26 જુલાઈ 2008ના અમદાવાદ સિરિયલ બોમ્બ બ્લાસ્ટ કેસમાં ગુજરાત હાઈકોર્ટે મોટો અને ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. હાઈકોર્ટે વિશેષ અદાલત દ્વારા 49 દોષિતોને આપવામાં આવેલી સજા યથાવત રાખી છે. આ સાથે 38 દોષિતોની ફાંસીની સજા અને અન્ય 11 દોષિતોની આજીવન કેદની સજા બરકરાર રહી છે. 56 લોકોના જીવ લેનારા અને 246 લોકોને ઈજા પહોંચાડનારા આ આતંકી હુમલાના કેસમાં હાઈકોર્ટનો ચુકાદો લગભગ ચાર વર્ષથી ચાલી રહેલી અપીલ પ્રક્રિયા બાદ આવ્યો છે.
જસ્ટિસ એ.વાય. કોગજે અને જસ્ટિસ એસ.જે. દવેની ખંડપીઠે દોષિતોની અપીલો તથા 38 ફાંસીની સજાની પુષ્ટિ માટે રાજ્ય સરકાર દ્વારા દાખલ કરાયેલા ડેથ રેફરન્સ પર સુનાવણી કરી હતી. ખંડપીઠે વિશેષ અદાલતનો દોષસિદ્ધિ અને સજાનો ચુકાદો યથાવત રાખ્યો છે.
38ની ફાંસી યથાવત, 11 દોષિતોને જીવનના અંત સુધી કેદ
ફેબ્રુઆરી 2022માં અમદાવાદની વિશેષ અદાલતે ભારતના સૌથી મોટા આતંકવાદી કેસોમાંના એકમાં 49 લોકોને દોષિત ઠેરવ્યા હતા. તેમાંથી 38ને ફાંસીની સજા અને 11ને આજીવન કેદની સજા આપવામાં આવી હતી. હવે ગુજરાત હાઈકોર્ટે આ તમામ સજાઓ યથાવત રાખી છે.
મૃત્યુદંડના કેસોમાં કાયદા હેઠળ હાઈકોર્ટની પુષ્ટિ જરૂરી હોય છે. આથી 38 દોષિતોની ફાંસીની સજાની મંજૂરી માટે રાજ્ય સરકાર હાઈકોર્ટ પહોંચી હતી. બીજી તરફ, તમામ દોષિતોએ પોતાની દોષસિદ્ધિ અને સજાને પડકારતી અપીલો દાખલ કરી હતી. હાઈકોર્ટે બંને પક્ષોની વિસ્તૃત દલીલો સાંભળ્યા બાદ વિશેષ અદાલતનો ચુકાદો યથાવત રાખ્યો છે.
પીડિત પરિવારો માટે પણ હાઈકોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ આદેશ
ગુજરાત હાઈકોર્ટે સજા યથાવત રાખવાની સાથે પીડિતો અને તેમના પરિવારો માટે વળતર અંગે પણ મોટો આદેશ આપ્યો છે.
હાઈકોર્ટના આદેશ મુજબ:
- મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિના પરિવારને ₹10 લાખ
- ગંભીર રીતે ઈજાગ્રસ્ત થયેલા પીડિતને ₹5 લાખ
- સામાન્ય ઈજા પામેલા વ્યક્તિને ₹1 લાખ
વળતર આપવામાં આવશે. રાજ્ય સરકારને આ ચુકવણી 31 માર્ચ 2027 સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
26 જુલાઈ 2008 : 70 મિનિટમાં બોમ્બ બ્લાસ્ટથી ધ્રૂજી ઊઠ્યું હતું અમદાવાદ
26 જુલાઈ 2008ની સાંજ અમદાવાદના ઇતિહાસના સૌથી ભયાનક દિવસોમાંની એક બની હતી. શહેરના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં લગભગ 70 મિનિટના સમયગાળામાં એક પછી એક બોમ્બ વિસ્ફોટ થયા હતા. હુમલામાં 56 લોકોનાં મોત થયાં હતાં અને 200થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા હતા; હાઈકોર્ટના તાજા ચુકાદાની વિગતો મુજબ કુલ 246 લોકોને ઈજા પહોંચી હતી.
ભીડભાડવાળા વિસ્તારોને નિશાન બનાવ્યા બાદ સિવિલ હોસ્પિટલ અને એલ.જી. હોસ્પિટલ જેવા સ્થળોએ પણ વિસ્ફોટ થયા હતા. ઘાયલોને સારવાર માટે હોસ્પિટલ લઈ જવામાં આવ્યા ત્યારે ત્યાં થયેલા વિસ્ફોટોએ હુમલાની ભયાનકતા અનેકગણી વધારી દીધી હતી. આ કેસને ભારતમાં હોસ્પિટલોને નિશાન બનાવનારા પ્રથમ મોટા સુનિયોજિત આતંકી હુમલાઓમાં ગણવામાં આવ્યો હતો.
