શનના આધારે દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે પ્રોજેક્ટ સાથે નીરજા ગુપ્તાનું નામ પ્રિન્સિપાલ ઇન્વેસ્ટીગટેર તરીકે જોડવામાં આવ્યું હતું અને આ પ્રોજેક્ટમાંથી તેમણે દર મહિને મોટી રકમ પગાર તરીકે મેળવી હતી. રિપોર્ટમાં તેમના પુત્રના વિદેશી ખાતામાં પણ પ્રોજેક્ટ સાથે સંકળાયેલા ખાતામાંથી રકમ ટ્રાન્સફર થઈ હોવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે.
આ આરોપોની સ્વતંત્ર તપાસ હજુ પૂર્ણ થઈ નથી અને નીરજા ગુપ્તા સામેના આક્ષેપોની અંતિમ સત્યતા તપાસના તારણ બાદ જ સ્પષ્ટ થશે. જોકે મામલાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને ગુજરાત યુનિવર્સિટી દ્વારા ત્રણ સભ્યોની તપાસ સમિતિ રચવામાં આવી હોવાનું સામે આવ્યું છે.
શું છે Centre for Jain Manuscriptology પ્રોજેક્ટ?
કેન્દ્ર સરકારના લઘુમતી બાબતોના મંત્રાલયે Pradhan Mantri Jan Vikas Karyakram (PMJVK) હેઠળ ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાં Centre for Jain Manuscriptology સ્થાપવાની મંજૂરી આપી હતી. કેન્દ્ર સરકારના સત્તાવાર PIB રેકોર્ડ મુજબ આ પ્રોજેક્ટનો હેતુ જૈન ધર્મની અમૂલ્ય અને પ્રાચીન હસ્તપ્રતોનું ડિજિટાઇઝેશન અને સંરક્ષણ કરવો, યોગ્ય મેટાડેટા અને કેટલોગ તૈયાર કરવું તથા હસ્તપ્રતશાસ્ત્ર ક્ષેત્રમાં તાલીમ અને સંશોધન માટે આધુનિક સુવિધા ઊભી કરવાનો છે.
લઘુમતી બાબતોના મંત્રાલયે 19 જુલાઈ, 2025ના રોજ ગુજરાત યુનિવર્સિટી ખાતે જૈન હસ્તપ્રતોના મહત્વ અંગે રાષ્ટ્રીય વર્કશોપનું પણ આયોજન કર્યું હતું. તેમાં સંશોધકો, વિદ્વાનો, સાંસ્કૃતિક નિષ્ણાતો અને સમાજના પ્રતિનિધિઓએ પ્રાચીન જૈન હસ્તપ્રતોના જતન અને તેમના સંશોધનાત્મક મહત્વ અંગે ચર્ચા કરી હતી.
PIBના રેકોર્ડ પ્રમાણે કેન્દ્ર સરકારે વિવિધ લઘુમતી સમુદાયોના સાહિત્યિક વારસાના જતન માટે મંજૂર કરેલા પાંચ શ્રેષ્ઠતા કેન્દ્રોમાં ગુજરાત યુનિવર્સિટીનો જૈન હસ્તપ્રતશાસ્ત્ર કેન્દ્ર પણ સામેલ છે.
₹40 કરોડની ગ્રાન્ટના સંચાલન પર ઊભા થયા સવાલ
દિવ્ય ભાસ્કરના ઇન્વેસ્ટિગેટિવ રિપોર્ટ અનુસાર જૈન હસ્તપ્રતશાસ્ત્ર કેન્દ્ર પ્રોજેક્ટ માટે કેન્દ્ર સરકારે માર્ચ 2024માં આશરે ₹40 કરોડની ગ્રાન્ટને મંજૂરી આપી હતી. જોકે આ રકમ કયા ખાતામાં જમા થવી જોઈએ અને તેની નાણાકીય વ્યવસ્થા કેવી રીતે સંચાલિત થવી જોઈએ તે મુદ્દે બાદમાં મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા હોવાનું રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે.
રિપોર્ટ અનુસાર જુલાઈ 2025માં નીરજા ગુપ્તાની અધ્યક્ષતામાં ગુજરાત યુનિવર્સિટીની કારોબારી પરિષદની બેઠક યોજાઈ હતી. કુલ 17 પૈકી 15 સભ્યો હાજર રહેલી આ બેઠકમાં પ્રોજેક્ટની ગ્રાન્ટ મુખ્ય તપાસકર્તાના બેન્ક અકાઉન્ટમાં જમા કરવાનો ઠરાવ કરવામાં આવ્યો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
ત્યારબાદ સપ્ટેમ્બર 2025માં કેન્દ્ર સરકારને મોકલાયેલા પત્રમાં પ્રોજેક્ટ માટેની સલાહકાર સમિતિનાં નામો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. રિપોર્ટના દાવા મુજબ તેમાં મુખ્ય તપાસકર્તા અને અધ્યક્ષ તરીકે નીરજા ગુપ્તાનું નામ દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. પરિણામે ગ્રાન્ટનું સંચાલન કરનાર મુખ્ય તપાસકર્તાની જવાબદારી પણ તેમના હાથમાં હોવા અંગે સવાલો ઊભા થયા છે.
