અયોધ્યાના શ્રીરામ જન્મભૂમિ મંદિર માટે મળેલા દાનની કથિત ચોરી અને નાણાકીય ગેરરીતિઓના કેસમાં CBI તપાસની માંગ કરતી અરજીઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટે સોમવાર, 20 જુલાઈ 2026ના રોજ મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી હાથ ધરી હતી. મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી ત્રણ ન્યાયાધીશોની બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું કે કોર્ટ આ મામલાને રાજકીય વિવાદ તરીકે નહીં, પરંતુ એક સામાન્ય ફોજદારી કેસ તરીકે જોઈ રહી છે.
કોર્ટે કહ્યું કે તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આરોપોની યોગ્ય, નિષ્પક્ષ અને તાર્કિક પરિણામ સુધી પહોંચે તેવી તપાસ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. બેન્ચે પક્ષકારોને ચેતવણી આપી કે રામ મંદિર જેવા સંવેદનશીલ મુદ્દાને રાજકીય રંગ આપવામાં ન આવે અને કોર્ટની કાર્યવાહીનો ઉપયોગ રાજકીય મંચ તરીકે ન થવો જોઈએ.
‘કોર્ટ રાજકારણ માટેનું સ્થાન નથી’
સુનાવણી દરમિયાન મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતે કહ્યું કે આ મામલે માત્ર એટલું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે કે તેનું રાજનીતિકરણ ન થાય. કોર્ટે નોંધ્યું કે તેની સામે રહેલો મુદ્દો મૂળભૂત રીતે કથિત ગુનાની તપાસ સાથે સંબંધિત છે.
બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું કે કોર્ટનું કામ કોઈ રાજકીય પક્ષ અથવા સંગઠનના આરોપ-પ્રતિઆરોપમાં પડવાનું નથી. કોર્ટ માત્ર એટલું સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે કે દાનની કથિત ચોરી કે નાણાકીય ગેરરીતિઓ અંગેની તપાસ યોગ્ય એજન્સી અને સક્ષમ અધિકારીઓ દ્વારા નિષ્પક્ષ રીતે કરવામાં આવે. કોર્ટની આ ટિપ્પણી એવા સમયે આવી છે જ્યારે મંદિરના દાન સાથે જોડાયેલા આરોપોને લઈને રાજકીય અને સામાજિક સ્તરે ભારે ચર્ચા ચાલી રહી છે.
Supreme Court hears the case of probe into Ayodhya Ram Mandir funds embezzlement case
SG Mehta: We have filed a status report
CJI: Who is investigating now?
SG: SIT was constituted to find out the truthfulness. Now it is being probed by the police. SIT just found that there… pic.twitter.com/MsCLodouZa
— Bar and Bench (@barandbench) July 20, 2026
SITએ સીલબંધ કવરમાં સ્ટેટસ રિપોર્ટ રજૂ કર્યો
સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના આદેશ મુજબ ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે રચેલી સ્પેશિયલ ઇન્વેસ્ટિગેશન ટીમ—SITએ અત્યાર સુધીની તપાસનો સ્ટેટસ રિપોર્ટ કોર્ટમાં રજૂ કર્યો હતો.
આ રિપોર્ટ સીલબંધ કવરમાં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં તપાસની અત્યાર સુધીની પ્રગતિ, દાખલ કરવામાં આવેલી FIR, આરોપીઓ સામે હાથ ધરાયેલી કાર્યવાહી અને કથિત રીતે ગાયબ થયેલા કે દુરુપયોગ કરવામાં આવેલા દાનની તપાસ સંબંધિત વિગતો હોવાની સંભાવના છે.
કોર્ટને જણાવવામાં આવ્યું કે શરૂઆતમાં મામલાનું સત્ય જાણવા માટે SIT બનાવવામાં આવી હતી. પ્રાથમિક તપાસ દરમિયાન ગુનો બન્યો હોવાનું જણાતાં FIR દાખલ કરવામાં આવી હતી અને ત્યારબાદ પોલીસ દ્વારા નિયમિત ફોજદારી તપાસ શરૂ કરવામાં આવી હતી.
તપાસ માટે નવી અથવા પુનર્ગઠિત SIT બનશે?
સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે ઉત્તર પ્રદેશ સરકારને પૂછ્યું કે શું હાલની તપાસને વધુ અસરકારક બનાવવા માટે અલગ અથવા પુનર્ગઠિત SIT બનાવવાની જરૂર છે.