અમદાવાદમાં 20 FIR, સુરતમાં 15 કેસ
તપાસ અને ટ્રાયલ દરમિયાન કુલ 35 અલગ કેસને એક સાથે જોડવામાં આવ્યા હતા. તેમાં અમદાવાદમાં થયેલા બોમ્બ વિસ્ફોટ અંગે નોંધાયેલી 20 FIR અને હુમલા બાદ સુરતમાં મળેલા ન ફૂટેલા બોમ્બ અંગે નોંધાયેલી 15 FIRનો સમાવેશ થતો હતો.
હુમલા બાદ સુરત શહેરના વિવિધ સ્થળોએ અનેક જીવતા બોમ્બ મળી આવ્યા હતા. આ બોમ્બ ફૂટ્યા નહોતા, પરંતુ તપાસ દરમિયાન અમદાવાદ અને સુરતના સમગ્ર કાવતરાને એક જ વ્યાપક આતંકી ષડયંત્રનો ભાગ ગણવામાં આવ્યો હતો.
ટ્રાયલમાં 78 લોકો, 49 દોષિત અને 28 નિર્દોષ
કેસની તપાસમાં 100થી વધુ લોકોનાં નામ આરોપી તરીકે સામે આવ્યા હતા અને આખરે 78 લોકો સામે ટ્રાયલ ચલાવવામાં આવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી 2022માં વિશેષ અદાલતે 49 આરોપીઓને દોષિત ઠેરવ્યા અને 28ને પુરાવાના અભાવે નિર્દોષ જાહેર કર્યા હતા. એક વ્યક્તિને તાજનો સાક્ષી એટલે કે approver બન્યા બાદ માફી આપવામાં આવી હતી.
આ જ કારણ છે કે ઘણી જૂની રિપોર્ટોમાં ટ્રાયલનો આંકડો 77 આરોપીઓ તરીકે પણ જોવા મળે છે—તેમાં સામાન્ય રીતે માફી મેળવનાર approverને અલગ ગણવામાં આવે છે. સંપૂર્ણ કાર્યવાહીનો આંકડો 78 હતો.
7,015 પાનાંના ચુકાદાને હાઈકોર્ટમાં પડકારાયો
વિશેષ અદાલતે 8 ફેબ્રુઆરી 2022ના રોજ દોષસિદ્ધિનો વિશાળ ચુકાદો સંભળાવ્યો હતો. આ ચુકાદો 7,015 પાનાંનો હતો. ત્યારબાદ 18 ફેબ્રુઆરીએ 38 દોષિતોને ફાંસી અને 11ને આજીવન કેદની સજા જાહેર કરવામાં આવી હતી.
આ ચુકાદા સામે દોષિતોએ ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં અપીલો દાખલ કરી હતી. સાથે જ રાજ્ય સરકાર તરફથી 38 મૃત્યુદંડની પુષ્ટિ માટે કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી હતી. લગભગ ચાર વર્ષ બાદ હાઈકોર્ટે હવે વિશેષ અદાલતના નિર્ણયને યથાવત રાખ્યો છે.
13 વર્ષથી વધુ ચાલ્યો દેશના સૌથી મોટા આતંકી કેસોમાંનો એક ટ્રાયલ
અમદાવાદ સિરિયલ બ્લાસ્ટ કેસનો ટ્રાયલ 2009માં શરૂ થયો હતો અને લગભગ 13 વર્ષ સુધી ચાલ્યો. લાંબી ન્યાયિક પ્રક્રિયા દરમિયાન નવ અલગ-અલગ ન્યાયાધીશો સમક્ષ કેસની કાર્યવાહી થઈ હતી.
પ્રોસિક્યુશને કેસ સાબિત કરવા માટે 1,163 સાક્ષીઓની તપાસ કરી હતી. તેમાં 26 એવા મહત્વપૂર્ણ સાક્ષીઓ હતા, જેમની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને તેમની ઓળખ ગુપ્ત રાખવામાં આવી હતી.
આતંકી કાવતરું, વિસ્ફોટકોની વ્યવસ્થા, બોમ્બ પ્લાન્ટિંગ, અલગ-અલગ રાજ્યોમાં યોજાયેલી બેઠકો અને હુમલા પછીના ડિજિટલ તથા અન્ય પુરાવાઓને જોડીને પ્રોસિક્યુશને વિશાળ કેસ રજૂ કર્યો હતો.
કયા કાયદા હેઠળ દોષિત ઠેરવાયા?
49 દોષિતોને ભારતીય દંડ સંહિતા અને આતંકવાદ વિરોધી કાયદાની વિવિધ જોગવાઈઓ હેઠળ દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા હતા. તેમાં હત્યા, હત્યાનો પ્રયાસ, ગુનાહિત કાવતરું, દેશ સામે યુદ્ધ કરવાનો પ્રયાસ અને આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓ સાથે જોડાયેલા ગંભીર આરોપોનો સમાવેશ થતો હતો.