દર મહિને ₹4.20 લાખ લીધા હોવાનો દાવો
રિપોર્ટમાં બેન્ક રેકોર્ડને આધારે દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે નીરજા ગુપ્તાએ પ્રોજેક્ટના તપાસકર્તા તરીકે દર મહિને આશરે ₹4.20 લાખ મેળવ્યા હતા. આ રકમ લગભગ નવ મહિના સુધી ચૂકવવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે, જેના આધારે કુલ ચુકવણી ₹36 લાખથી વધુ થાય છે.
રિપોર્ટ અનુસાર પ્રોજેક્ટમાં સાત સભ્યોની ટીમ હતી અને પગાર સહિતની નાણાકીય ચુકવણી માટે કેટલાક અધિકૃત સભ્યોની સહી જરૂરી હતી. તેમાં નીરજા ગુપ્તા સહિત ચાર લોકો સામેલ હોવાનું જણાવાયું છે.
આ બાબતને લઈને મુખ્ય પ્રશ્ન એ ઊભો થયો છે કે ગુજરાત યુનિવર્સિટીના વાઈસ ચાન્સેલર તરીકે જવાબદારી સંભાળતી વ્યક્તિ એક જ સમયે કેન્દ્ર સરકારની ગ્રાન્ટવાળા પ્રોજેક્ટમાં મુખ્ય તપાસકર્તા તરીકે વેતન લઈ શકે કે નહીં અને આ માટે યુનિવર્સિટી તથા કેન્દ્ર સરકારની મંજૂરીની શું પ્રક્રિયા હતી. હવે તપાસ સમિતિ માટે આ મુદ્દાઓ મહત્વના બની શકે છે.
નિવૃત્તિ પછી જર્મનીમાં ₹9.84 લાખ ટ્રાન્સફર થયાનો આરોપ
આ સમગ્ર મામલાનો સૌથી ગંભીર આરોપ વિદેશી નાણાં ટ્રાન્સફર સાથે જોડાયેલો છે. રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે નીરજા ગુપ્તા 30 જૂન, 2026ના રોજ નિવૃત્ત થયાં ત્યારબાદ માત્ર એક સપ્તાહની અંદર, 7 જુલાઈએ, કેન્દ્ર સરકારની ગ્રાન્ટ સંબંધિત ખાતામાંથી ₹9.84 લાખ વિદેશમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા હતા.
રિપોર્ટ અનુસાર આ રકમ અક્ષત ગુપ્તા નામના વ્યક્તિના ખાતામાં મોકલવામાં આવી હતી, જેને રિપોર્ટમાં નીરજા ગુપ્તાનો પુત્ર અને જર્મનીમાં રહેતો હોવાનું જણાવાયું છે.
આ ટ્રાન્સફર કયા કામ માટે થયું, તે પ્રોજેક્ટ હેઠળ અધિકૃત હતું કે નહીં, તેને મંજૂરી કોણે આપી અને તેના બદલામાં કોઈ સેવા અથવા કામ આપવામાં આવ્યું હતું કે નહીં—આ પ્રશ્નોના જવાબ તપાસ બાદ સ્પષ્ટ થવાના છે.
₹12 કરોડ યુનિવર્સિટીને પરત કરવાની તૈયારી હોવાનો રિપોર્ટમાં દાવો
દિવ્ય ભાસ્કરના રિપોર્ટમાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે. રિપોર્ટ પ્રમાણે મામલો સામે આવ્યા બાદ નીરજા ગુપ્તા તરફથી આશરે ₹12 કરોડ ગુજરાત યુનિવર્સિટીને પરત આપવાની તૈયારી દર્શાવવામાં આવી હતી. જોકે મામલાની ગંભીરતા અને નાણાંની સ્થિતિ અંગે તપાસ જરૂરી હોવાનું માની યુનિવર્સિટીએ આ રકમ સ્વીકારી નહોતી હોવાનું રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે.
જો આ દાવો તપાસમાં સાચો સાબિત થાય તો એ પ્રશ્ન પણ ઊભો થશે કે ₹12 કરોડની રકમ કયા હિસાબે પરત કરવાની ઓફર કરવામાં આવી હતી અને તે પ્રોજેક્ટની કુલ ગ્રાન્ટમાંથી કઈ રીતે સંબંધિત હતી.
ગુજરાત યુનિવર્સિટીએ ત્રણ સભ્યોની તપાસ સમિતિ બનાવી
મામલો સામે આવ્યા બાદ ગુજરાત યુનિવર્સિટીએ સમગ્ર પ્રકરણની તપાસ માટે ત્રણ સભ્યોની કમિટી બનાવ્યાનું જણાવાયું છે. આ સમિતિમાં સિન્ડિકેટ સભ્યો અને પ્રોફેસરોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હોવાનું સામે આવ્યું છે.