બેન્ચે કહ્યું કે SITમાં વરિષ્ઠ અને નિષ્ણાત અધિકારીઓનો સમાવેશ થવો જોઈએ. કોર્ટનો અભિગમ એવો હતો કે માત્ર પ્રાથમિક તપાસ કરનારી ટીમ પૂરતી છે કે પછી સંપૂર્ણ ફોજદારી તપાસ માટે વધુ મજબૂત અને અનુભવી ટીમની જરૂર છે, તે રાજ્ય સરકારે વિચારવું જોઈએ.
અહેવાલો પ્રમાણે કોર્ટે ઉત્તર પ્રદેશ સરકારને એવી SITના પુનર્ગઠન અંગે સૂચના મેળવવા કહ્યું છે, જેની આગેવાની વરિષ્ઠ અને તપાસનો અનુભવ ધરાવતા IPS અધિકારી કરે. સરકાર તરફથી આ સૂચન અંગે હકારાત્મક વલણ દર્શાવવામાં આવ્યું હતું.
27 જુલાઈએ સરકાર આપી શકે છે અધિકારીનું નામ
સુપ્રીમ કોર્ટે મામલાની આગામી સુનાવણી 27 જુલાઈ 2026ના રોજ નક્કી કરી છે.
આગામી સુનાવણી દરમિયાન ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે તપાસ માટે સૂચિત SITની રચના, તેની આગેવાની કરનારા વરિષ્ઠ અધિકારી અને તપાસના આગળના માળખા અંગે કોર્ટને માહિતી આપવાની શક્યતા છે. કોર્ટ ત્યારબાદ નક્કી કરી શકે છે કે હાલની SITમાં જ ફેરફાર કરવો, નવી SIT બનાવવી કે પોલીસની ચાલુ તપાસને વિશેષ દેખરેખ હેઠળ આગળ વધારવી.
શું સુપ્રીમ કોર્ટે CBI તપાસનો આદેશ આપ્યો?
અરજદારો દ્વારા મામલાની તપાસ CBIને સોંપવાની માંગ કરવામાં આવી છે. પરંતુ 20 જુલાઈની સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે CBI તપાસનો અંતિમ આદેશ આપ્યો નથી. કોર્ટ હાલમાં રાજ્યની SIT અને પોલીસ તપાસની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરી રહી છે. SITનો રિપોર્ટ, તેની રચના અને તપાસની પ્રગતિ તપાસ્યા બાદ જ કોર્ટ આગળનો નિર્ણય લઈ શકે છે.
તેથી હાલ એવું કહેવું યોગ્ય રહેશે કે CBI તપાસની માંગ કરતી અરજીઓ સુપ્રીમ કોર્ટમાં વિચારાધીન છે, પરંતુ તપાસ CBIને સોંપવામાં આવી નથી.
અગાઉ શું આદેશ આપ્યો હતો?
13 જુલાઈ 2026ની અગાઉની સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે ઉત્તર પ્રદેશ સરકારને SITની તપાસનો સ્ટેટસ રિપોર્ટ રજૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
કોર્ટે SITની રચના, તેમાં સામેલ અધિકારીઓ અને અત્યાર સુધી કરવામાં આવેલી તપાસની વિગતો પણ માંગી હતી. રામ મંદિર ટ્રસ્ટને પણ મામલા અંગે નોટિસ આપવામાં આવી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું હતું. તે સમયે કોર્ટ સમક્ષ દલીલ કરવામાં આવી હતી કે મંદિર માટે મળેલા દાનની કથિત ચોરી અને ગેરરીતિઓ ગંભીર છે અને તેની સ્વતંત્ર તથા સમયમર્યાદામાં તપાસ થવી જોઈએ.
દાનની રસીદ અને રેકોર્ડ સુરક્ષિત રાખવાની માંગ
સુનાવણી દરમિયાન એક અરજદાર તરફથી મંદિર નિર્માણ માટે આપવામાં આવેલા દાનની રસીદો અને સંબંધિત રેકોર્ડને સુરક્ષિત રાખવાની માંગ કરવામાં આવી હતી.
