સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ સાથે જોડાયેલી એક અનૌપચારિક બેઠકમાં ભારતે જમ્મુ-કાશ્મીર મુદ્દો ઉઠાવનાર પાકિસ્તાનને આકરો જવાબ આપ્યો છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ભારતના સ્થાયી પ્રતિનિધિ પર્વથાનેની હરીશે પાકિસ્તાન પર વૈશ્વિક મંચનું રાજકીયકરણ કરવાનો આરોપ મૂકતાં સ્પષ્ટ કર્યું કે જમ્મુ-કાશ્મીર કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ સંપૂર્ણપણે ભારતનો આંતરિક મામલો છે.
ભારતે આ બેઠક દરમિયાન માત્ર પાકિસ્તાનની કાશ્મીર સંબંધિત ટિપ્પણીઓનો વિરોધ જ કર્યો નહોતો, પરંતુ દાયકાઓ જૂના સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદના આદેશો અને મધ્યસ્થતા પદ્ધતિઓની સમીક્ષા કરવાની પણ માંગ કરી હતી. ભારતનું કહેવું છે કે ચોક્કસ રાજકીય અને ઐતિહાસિક પરિસ્થિતિઓમાં તૈયાર થયેલી વ્યવસ્થાઓને બદલાયેલી વૈશ્વિક વાસ્તવિકતાઓ વચ્ચે અનંત સમય સુધી લાગુ માની શકાય નહીં.
ચીન અને પાકિસ્તાને યોજી હતી Arria-formula બેઠક
આ ચર્ચા ‘બ્રિજિંગ ધ ઇમ્પ્લિમેન્ટેશન ગેપ: સિક્યુરિટી કાઉન્સિલ રિઝોલ્યુશન્સ એન્ડ ધ મેન્ટેનન્સ ઑફ ઇન્ટરનેશનલ પીસ એન્ડ સિક્યુરિટી’ વિષય પર યોજાયેલી Arria-formula બેઠકમાં થઈ હતી.
Arria-formula બેઠક સુરક્ષા પરિષદની ઔપચારિક બેઠક નથી. આ એક અનૌપચારિક ચર્ચા પદ્ધતિ છે, જેમાં સુરક્ષા પરિષદના સભ્યો, અન્ય દેશોના પ્રતિનિધિઓ, અધિકારીઓ અને નિષ્ણાતો ચોક્કસ મુદ્દાઓ પર મુક્ત રીતે વિચારવિમર્શ કરી શકે છે. આ બેઠકનું આયોજન સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ચીન અને પાકિસ્તાનના સ્થાયી મિશન દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને બંને દેશોના પ્રતિનિધિઓએ સહ-અધ્યક્ષતા કરી હતી.
#WATCH | Permanent Representative of India to the UN in New York, Ambassador Parvathaneni Harish says, "…India would like to emphasize that at a time when member states are undertaking mandate implementation review under the UN-80 framework, for all UN General Assembly mandates… pic.twitter.com/lM6gktBhxx
— ANI (@ANI) June 24, 2026
પાકિસ્તાને ફરી ઉઠાવ્યો કાશ્મીર મુદ્દો
ચર્ચા દરમિયાન સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં પાકિસ્તાનના સ્થાયી પ્રતિનિધિ આસિમ ઇફ્તિખાર અહમદે જમ્મુ-કાશ્મીરનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. ભારતે તેનો સખત વિરોધ કરતાં કહ્યું કે બેઠકના સહ-અધ્યક્ષ તરીકે પાકિસ્તાન પાસેથી નિષ્પક્ષ અને સંતુલિત વર્તનની અપેક્ષા હતી.
ભારતીય રાજદૂતે કહ્યું કે પાકિસ્તાને ચર્ચાના મૂળ વિષયથી અલગ મુદ્દો ઉઠાવીને મંચનું રાજકીયકરણ કર્યું છે. ભારતે પાકિસ્તાનની ટિપ્પણીઓને અનાવશ્યક અને અપ્રસ્તુત ગણાવી હતી.
પર્વથાનેની હરીશે કહ્યું કે સહ-અધ્યક્ષ પાસે નિષ્પક્ષતાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે, પરંતુ પાકિસ્તાને તે જવાબદારીનું પાલન કરવાને બદલે પોતાના રાજકીય એજન્ડા માટે મંચનો ઉપયોગ કર્યો.
