ભારત અને કેનેડાના સંબંધોમાં ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદ લાંબા સમયથી તણાવનું મોટું કારણ રહ્યો છે. ભારત વર્ષોથી કેનેડા સમક્ષ આ મુદ્દો ઉઠાવતું આવ્યું છે કે કેનેડાની જમીન પરથી ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદી તત્વો ભારત વિરોધી પ્રવૃત્તિઓ, ભંડોળ એકત્રિત કરવું અને આતંકી વિચારધારાને પ્રોત્સાહન આપવાના પ્રયાસો કરે છે. હવે કેનેડાની ગુપ્તચર એજન્સી Canadian Security Intelligence Service એટલે કે CSISએ 41 વર્ષ બાદ સત્તાવાર રીતે સ્વીકાર્યું છે કે 1985ની એર ઇન્ડિયા ફ્લાઇટ 182 ‘કનિષ્ક’ બોમ્બિંગ પાછળ કેનેડા સ્થિત ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદીઓની ભૂમિકા હતી.
આ સ્વીકૃતિ ભારતના લાંબા સમયથી ચાલતા વલણને મજબૂતી આપે છે. ભારત સતત કહે છે કે ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદ માત્ર ભારત માટે જ નહીં, પરંતુ કેનેડાની આંતરિક સુરક્ષા માટે પણ ગંભીર પડકાર છે. CSISના તાજેતરના નિવેદન બાદ હવે મોટો સવાલ એ છે કે કેનેડાની સરકાર ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદી નેટવર્ક સામે કેટલા કડક પગલાં લે છે.
કેનેડાની સુરક્ષા એજન્સીનો મોટો ફેરફાર
કેનેડિયન સિક્યોરિટી ઇન્ટેલિજન્સ સર્વિસે એર ઇન્ડિયા ફ્લાઇટ 182ની 41મી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે આપેલા નિવેદનમાં કહ્યું કે 23 જૂન, 1985ના રોજ કેનેડા સ્થિત ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદીઓ દ્વારા મૂકવામાં આવેલા બોમ્બે એર ઇન્ડિયા ફ્લાઇટ 182ને નષ્ટ કરી દીધી હતી. આ હુમલામાં વિમાનમાં સવાર તમામ 329 લોકોના મોત થયા હતા. આ ઘટનાને કેનેડાના ઇતિહાસની સૌથી મોટી આતંકવાદી ઘટના માનવામાં આવે છે.
આ સ્વીકૃતિ મહત્વપૂર્ણ એટલા માટે છે કે ભારત લાંબા સમયથી કનિષ્ક કાંડને ખાલિસ્તાની આતંકવાદ સાથે જોડતું આવ્યું છે, જ્યારે કેનેડામાં આ મુદ્દે રાજકીય અને કાનૂની સ્તરે ઘણીવાર ઢીલાશ અથવા અસ્પષ્ટતા જોવા મળી હતી. હવે CSIS દ્વારા સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદીઓની ભૂમિકા સ્વીકારવામાં આવતા ભારતના દાવાને વૈશ્વિક સ્તરે નવી માન્યતા મળી છે.
શું હતી કનિષ્ક વિમાન દુર્ઘટના?
કનિષ્ક વિમાન કાંડ 23 જૂન, 1985ના રોજ થયો હતો. એર ઇન્ડિયા ફ્લાઇટ AI-182 કેનેડાથી ભારત આવી રહી હતી. આ ફ્લાઇટ મોન્ટ્રિયલથી લંડનના હિથ્રો એરપોર્ટ જવાની હતી અને ત્યારબાદ નવી દિલ્હી પહોંચવાની હતી. પરંતુ લંડન પહોંચે તે પહેલાં જ એટલાન્ટિક મહાસાગર ઉપર, આયર્લેન્ડ નજીક આ વિમાનમાં પ્રચંડ વિસ્ફોટ થયો.
વિસ્ફોટ એટલો ભયાનક હતો કે પાયલોટોને મેડે સંદેશ મોકલવાની તક પણ મળી નહોતી. વિમાનમાં 307 મુસાફરો અને 22 ક્રૂ મેમ્બર્સ હતા. તમામ 329 લોકોના મોત થયા હતા. મૃતકોમાં 268 કેનેડિયન નાગરિકો, 27 બ્રિટિશ નાગરિકો, 24 ભારતીય નાગરિકો અને અન્ય દેશોના નાગરિકોનો સમાવેશ થતો હતો. મૃત્યુ પામનારામાં 80થી વધુ બાળકો પણ હતા.
