મદ્રાસ હાઇકોર્ટની મદુરાઈ બેન્ચે ધર્મ પરિવર્તન અને અનામતના લાભોને લઈને મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. અદાલતે તમિલનાડુ સરકારના માર્ચ 2024ના સરકારી આદેશને ગેરબંધારણીય જાહેર કરીને રદ કરી દીધો છે. આ આદેશમાં એવી જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી કે હિંદુ ધર્મના પછાત વર્ગ, અતિ પછાત વર્ગ, ડી-નોટિફાઇડ સમુદાય અથવા અનુસૂચિત જાતિના લોકો ઇસ્લામ સ્વીકાર્યા બાદ પણ ‘બેકવર્ડ ક્લાસ મુસ્લિમ’ તરીકે અનામતનો લાભ મેળવી શકે.
જસ્ટિસ જી. આર. સ્વામીનાથન અને જસ્ટિસ પી. બી. બાલાજીની ખંડપીઠે સ્પષ્ટ કર્યું કે ધર્મ પરિવર્તન માત્રથી કોઈ વ્યક્તિને અનામતની નવી શ્રેણીમાં સામેલ કરી શકાય નહીં. કોર્ટે કહ્યું કે હિંદુ ધર્મ છોડીને ઇસ્લામ અપનાવનાર વ્યક્તિ ‘માત્ર મુસ્લિમ’ ગણાય છે, પરંતુ તે આપોઆપ કોઈ વિશિષ્ટ પછાત મુસ્લિમ સમુદાયનો સભ્ય બની શકતો નથી.
શું છે સમગ્ર મામલો?
આ કેસ થૂથુકુડી જિલ્લાના સમીર અહેમદ સાથે જોડાયેલો છે. સમીરનો જન્મ હિંદુ પરિવારમાં થયો હતો અને વર્ષ 2015માં તેણે ઇસ્લામ ધર્મ સ્વીકાર્યો હતો. ધર્માંતરણ બાદ તેણે પોતાને ‘મુસ્લિમ લેબ્બાઈ’ સમુદાયનો સભ્ય ગણાવી સમુદાય પ્રમાણપત્ર મેળવવા અરજી કરી હતી.
આ પ્રમાણપત્ર મળ્યા બાદ તેને બેકવર્ડ ક્લાસ મુસ્લિમ તરીકે અનામતનો લાભ મળી શકે તેમ હતું. જોકે, તહસીલદારે તેની અરજી ફગાવી દીધી હતી. ત્યારબાદ સમીર અહેમદે તમિલનાડુ સરકારના 2024ના સરકારી આદેશનો આધાર લઈને મદ્રાસ હાઇકોર્ટમાં અરજી કરી હતી.
તમિલનાડુ સરકારના GOમાં શું જોગવાઈ હતી?
તમિલનાડુ સરકારના આ સરકારી આદેશમાં એવી વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી કે જો BC, MBC, DNC અથવા SC વર્ગમાંથી કોઈ વ્યક્તિ ઇસ્લામ ધર્મ સ્વીકાર કરે, તો તેને રાજ્યમાં માન્યતા પ્રાપ્ત મુસ્લિમ પછાત વર્ગોમાં સામેલ કરી શકાય. સરકારનો દાવો હતો કે આથી ધર્મ પરિવર્તન કરનાર વ્યક્તિના સામાજિક અધિકારોનું રક્ષણ થશે અને અનામતનો લાભ ચાલુ રહેશે.
પરંતુ હાઇકોર્ટે સરકારની આ દલીલ સ્વીકારી નહીં. અદાલતે જણાવ્યું કે અનામતનો આધાર માત્ર ધર્મ નથી, પરંતુ સામાજિક અને શૈક્ષણિક પછાતપણું છે. ધર્મ પરિવર્તનથી વ્યક્તિની ધાર્મિક ઓળખ બદલાઈ શકે, પરંતુ તેનાથી તે આપોઆપ કોઈ ઐતિહાસિક રીતે ઓળખાયેલા પછાત સમુદાયનો સભ્ય બની જતો નથી.
ઇસ્લામ અપનાવનાર વ્યક્તિ ‘માત્ર મુસ્લિમ’: હાઇકોર્ટ
મદ્રાસ હાઇકોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં અગાઉના ન્યાયિક નિર્ણયોનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે જ્યારે કોઈ હિંદુ વ્યક્તિ ઇસ્લામ સ્વીકારે છે, ત્યારે તે માત્ર મુસ્લિમ બને છે. તેના અગાઉના જાતિ આધારિત સ્થાનના આધારે તેને મુસ્લિમ સમાજના કોઈ ખાસ સમુદાયમાં સામેલ કરી શકાય નહીં.
કોર્ટે નોંધ્યું કે તમિલનાડુમાં જે સાત મુસ્લિમ સમુદાયોને પછાત વર્ગ તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી છે, તે ઐતિહાસિક અને સામાજિક આધાર ધરાવતા સમુદાયો છે. આવા સમુદાયોનું સભ્યપદ સામાન્ય રીતે જન્મના આધારે નક્કી થાય છે, ધર્માંતરણના આધારે નહીં.