‘જમ્મુ-કાશ્મીર ભારતનો સંપૂર્ણ આંતરિક મામલો’
પાકિસ્તાનને જવાબ આપતાં ભારતીય પ્રતિનિધિએ નવી દિલ્હીના લાંબા સમયથી ચાલતા વલણને ફરી સ્પષ્ટ કર્યું હતું.
તેમણે જણાવ્યું હતું કે જમ્મુ-કાશ્મીર કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ ભારતનો સંપૂર્ણ આંતરિક મામલો છે. તે હંમેશાં ભારતનો આંતરિક મામલો રહ્યો છે, આજે પણ છે અને ભવિષ્યમાં પણ રહેશે.
ભારત સતત કહી રહ્યું છે કે જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ ભારતના અભિન્ન અને અવિભાજ્ય અંગ છે. નવી દિલ્હી કાશ્મીર મુદ્દે કોઈ ત્રીજા પક્ષની મધ્યસ્થતા સ્વીકારતું નથી અને ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચેના મુદ્દાઓ દ્વિપક્ષીય રીતે ઉકેલવાના વલણ પર અડગ છે.
#WATCH | Permanent Representative of India to the UN in New York, Ambassador Parvathaneni Harish says, "I also refer to the unwarranted remarks made by the representative of Pakistan. It is incredible that a co-chair expected to be balanced and unbiased in conduct has chosen to… pic.twitter.com/yOaNiGIaQZ
— ANI (@ANI) June 24, 2026
ચેપ્ટર VI અને ચેપ્ટર VII વચ્ચેનો તફાવત સમજાવ્યો
ભારતીય રાજદૂતે બેઠકમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર ચાર્ટરના ચેપ્ટર VI અને ચેપ્ટર VII હેઠળની વ્યવસ્થાઓ વચ્ચેના મૂળભૂત તફાવત પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો.
તેમણે કહ્યું કે બંને ચેપ્ટરની પ્રકૃતિ, હેતુ અને ઉપયોગની પરિસ્થિતિ અલગ છે. તેથી બંને હેઠળ લેવામાં આવેલા નિર્ણયો અથવા સૂચવવામાં આવેલી પદ્ધતિઓને એક જ રીતે જોવી યોગ્ય નથી.
ચેપ્ટર VI એવા વિવાદોના શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ સાથે સંબંધિત છે, જે ચાલુ રહે તો આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ અને સુરક્ષાને જોખમ ઊભું કરી શકે છે. તેમાં વાતચીત, તપાસ, મધ્યસ્થતા, સમાધાન અને પંચાયત જેવા શાંતિપૂર્ણ વિકલ્પોનો સમાવેશ થાય છે.
ચેપ્ટર VII શાંતિ માટેના જોખમ, શાંતિભંગ અથવા આક્રમણ જેવી ગંભીર પરિસ્થિતિઓ સાથે જોડાયેલું છે. તેના હેઠળ સુરક્ષા પરિષદ આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ અને સુરક્ષા જાળવવા અથવા પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે નક્કર પગલાં લઈ શકે છે.
જૂની મધ્યસ્થતા વ્યવસ્થા કાયમી ન હોઈ શકે
પર્વથાનેની હરીશે જણાવ્યું હતું કે ચેપ્ટર VI હેઠળની મધ્યસ્થતા વ્યવસ્થાઓ તે સમયની રાજકીય અને ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવતી હોય છે.
સમય જતાં પરિસ્થિતિઓ, દ્વિપક્ષીય સંબંધો, રાજકીય કરારો અને જમીની વાસ્તવિકતાઓ બદલાઈ શકે છે. તેથી દાયકાઓ પહેલાં સૂચવાયેલી કોઈ મધ્યસ્થતા પદ્ધતિને કાયમી અને અનંતકાળ સુધી લાગુ માનવી યોગ્ય નથી.
ભારતના જણાવ્યા મુજબ, આવી વ્યવસ્થાઓની સમયાંતરે સમીક્ષા થવી જોઈએ અને તે વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં હજી અસરકારક અને પ્રાસંગિક છે કે નહીં તેનું મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ.