અરજદારનું કહેવું હતું કે દાનદાતાઓને આપવામાં આવેલી રસીદો, ડિજિટલ એન્ટ્રીઓ, ખાતાવહી અને અન્ય નાણાકીય દસ્તાવેજો તપાસ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આ તમામ રેકોર્ડને સુરક્ષિત રાખવા ઉપરાંત તેને યોગ્ય રીતે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર ઉપલબ્ધ કરાવવાની માંગ પણ કરવામાં આવી.
રાજ્ય સરકાર તરફથી કોર્ટને જણાવવામાં આવ્યું કે સંબંધિત તમામ રેકોર્ડ અને દસ્તાવેજો સાચવવામાં આવી રહ્યા છે. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે દાનની રસીદો, ડિજિટલ રેકોર્ડ અને અન્ય દસ્તાવેજોના સંરક્ષણ સંબંધિત મુદ્દા પર પણ આગામી સુનાવણી દરમિયાન વિચાર કરવામાં આવશે.
પારદર્શિતા માટે ડિજિટલ રેકોર્ડ કેમ જરૂરી?
રામ મંદિરના નિર્માણ માટે ભારત અને વિદેશમાંથી મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓએ દાન આપ્યું છે. દાન રોકડ, ચેક, બેન્ક ટ્રાન્સફર અને અન્ય માધ્યમોથી આપવામાં આવ્યું છે.
આ પરિસ્થિતિમાં દરેક દાનની યોગ્ય રસીદ, બેન્ક એન્ટ્રી, કેશ કાઉન્ટિંગ રેકોર્ડ અને ખાતાવહી સાચવવી જરૂરી છે. ડિજિટલ ડેટા સુરક્ષિત રાખવાથી તપાસ એજન્સીઓને કઈ રકમ ક્યારે મળી, કયા ખાતામાં જમા થઈ અને તેનો ઉપયોગ ક્યાં થયો તેની તપાસ કરવામાં મદદ મળી શકે છે.
નાણાકીય રેકોર્ડનો કોઈ ભાગ ગુમ થાય, બદલવામાં આવે અથવા નષ્ટ થાય તો તપાસ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. તેથી અરજદારો રેકોર્ડના સંરક્ષણને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાવી રહ્યા છે.
મંદિર ટ્રસ્ટે કેશ કાઉન્ટિંગ વ્યવસ્થામાં કર્યા ફેરફાર
કથિત દાન ચોરીનો મામલો સામે આવ્યા બાદ શ્રીરામ જન્મભૂમિ તીર્થ ક્ષેત્ર ટ્રસ્ટે રોકડ દાનની ગણતરી અને દેખરેખની પ્રક્રિયામાં ફેરફારો કર્યા હોવાના અહેવાલ છે.
નવી કેશ કાઉન્ટિંગ ટીમ બનાવવામાં આવી છે અને બે શિફ્ટમાં દાનની ગણતરી કરવાની વ્યવસ્થા શરૂ કરવામાં આવી છે. સમગ્ર પ્રક્રિયા State Bank of Indiaની દેખરેખ હેઠળ કરવામાં આવી રહી હોવાનું જણાવાયું છે.
આ ફેરફારોનો હેતુ દાનની ગણતરીમાં પારદર્શિતા વધારવી, જવાબદારી નક્કી કરવી અને ભવિષ્યમાં કોઈ ગેરરીતિ ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
કેસમાં અત્યાર સુધી શું તપાસ થઈ?
પોલીસ તપાસમાં કથિત રીતે દાનની રકમના દુરુપયોગ, રોકડની હેરફેર અને કેટલાક આરોપીઓ દ્વારા તે નાણાં વિવિધ જગ્યાએ રોકવામાં આવ્યા હોવાના પાસાં તપાસવામાં આવી રહ્યા છે.
અહેવાલો પ્રમાણે કેસમાં અનેક આરોપીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. તપાસ એજન્સીઓએ કેટલાક સ્થળોએ દરોડા પાડીને વાહનો, દસ્તાવેજો અને રોકાણ સંબંધિત સામગ્રી કબજે કરી હોવાનું પણ સામે આવ્યું છે.
જોકે આ તમામ આરોપો હાલમાં તપાસ હેઠળ છે. કોર્ટ અથવા ટ્રાયલ પૂર્ણ થયા પહેલાં કોઈ પણ વ્યક્તિને દોષિત ગણાવી શકાય નહીં.