ઓપરેશન બ્લૂ સ્ટાર બાદ ઘડાયું આતંકી કાવતરું
કનિષ્ક કાંડની પૃષ્ઠભૂમિ 1984ની ઘટનાઓ સાથે જોડાયેલી હતી. 5 જૂન, 1984ના રોજ અમૃતસરના સુવર્ણ મંદિરમાં છુપાયેલા જરનૈલસિંહ ભિંદરાંવાલે અને અન્ય ઉગ્રવાદીઓ સામે ભારતીય સેનાએ ઓપરેશન બ્લૂ સ્ટાર હાથ ધર્યું હતું. ત્યારબાદ 31 ઓક્ટોબર, 1984ના રોજ તત્કાલીન વડાપ્રધાન ઇંદિરા ગાંધીની તેમના જ સુરક્ષા કર્મચારીઓ દ્વારા હત્યા કરવામાં આવી હતી.
આ બંને ઘટનાઓ બાદ ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદી તત્વોએ બદલો લેવાના નામે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારત વિરોધી કાવતરાં ગોઠવ્યાં. એર ઇન્ડિયા ફ્લાઇટ 182 પરનો હુમલો એ જ ઉગ્રવાદી વિચારધારાની સૌથી ભયાનક અને કરૂણ ઘટના હતી.
નરિતા એરપોર્ટ પર પણ થયો હતો બીજો બોમ્બ વિસ્ફોટ
કનિષ્ક વિમાનને ઉડાડવાની સાથે જ બીજું એક વિમાન ઉડાવવાનું કાવતરું પણ ઘડાયું હતું. વેનકુવરથી ઉપડેલી કેનેડિયન પેસિફિક એરલાઇન્સની ફ્લાઇટમાં એક સૂટકેસ બોમ્બ ચેક-ઇન કરવામાં આવ્યો હતો. આ સામાન જાપાનના ટોક્યો સ્થિત નરિતા એરપોર્ટ પર એર ઇન્ડિયાની બીજી ફ્લાઇટમાં ટ્રાન્સફર થવાનો હતો.
પરંતુ સમયગાળાની ગણતરીમાં થયેલી ભૂલના કારણે બોમ્બ વિમાનમાં ચઢે તે પહેલાં જ નરિતા એરપોર્ટ પર ફાટી ગયો. આ વિસ્ફોટમાં બે જાપાની બેગેજ હેન્ડલર્સના મોત થયા. જો આ બોમ્બ એર ઇન્ડિયાની ફ્લાઇટમાં ચઢી ગયો હોત, તો કનિષ્ક જેવી બીજી મોટી દુર્ઘટના સર્જાઈ હોત.
કેનેડામાં ચાલી લાંબી અને ખર્ચાળ તપાસ
કનિષ્ક કાંડની તપાસ કેનેડામાં રોયલ કેનેડિયન માઉન્ટેડ પોલીસ અને સુરક્ષા એજન્સીઓ દ્વારા હાથ ધરાઈ હતી. આ તપાસ કેનેડાના ઇતિહાસની સૌથી લાંબી અને જટિલ તપાસોમાંની એક ગણાય છે. કેસમાં તલવિંદર સિંહ પરમાર, ઇન્દ્રજિત સિંહ રેયત, રિપુદમન સિંહ મલિક અને અજાયબ સિંહ બાગરી જેવા નામો સામે આવ્યા હતા.
બબ્બર ખાલસા ઇન્ટરનેશનલ સાથે જોડાયેલો તલવિંદર સિંહ પરમાર આ હુમલાનો મુખ્ય કાવતરાખોર માનવામાં આવ્યો હતો. કનિષ્ક કાંડ બાદ તે કેનેડાથી ભારત આવ્યો અને 1992માં પંજાબમાં પોલીસ સાથેના એન્કાઉન્ટરમાં માર્યો ગયો. આ કેસમાં ઇન્દ્રજિત સિંહ રેયત એકમાત્ર વ્યક્તિ હતો જેને સજા થઈ. તેના પર બોમ્બ બનાવવા માટે ડિટોનેટર અને ટાઇમર જેવી સામગ્રી ખરીદવાનો આરોપ સાબિત થયો હતો.
રિપુદમન સિંહ મલિક અને અજાયબ સિંહ બાગરી સામે કેસ ચાલ્યો, પરંતુ પુરાવાના અભાવે બંનેને નિર્દોષ છોડવામાં આવ્યા. રિપુદમન સિંહ મલિકની 2022માં કેનેડાના સરે શહેરમાં અજાણ્યા હુમલાખોરો દ્વારા હત્યા કરવામાં આવી હતી.
ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદ કેનેડા માટે પણ સુરક્ષા પડકાર
CSISના તાજેતરના અહેવાલોમાં ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદને કેનેડાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે પડકાર તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે. અહેવાલોમાં જણાવાયું છે કે ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદી તત્વો કેનેડામાં ભંડોળ એકત્રિત કરવા, પ્રચાર કરવા અને હિંસક એજન્ડાને આગળ વધારવા માટે કેટલીક સંસ્થાઓ અને નેટવર્કનો ઉપયોગ કરે છે.
મહત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે કેનેડિયન રિપોર્ટ્સમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે શાંતિપૂર્ણ રીતે ખાલિસ્તાન અથવા રાજકીય અભિપ્રાયનું સમર્થન કરનારા લોકો અને હિંસક ઉગ્રવાદી પ્રવૃત્તિઓમાં સંકળાયેલા નાનકડા જૂથ વચ્ચે ભેદ કરવો જરૂરી છે. ભારતની મુખ્ય ચિંતા પણ એ જ ઉગ્રવાદી જૂથોને લઈને છે, જે હિંસા, ધમકી, ભંડોળ અને ભારત વિરોધી આતંકી પ્રચાર સાથે જોડાયેલા હોવાના આરોપો હેઠળ આવે છે.
નિજ્જર કેસ બાદ ભારત-કેનેડા સંબંધોમાં તણાવ વધ્યો
18 જૂન, 2023ના રોજ કેનેડાના સરે શહેરમાં ખાલિસ્તાની અલગાવવાદી હરદીપ સિંહ નિજ્જરની હત્યા બાદ ભારત અને કેનેડાના સંબંધો ખૂબ ખરાબ થયા હતા. તે સમયના કેનેડિયન વડાપ્રધાન જસ્ટિન ટ્રુડોએ આ હત્યા અંગે ભારત પર ગંભીર આરોપ લગાવ્યા હતા, જેને ભારતે નકારી કાઢ્યા હતા. ત્યારબાદ બંને દેશો વચ્ચે રાજદ્વારી સંબંધો તણાવપૂર્ણ બન્યા હતા.
હવે માર્ક કાર્ની કેનેડાના વડાપ્રધાન બન્યા બાદ ભારત-કેનેડા સંબંધોમાં સુધારાની આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. પરંતુ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સંબંધો સુધારવા માટે કેનેડાએ ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદી તત્વો સામે સ્પષ્ટ અને કડક પગલાં લેવા પડશે. માત્ર નિવેદનો પૂરતા નહીં રહે, પરંતુ ભંડોળ, પ્રચાર, ધમકી અને ભારત વિરોધી હિંસક કાવતરાં સામે કડક કાનૂની કાર્યવાહી જરૂરી રહેશે.
ભારતનું વલણ મજબૂત, કેનેડા સામે હવે જવાબદારી
CSISની સ્વીકૃતિ પછી ભારતનું લાંબા સમયથી ચાલતું વલણ વધુ મજબૂત બન્યું છે કે ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદને માત્ર રાજકીય અભિવ્યક્તિ તરીકે જોવું ખતરનાક છે. જ્યારે હિંસા, આતંકી ફંડિંગ, ધમકી અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાવતરાં તેની સાથે જોડાય, ત્યારે તે માત્ર ભારત માટે નહીં, પરંતુ કેનેડાની પોતાની સુરક્ષા માટે પણ જોખમ બને છે.
કનિષ્ક કાંડના પીડિત પરિવારો માટે 41 વર્ષ પછી પણ ન્યાયનો પ્રશ્ન અધૂરો છે. 329 નિર્દોષ લોકોના મોત અને નરિતા એરપોર્ટ પર બે કર્મચારીઓની હત્યા એ યાદ અપાવે છે કે આતંકવાદને રાજકીય સુવિધા અથવા મતબેંકના ચશ્મા પરથી જોવો કેટલો ખતરનાક બની શકે છે.
હવે દુનિયાની નજર કેનેડા પર રહેશે કે CSISની આ સ્પષ્ટ સ્વીકૃતિ પછી કેનેડાની સરકાર ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદી નેટવર્ક સામે વાસ્તવિક કાર્યવાહી કરે છે કે નહીં. જો કેનેડા ભારત સાથે વિશ્વાસપૂર્ણ અને મજબૂત સંબંધો ઈચ્છે છે, તો તેને પોતાની જમીન પરથી ચાલી રહેલી ભારત વિરોધી ઉગ્રવાદી પ્રવૃત્તિઓ પર નિયંત્રણ લાવવું જ પડશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