પેલેસ્ટાઇન મુદ્દાનું આપ્યું ઉદાહરણ
ભારતીય રાજદૂતે પેલેસ્ટાઇન મુદ્દાનું ઉદાહરણ આપતાં જણાવ્યું હતું કે લાંબા સમયથી સુરક્ષા પરિષદના એજન્ડા પર રહેલા પ્રશ્નોમાં મધ્યસ્થતા પદ્ધતિઓ સમય સાથે બદલાતી રહી છે.
પેલેસ્ટાઇન-ઇઝરાયેલ સંઘર્ષ દરમિયાન જમીની સ્થિતિ, રાજકીય વાતાવરણ અને પક્ષકારોની ભૂમિકા બદલાતાં વિવિધ પ્રકારની શાંતિ પ્રક્રિયાઓ અને મધ્યસ્થતા પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા છે.
ભારતે દલીલ કરી કે આ ઉદાહરણ દર્શાવે છે કે કોઈ ચોક્કસ સમયગાળામાં ઘડાયેલી મધ્યસ્થતા વ્યવસ્થા હંમેશાં માટે એકસરખી રહી શકતી નથી.
કાશ્મીર અંગેના જૂના પ્રસ્તાવો પર ભારતનો પરોક્ષ પ્રહાર
ભારતે પોતાના નિવેદનમાં દાયકાઓ જૂના કાશ્મીર સંબંધિત પ્રસ્તાવોનો સીધો વિસ્તૃત ઉલ્લેખ કર્યો નહોતો, પરંતુ જૂની મધ્યસ્થતા વ્યવસ્થાઓની સમીક્ષાની માંગને પાકિસ્તાનના વલણ માટે મહત્વપૂર્ણ સંદેશ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
પાકિસ્તાન વારંવાર સંયુક્ત રાષ્ટ્રના જૂના પ્રસ્તાવોનો ઉલ્લેખ કરીને કાશ્મીર મુદ્દાને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર ઉઠાવવાનો પ્રયાસ કરે છે.
ભારતનું વલણ છે કે ત્યારબાદ બંને દેશો વચ્ચે થયેલા દ્વિપક્ષીય કરારો, રાજકીય પરિવર્તનો અને દાયકાઓ દરમિયાન બદલાયેલી પરિસ્થિતિઓને અવગણીને જૂના પ્રસ્તાવોને અલગથી રજૂ કરી શકાય નહીં.
દ્વિપક્ષીય કરારોને મહત્વ આપે છે ભારત
ભારત માને છે કે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના મુદ્દાઓનો ઉકેલ બંને દેશોએ પરસ્પર વાતચીત અને દ્વિપક્ષીય કરારોના આધારે કરવો જોઈએ.
ખાસ કરીને શિમલા કરાર અને લાહોર ઘોષણા જેવા દ્વિપક્ષીય દસ્તાવેજો પછી કોઈ ત્રીજા પક્ષની મધ્યસ્થતા માટે અવકાશ નથી, એવું ભારતનું લાંબા સમયથી ચાલતું સત્તાવાર વલણ છે.
નવી દિલ્હીનું કહેવું છે કે પાકિસ્તાને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર કાશ્મીરનો મુદ્દો ઉઠાવવાને બદલે આતંકવાદ, ઘૂસણખોરી અને ભારતવિરોધી પ્રવૃત્તિઓ સામે નક્કર કાર્યવાહી કરવી જોઈએ.
UN80 હેઠળ આદેશોની સમીક્ષાની માંગ
ભારતે સંયુક્ત રાષ્ટ્રની UN80 પહેલનો ઉલ્લેખ કરીને કહ્યું કે હાલમાં સંસ્થા પોતાના વિવિધ આદેશોની અસરકારકતા, પ્રાસંગિકતા અને અમલીકરણની સમીક્ષા કરી રહી છે.
આ પહેલનો હેતુ સંયુક્ત રાષ્ટ્રને વધુ કાર્યક્ષમ, સુસંગત અને વર્તમાન પડકારો માટે ઉપયોગી બનાવવાનો છે.