SITએ તપાસ પૂર્ણ કરવા વધુ સમય માંગ્યો હતો
20 જુલાઈની સુનાવણી પહેલાં SITએ તપાસ પૂર્ણ કરવા માટે વધારાનો સમય માંગ્યો હોવાનું પણ અહેવાલોમાં સામે આવ્યું હતું.
તપાસમાં દાનની રકમ ક્યાંથી આવી, ક્યાં જમા થઈ, કઈ રીતે ગાયબ થઈ અને તેનો ઉપયોગ ક્યાં કરવામાં આવ્યો તે જાણવું જરૂરી છે. મોટી સંખ્યામાં બેન્ક રેકોર્ડ, રસીદો અને ડિજિટલ એન્ટ્રીઓની તપાસ કરવી પડતી હોવાથી તપાસ ટીમે વધુ સમયની જરૂરિયાત દર્શાવી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટ હવે તપાસની ઝડપ અને તેની ગુણવત્તા બંનેનું મૂલ્યાંકન કરી રહી છે.
CBI તપાસની માંગ શા માટે?
અરજદારોનું કહેવું છે કે મંદિરના દાનનો મામલો અત્યંત સંવેદનશીલ છે અને તેમાં મોટી રકમ તથા જનવિશ્વાસ જોડાયેલો છે. તેથી રાજ્ય પોલીસને બદલે સ્વતંત્ર કેન્દ્રીય તપાસ એજન્સી દ્વારા તપાસ કરાવવી જોઈએ.
CBI તપાસની માંગ પાછળ મુખ્ય દલીલો આ પ્રમાણે છે:
- મંદિરને દેશ-વિદેશમાંથી મોટી રકમનું દાન મળ્યું છે.
- કેસમાં અનેક અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓની ભૂમિકાની તપાસ કરવાની જરૂર પડી શકે છે.
- રાજ્ય પોલીસની તપાસ અંગે નિષ્પક્ષતાનો સવાલ ઊભો થઈ શકે છે.
- દાનદાતાઓનો વિશ્વાસ જાળવવા સ્વતંત્ર તપાસ જરૂરી છે.
- નાણાકીય વ્યવહારોની વ્યાપક ફોરેન્સિક તપાસ કરવી જરૂરી છે.
બીજી તરફ રાજ્ય સરકારનું કહેવું છે કે SIT અને પોલીસ મામલાની સક્રિય તપાસ કરી રહી છે અને FIR દાખલ કરીને કાર્યવાહી પણ કરવામાં આવી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટની દેખરેખનું શું મહત્વ?
સુપ્રીમ કોર્ટ હાલમાં તપાસ પોતે હાથ ધરી રહી નથી. પરંતુ તે તપાસની દિશા, SITની રચના અને પુરાવાના સંરક્ષણ અંગે રાજ્ય સરકારને જવાબદાર બનાવી રહી છે.
કોર્ટની દેખરેખથી તપાસ એજન્સી પર સમયસર અને નિષ્પક્ષ તપાસ પૂર્ણ કરવાનો દબાણ રહે છે. રાજ્ય સરકારે પણ નિયમિત રીતે તપાસની પ્રગતિ અંગે કોર્ટને જાણ કરવી પડી શકે છે. જો કોર્ટને લાગે કે હાલની તપાસ પૂરતી નથી, તો તે SITનું પુનર્ગઠન, વરિષ્ઠ અધિકારીની નિમણૂક અથવા તપાસ અન્ય એજન્સીને સોંપવા જેવા આદેશો આપી શકે છે.
27 જુલાઈની સુનાવણી કેમ મહત્વપૂર્ણ?
આગામી 27 જુલાઈની સુનાવણીમાં ત્રણ મુખ્ય મુદ્દાઓ પર સ્થિતિ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.
પ્રથમ, તપાસ માટે SITનું પુનર્ગઠન કરવામાં આવશે કે નહીં.
બીજું, પુનર્ગઠિત SITની આગેવાની કયા વરિષ્ઠ IPS અધિકારીને સોંપવામાં આવશે.
ત્રીજું, દાનની રસીદો, ડિજિટલ રેકોર્ડ અને અન્ય નાણાકીય દસ્તાવેજો સુરક્ષિત રાખવા અંગે કોર્ટ કયા નિર્દેશ આપશે.
CBI તપાસની માંગ પર પણ કોર્ટ આગળની દલીલો સાંભળી શકે છે. જોકે 27 જુલાઈએ જ અંતિમ નિર્ણય આવશે તે નિશ્ચિત નથી.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
