2025 માટેનો નોબેલ પુરસ્કાર ફિઝિયોલોજી અથવા મેડિસિન ક્ષેત્રમાં અમેરિકાના વૈજ્ઞાનિક મેરી ઇ. બ્રંકૉ, ફ્રેડ રામ્સડેલ અને જાપાનના શિમોન સકાગુચીને આપવામાં આવ્યો છે. આ પુરસ્કાર તેમને ‘પેરીફેરલ ઇમ્યુન ટૉલરન્સ’ અંગેની ક્રાંતિકારી શોધ માટે આપવામાં આવ્યો છે, જેનું મતલબ એ છે કે શરીરના બાહ્ય ભાગોમાં પણ ઇમ્યુન સિસ્ટમને નિયંત્રિત કરવાનો એક ખાસ પ્રણાળી છે. સ્ટોકહોમની કારોલિન્સ્કા ઇન્સ્ટિટ્યૂટે જણાવ્યું છે કે આ શોધ ઑટોઇમ્યુન રોગો જેવા કે આર્થરાઇટિસ, ટાઇપ-1 ડાયાબિટીસ અને લ્યુપસની સારવાર માટે નવા માર્ગ ખોલશે.
BREAKING NEWS
The 2025 #NobelPrize in Physiology or Medicine has been awarded to Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell and Shimon Sakaguchi “for their discoveries concerning peripheral immune tolerance.” pic.twitter.com/nhjxJSoZEr
— The Nobel Prize (@NobelPrize) October 6, 2025
માનવ શરીરની ઇમ્યુન સિસ્ટમ સામાન્ય રીતે વાયરસ અને બૅક્ટેરિયા સામે રક્ષણ આપે છે, પરંતુ જો તે ભૂલથી પોતાના જ અંગો પર હુમલો કરે તો તેને ઑટોઇમ્યુન રોગ કહેવાય છે. અગાઉ વૈજ્ઞાનિકોએ મુખ્યત્વે સેન્ટ્રલ ટૉલરન્સ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું, પરંતુ બ્રંકૉ, રામ્સડેલ અને સકાગુચીની શોધ દર્શાવે છે કે શરીરના બાહ્ય (પેરીફેરલ) ભાગમાં પણ નિયંત્રણ તંત્ર કાર્યરત છે. 1990ના દાયકાથી શરૂ થયેલી આ શોધમાં રેગ્યુલેટરી ટી સેલ્સ (Tregs) ની ઓળખ થઈ, જે ઇમ્યુન સિસ્ટમને નિયંત્રિત કરીને અંગોને નુકસાનથી બચાવે છે. જો આ Tregs કોષો નબળા હોય, તો શરીર પોતાના જ અંગો પર હુમલો કરી શકે છે, જે ઑટોઇમ્યુન રોગોને જનમ આપે છે.
Our immune system is an evolutionary masterpiece. Every day it protects us from the thousands of different viruses, bacteria and other microbes that attempt to invade our bodies. Without a functioning immune system, we would not survive.
One of the immune system’s marvels is its… pic.twitter.com/TzBWuIrTgn
— The Nobel Prize (@NobelPrize) October 6, 2025
જાપાનના શિમોન સકાગુચી 1995માં રજૂ કરેલા અભ્યાસમાં બતાવ્યું કે CD4+ CD25+ કોષો ઇમ્યુન સિસ્ટમને દબાવે છે અને અંગોને સુરક્ષિત રાખે છે. તેમની શોધથી જાણવા મળ્યું કે Tregs ઇમ્યુન ટૉલરન્સ જાળવવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. એ જ સમયે, અમેરિકાના વૈજ્ઞાનિક મેરી બ્રંકૉ અને ફ્રેડ રામ્સડેલે FOXP3 જીનની શોધ કરી, જે Tregs કોષોનું ‘માસ્ટર સ્વિચ’ છે. 2001માં તેઓએ શોધી કાઢ્યું કે FOXP3 માં જનીન મ્યુટેશન IPEX સિન્ડ્રોમ સર્જે છે – એક દુર્લભ બીમારી જેમાં બાળકની ઇમ્યુન સિસ્ટમ પોતાના જ શરીર પર હુમલો કરે છે, જેના પરિણામે બાળરોગ, ડાયાબિટીસ અને આંતરડાની સમસ્યાઓ થાય છે. FOXP3 કોષોને સક્રિય રાખે છે અને પેરીફેરલ ઇમ્યુન ટૉલરન્સ જાળવવામાં મદદ કરે છે.
Mary Brunkow, Fred Ramsdell and Shimon Sakaguchi have been awarded the 2025 Nobel Prize in Physiology or Medicine for their groundbreaking discoveries concerning peripheral immune tolerance that prevents the immune system from harming the body.
The Nobel Prize laureates… pic.twitter.com/h2yVHYSbxH
— The Nobel Prize (@NobelPrize) October 6, 2025
આ ત્રણેય વૈજ્ઞાનિકોની સાથે મળેલી શોધથી એ સ્પષ્ટ થયું કે માત્ર સેન્ટ્રલ ટૉલરન્સ પૂરતી નથી, પેરીફેરલ ટૉલરન્સ પણ જીવન માટે અતિજરૂરી છે. આ શોધોને આધારે હવે Tregs થેરાપી વિકસાવવામાં આવી રહી છે, જે ઑટોઇમ્યુન રોગો, ટ્રાન્સપ્લાન્ટ રિજેક્શન, કેન્સર અને એલર્જી જેવા રોગોમાં ઉપયોગી સાબિત થઈ રહી છે. વિશ્વભરમાં આશરે 50 મિલિયન લોકો આ પ્રકારની બીમારીઓથી પ્રભાવિત છે, અને આ નવી થેરાપી તેમના માટે આશાનો કિરણ છે.
નોબેલ સમિતિએ જણાવ્યું કે આ શોધ ઇમ્યુન સિસ્ટમને નિયંત્રિત રાખવાનો માર્ગ દર્શાવે છે અને વિશ્વના વૈજ્ઞાનિક સમુદાય માટે તે અત્યંત મહત્વની તક છે. આ પુરસ્કારની રકમ 11 મિલિયન સ્વીડિશ ક્રોના (લગભગ 8.5 કરોડ રૂપિયા) છે, જે ત્રણેય વિજેતાઓમાં વહેંચવામાં આવશે. સમારોહ ડિસેમ્બર 2025માં સ્ટોકહોમમાં યોજાશે, જ્યાં વૈજ્ઞાનિકો આ પુરસ્કાર સ્વીકારશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