ભારતીય પ્રતિનિધિએ જણાવ્યું કે જ્યારે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાના આદેશોની UN80 હેઠળ સમીક્ષા થઈ રહી છે, ત્યારે સુરક્ષા પરિષદના આદેશોને આ પ્રક્રિયાથી બહાર રાખવાનું કોઈ કારણ નથી.
તેમણે દલીલ કરી કે સુરક્ષા પરિષદના જૂના આદેશોની પણ સમયાંતરે સમીક્ષા કરીને નક્કી કરવું જોઈએ કે તેને ચાલુ રાખવા, બદલવા, જોડવા, બદલામાં નવી વ્યવસ્થા લાવવા કે નિવૃત્ત કરવાની જરૂર છે.
આધુનિક ભૂ-રાજકીય વાસ્તવિકતાઓ પ્રમાણે ફેરફાર જરૂરી
વિશ્વની રાજકીય અને સુરક્ષા વ્યવસ્થા છેલ્લા અનેક દાયકામાં મોટા પ્રમાણમાં બદલાઈ છે. નવા દેશો, નવા સંઘર્ષો, આતંકવાદ, સાયબર યુદ્ધ, આર્થિક પ્રતિબંધો અને પ્રાદેશિક ગઠબંધનો જેવા મુદ્દાઓએ આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થાને નવી દિશા આપી છે. ભારતનું કહેવું છે કે આવી પરિસ્થિતિમાં ભૂતકાળની વ્યવસ્થાઓને કોઈ સમીક્ષા વગર ચાલુ રાખવી સંયુક્ત રાષ્ટ્રની અસરકારકતાને નબળી કરી શકે છે.
સુરક્ષા પરિષદના નિર્ણયો અને મધ્યસ્થતા પ્રક્રિયાઓ વર્તમાન વાસ્તવિકતાઓને પ્રતિબિંબિત કરે, તે માટે સમયબદ્ધ સમીક્ષા જરૂરી હોવાનું ભારતે જણાવ્યું છે.
પાકિસ્તાનની UNSC સભ્યતા પર પણ સંદેશ
પાકિસ્તાન વર્ષ 2025 અને 2026 માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદનું અસ્થાયી સભ્ય છે. ભારતે પાકિસ્તાનને પરોક્ષ રીતે યાદ અપાવ્યું કે સુરક્ષા પરિષદના સભ્ય અને બેઠકના સહ-અધ્યક્ષ તરીકે તેની જવાબદારી વધુ ગંભીર છે. ભારતે જણાવ્યું કે વૈશ્વિક શાંતિ અને સુરક્ષા માટે રચાયેલા મંચનો ઉપયોગ દ્વિપક્ષીય રાજકીય પ્રચાર માટે કરવો યોગ્ય નથી.
આ નિવેદન દ્વારા ભારતે સંદેશ આપ્યો કે પાકિસ્તાન જો સુરક્ષા પરિષદના મંચનો ઉપયોગ કાશ્મીર મુદ્દો ઉઠાવવા માટે કરશે તો તેને તાત્કાલિક અને સખત જવાબ આપવામાં આવશે.
ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે ફરી રાજદ્વારી ટકરાવ
આ ઘટનાથી સ્પષ્ટ થયું છે કે સંયુક્ત રાષ્ટ્રના વિવિધ મંચો પર ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે કાશ્મીર મુદ્દે રાજદ્વારી ટકરાવ યથાવત છે. પાકિસ્તાન સમયાંતરે કાશ્મીરનો મુદ્દો આંતરરાષ્ટ્રીય બનાવવાનો પ્રયાસ કરે છે, જ્યારે ભારત તેને પોતાનો આંતરિક મામલો ગણાવી આવા પ્રયાસોને ફગાવી દે છે.
આ વખતે ભારતે પાકિસ્તાનને જવાબ આપવા સાથે સુરક્ષા પરિષદની જૂની મધ્યસ્થતા પદ્ધતિઓની સમીક્ષાનો વ્યાપક મુદ્દો પણ ઉઠાવ્યો છે. તેથી ભારતનું નિવેદન માત્ર કાશ્મીર પૂરતું મર્યાદિત ન રહીને સંયુક્ત રાષ્ટ્રના સુધારા અને આદેશોની પ્રાસંગિકતા સાથે પણ જોડાયું છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