દોષિતો સામે IPC ઉપરાંત Unlawful Activities (Prevention) Act—UAPA, Explosive Substances Act અને Damage to Public Property Act સહિતના કાયદાઓ હેઠળ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી.
પ્રતિબંધિત SIMI અને Indian Mujahideenનું કનેક્શન
49 દોષિતોમાં પ્રતિબંધિત સ્ટુડન્ટ્સ ઇસ્લામિક મૂવમેન્ટ ઑફ ઇન્ડિયા એટલે કે SIMIના પૂર્વ નેતા સફદર નાગોરી અને તેના સાથીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. દોષિતો ગુજરાત, મધ્ય પ્રદેશ, કેરળ અને ઉત્તર પ્રદેશ સહિત 11 રાજ્યો સાથે જોડાયેલા હતા.
તપાસ એજન્સીઓનો કેસ હતો કે કાવતરામાં સામેલ આરોપીઓએ Indian Mujahideen (IM) નામનું નવું આતંકી નેટવર્ક ઊભું કર્યું હતું. હુમલાની જવાબદારી સ્વીકારતા ઈ-મેઇલ પણ તપાસનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બન્યા હતા.
વિસ્ફોટ પહેલાં મોકલાયો હતો ધમકીભર્યો ઈ-મેઇલ
અમદાવાદમાં બોમ્બ વિસ્ફોટ શરૂ થાય તેના થોડા સમય પહેલાં મીડિયા સંસ્થાઓને Indian Mujahideenના નામે એક ઈ-મેઇલ મોકલવામાં આવ્યો હતો. તેમાં હુમલાને 2002ની ગુજરાત હિંસા પછીના ‘બદલા’ તરીકે રજૂ કરવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો.
હાઈકોર્ટ કેસની વિગતો મુજબ, આરોપીઓ સાથે જોડાયેલા ઈ-મેઇલોમાં પણ હુમલાને 2002ની post-Godhra violenceનો બદલો ગણાવવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. અહીં સ્પષ્ટ કરવું જરૂરી છે કે આ આતંકી સંગઠન અને આરોપીઓના દાવાની વાત છે, કોઈ ન્યાયસંગત કારણ કે કાયદાકીય બચાવ નહીં.
હોસ્પિટલોને પણ બનાવવામાં આવી હતી નિશાન
અમદાવાદ હુમલાની સૌથી ભયાનક બાબતોમાં એક હોસ્પિટલોને નિશાન બનાવવાની હતી. શહેરમાં પ્રારંભિક બ્લાસ્ટ બાદ ઘાયલો અને તેમના પરિવારજનો હોસ્પિટલો પહોંચ્યા ત્યારે સિવિલ હોસ્પિટલ અને એલ.જી. હોસ્પિટલ નજીક પણ વિસ્ફોટ થયા હતા.
વિશેષ અદાલતે 2022ના ચુકાદા દરમિયાન આ પાસાને અત્યંત ગંભીર ગણાવ્યો હતો. હોસ્પિટલોમાં ઘાયલો, ડોક્ટરો, પરિવારજનો અને બચાવકાર્યમાં જોડાયેલા લોકોને નિશાન બનાવવાની યોજના હુમલાની ક્રૂરતા દર્શાવતી હોવાનું કોર્ટની કાર્યવાહીમાં નોંધાયું હતું.
બે દાયકાની નજીક પહોંચેલા કેસમાં મોટો ન્યાયિક પડાવ
2008ના હુમલાથી લઈને 2026ના હાઈકોર્ટ ચુકાદા સુધી લગભગ 18 વર્ષનો સમય પસાર થયો છે. પહેલા લાંબી પોલીસ તપાસ, ત્યારબાદ 13 વર્ષનો ટ્રાયલ અને પછી ચાર વર્ષથી વધુની હાઈકોર્ટ કાર્યવાહી—આ સમગ્ર કેસ ભારતના સૌથી મોટા અને જટિલ આતંકવાદી ટ્રાયલોમાંનો એક રહ્યો છે.
હાઈકોર્ટના ચુકાદાથી 49 દોષિતોની દોષસિદ્ધિ અને સજા યથાવત રહી છે. 38 દોષિતો માટે ફાંસીની સજા અને 11 માટે આજીવન કેદનો વિશેષ અદાલતનો નિર્ણય હવે હાઈકોર્ટની મંજૂરી મેળવી ચૂક્યો છે.
આગળ શું? સુપ્રીમ કોર્ટનો રસ્તો ખુલ્લો
ગુજરાત હાઈકોર્ટના ચુકાદા બાદ દોષિતો પાસે કાયદા હેઠળ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરવાનો વિકલ્પ રહે છે. મૃત્યુદંડના કેસોમાં આગળની ન્યાયિક અને બંધારણીય પ્રક્રિયાઓ પણ ઉપલબ્ધ હોય છે. હાઈકોર્ટનો તાજો ચુકાદો હાલ વિશેષ અદાલતની દોષસિદ્ધિ અને સજાને પુષ્ટિ આપતો મહત્વપૂર્ણ ન્યાયિક પડાવ છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