તપાસમાં પ્રોજેક્ટના બેન્ક એકાઉન્ટ, ગ્રાન્ટના ઉપયોગ, પગાર ચુકવણી, મુખ્ય તપાસકર્તાની નિમણૂક, વિદેશી ટ્રાન્સફર અને પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાયેલા અન્ય ખર્ચના દસ્તાવેજોની તપાસ થઈ શકે છે. તપાસ સમિતિનો રિપોર્ટ આ કેસમાં અત્યંત મહત્વનો રહેશે, કારણ કે હાલમાં ઉપલબ્ધ વિગતોનો મોટો ભાગ મીડિયા રિપોર્ટમાં કરવામાં આવેલા આક્ષેપોના સ્વરૂપમાં છે.
અગાઉ પણ નીરજા ગુપ્તા સામે નિમણૂકો અંગે લાગ્યા હતા આરોપ
નીરજા ગુપ્તા સામે આ પહેલો વિવાદ નથી. અગાઉ અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદ (ABVP) દ્વારા પણ તેમના વાઈસ ચાન્સેલર તરીકેના કાર્યકાળ દરમિયાન કર્મચારી નિમણૂકો અંગે સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા.
ABVPના આરોપ મુજબ યુનિવર્સિટીમાં કેટલાક લોકોને નિયમવિરુદ્ધ કે ખાસ લાભ આપીને ઊંચા પગાર પર રાખવામાં આવ્યા હતા. મીડિયા રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે આવી નિમણૂકોને કારણે ગુજરાત યુનિવર્સિટી પર ત્રણ વર્ષમાં આશરે ₹10.93 કરોડનો વધારાનો નાણાકીય બોજ પડ્યો હતો.
આ અગાઉના આરોપો અને હવે કેન્દ્ર સરકારની ગ્રાન્ટ સાથે જોડાયેલા નવા આરોપોને કારણે નીરજા ગુપ્તાના કાર્યકાળ દરમિયાન લેવાયેલા વહીવટી તથા નાણાકીય નિર્ણયો ફરી ચર્ચામાં આવ્યા છે.
જૈન હસ્તપ્રતો પ્રોજેક્ટનો મૂળ હેતુ શું?
આ સમગ્ર વિવાદ વચ્ચે એ પણ મહત્વપૂર્ણ છે કે જે પ્રોજેક્ટ અંગે આરોપો સામે આવ્યા છે તેનો મૂળ હેતુ સાંસ્કૃતિક વારસાનું જતન કરવાનો છે.
કેન્દ્ર સરકાર પ્રમાણે જૈન હસ્તપ્રતશાસ્ત્ર કેન્દ્ર દ્વારા પ્રાચીન જૈન હસ્તપ્રતોને ડિજિટાઇઝ કરવી, તેમનું વૈજ્ઞાનિક સંરક્ષણ કરવું, યોગ્ય રીતે કેટલોગિંગ અને મેટાડેટા તૈયાર કરવું તેમજ આ ક્ષેત્રમાં સંશોધકો અને વિદ્યાર્થીઓ માટે તાલીમની વ્યવસ્થા ઊભી કરવાની છે.
આ પ્રોજેક્ટ જૈન સાહિત્ય અને ભારતના પ્રાચીન જ્ઞાન-વારસાને આગામી પેઢીઓ સુધી સુરક્ષિત રાખવા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. તેથી જો તેની ગ્રાન્ટના ઉપયોગમાં કોઈ ગેરરીતિ થઈ હોય તો તે માત્ર નાણાકીય નહીં પરંતુ જાહેર નાણાં અને સાંસ્કૃતિક વારસાના સંરક્ષણ સાથે જોડાયેલો ગંભીર મુદ્દો બની શકે છે.
તપાસ બાદ જ આરોપોની હકીકત સ્પષ્ટ થશે
હાલમાં નીરજા ગુપ્તા સામે સામે આવેલા મુદ્દાઓ આરોપો છે અને તેને સાબિત થયેલી ગેરરીતિ તરીકે રજૂ કરી શકાય નહીં. મીડિયા રિપોર્ટમાં આપવામાં આવેલા દસ્તાવેજો, બેન્ક વિગતો અને યુનિવર્સિટીના ઠરાવોની અધિકૃત તપાસ થયા બાદ જ જવાબદારી નક્કી થઈ શકશે.
ખાસ કરીને ₹40 કરોડની ગ્રાન્ટમાંથી ખરેખર કેટલી રકમ પ્રાપ્ત થઈ, કેટલી ખર્ચાઈ, મુખ્ય તપાસકર્તા તરીકે થયેલી ચુકવણી નિયમો અનુસાર હતી કે નહીં, ₹9.84 લાખનો વિદેશી ટ્રાન્સફર કયા હેતુથી થયો અને ₹12 કરોડ પરત કરવાની વાત પાછળનું કારણ શું હતું—આ તમામ મુદ્દાઓ હવે તપાસના કેન્દ્રમાં રહેશે. ગુજરાત યુનિવર્સિટીની તપાસ સમિતિના તારણો સામે આવ્યા બાદ જ આ સમગ્ર વિવાદનું સાચું ચિત્ર સ્પષ્ટ થવાની શક્યતા છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