જ્ઞાતિ કે સમુદાય જન્મથી નક્કી થાય છે, ધર્માંતરણથી નહીં
અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે કોઈ વ્યક્તિ ધર્મ પરિવર્તન કરીને કોઈ વિશેષ સમુદાયનો દાવો કરી શકે નહીં, જો તે સમુદાયમાં તેનું સભ્યપદ જન્મ આધારિત અને ઐતિહાસિક રીતે માન્ય હોય. કોર્ટે કહ્યું કે મુસ્લિમ લેબ્બાઈ સહિતના સમુદાયોનો સામાજિક આધાર અલગ છે અને માત્ર ઇસ્લામ સ્વીકારવાથી કોઈ વ્યક્તિ તે સમુદાયનો સભ્ય ગણાઈ શકે નહીં.
હાઇકોર્ટે સરકારના GOની ટીકા કરતાં કહ્યું કે તેમાં BC, MBC, DNC અને SC જેવી અલગ-અલગ બંધારણીય શ્રેણીઓને એકસાથે ભેગી કરીને ‘બેકવર્ડ ક્લાસ મુસ્લિમ’ તરીકે ગણવામાં આવી હતી. કોર્ટે જણાવ્યું કે આ તમામ શ્રેણીઓનો સામાજિક, ઐતિહાસિક અને કાનૂની આધાર અલગ છે. તેથી તેમને એકસમાન રીતે ધર્માંતરણ પછી નવી શ્રેણીમાં સામેલ કરવું બંધારણીય સિદ્ધાંતોની વિરુદ્ધ છે.
સરકાર અદાલતી ચુકાદાને GOથી બદલી શકતી નથી
મદ્રાસ હાઇકોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં સરકારની વહીવટી શક્તિઓની મર્યાદા પણ સ્પષ્ટ કરી. કોર્ટે કહ્યું કે વિધાનસભા કાયદામાં ફેરફાર કરી શકે છે, પરંતુ સરકાર માત્ર એક સરકારી આદેશ દ્વારા અંતિમ ન્યાયિક નિર્ણયને નિષ્પ્રભાવી બનાવી શકતી નથી.
અદાલતે જણાવ્યું કે જો કોઈ કાનૂની સિદ્ધાંત અગાઉના ચુકાદાઓથી સ્થાપિત થઈ ચૂક્યો હોય, તો તેને માત્ર વહીવટી આદેશથી બદલવો કાયદેસર નથી. સરકાર પાસે નીતિ બનાવવાનો અધિકાર છે, પરંતુ તે ન્યાયાલયના નિર્ણયોને બાજુએ રાખી શકે નહીં.
ઇસ્લામમાં સમાનતાના સિદ્ધાંતનો પણ ઉલ્લેખ
ચુકાદામાં હાઇકોર્ટે નોંધ્યું કે ઇસ્લામના ઉપદેશકો વર્ષોથી એવો દાવો કરતા આવ્યા છે કે ઇસ્લામમાં જાતિભેદ, ઊંચ-નીચ કે સામાજિક ભેદભાવને સ્થાન નથી અને તે સમાનતામાં માને છે. આવી સ્થિતિમાં મુસ્લિમ સમાજની અંદર જ કેટલાક સમુદાયોને પછાત અને કેટલાકને અગ્ર ગણાવવાની દલીલ ઇસ્લામના સમાનતાના મૂળ સિદ્ધાંત સાથે સુસંગત નથી.
કોર્ટે કહ્યું કે જ્યારે ધર્મ પરિવર્તન સમાનતા અને જાતિભેદમાંથી મુક્તિની દલીલ સાથે રજૂ થાય છે, ત્યારે ધર્માંતરણ બાદ જાતિ આધારિત લાભનો દાવો કરવો કાનૂની અને તત્ત્વજ્ઞાનિક રીતે પ્રશ્નાર્થ ઉભો કરે છે.
સમીર અહેમદની અરજી નામંજૂર, તહસીલદારનો નિર્ણય યથાવત
આ તમામ કારણોને ધ્યાનમાં રાખીને મદ્રાસ હાઇકોર્ટની મદુરાઈ બેન્ચે તમિલનાડુ સરકારના માર્ચ 2024ના સરકારી આદેશને અસંવિધાનિક, મનસ્વી અને કાયદાકીય રીતે અયોગ્ય ગણાવી રદ કર્યો. સાથે જ સમીર અહેમદને ‘મુસ્લિમ લેબ્બાઈ’ સમુદાયનું પ્રમાણપત્ર આપવાનો ઇનકાર કરનાર તહસીલદારનો નિર્ણય પણ યથાવત રાખ્યો.
આ ચુકાદો ધર્મ પરિવર્તન અને અનામત નીતિ સાથે જોડાયેલા ભવિષ્યના કેસોમાં મહત્વપૂર્ણ કાનૂની દાખલો બની શકે છે. હાઇકોર્ટે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે અનામતનો લાભ મેળવવા માટે માત્ર ધર્મ પરિવર્તન પૂરતું નથી. અનામતનો આધાર સામાજિક અને શૈક્ષણિક પછાતપણું છે, જેનો દાવો કાયદેસર અને ઐતિહાસિક આધાર પર જ માન્ય થઈ શકે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
