વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના સ્વચ્છ ઊર્જા અને ટકાઉ વિકાસના વિઝનને આગળ વધારતાં ગુજરાતે રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષેત્રે પોતાની સ્થિતિ વધુ મજબૂત કરી છે. રાજ્ય સરકાર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન સ્વચ્છ ઊર્જાના ઉત્પાદનને કારણે આશરે 49.79 મિલિયન ટન કાર્બન ડાયોક્સાઇડ સમકક્ષ ઉત્સર્જન ટાળવામાં આવ્યું છે.
આ સાથે ગુજરાત સરકારે વર્ષ 2030 સુધીમાં રાજ્યની કુલ સ્થાપિત રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષમતા 100 ગીગાવોટથી વધુ સુધી પહોંચાડવાનું મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્ય નક્કી કર્યું છે. ગુજરાતની ઈન્ટિગ્રેટેડ રિન્યુએબલ એનર્જી પોલિસી-2025 સૌર, પવન, હાઇબ્રિડ અને ઊર્જા સંગ્રહ પ્રોજેક્ટ્સને એક સંકલિત માળખામાં પ્રોત્સાહન આપે છે.
ભારતના Net Zero લક્ષ્યમાં ગુજરાતની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા
ભારતે વર્ષ 2070 સુધીમાં Net Zero ઉત્સર્જન હાંસલ કરવાનો રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે. આ ઉપરાંત વર્ષ 2030 સુધીમાં દેશની 500 GW બિન-જીવાશ્મ ઈંધણ આધારિત વીજ ક્ષમતા ઊભી કરવાનો પણ સંકલ્પ છે. ગુજરાતની 100 GWથી વધુ રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષમતા ઊભી કરવાની યોજના આ રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યોમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપી શકે છે.
મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વ હેઠળ રાજ્ય સરકારે સૌર ઊર્જા, પવન ઊર્જા, રૂફટોપ સોલાર, ગ્રીન હાઇડ્રોજન, બેટરી સ્ટોરેજ અને પમ્પ્ડ સ્ટોરેજ જેવા ક્ષેત્રોમાં નવા રોકાણ અને પ્રોજેક્ટ્સને પ્રોત્સાહન આપવાનું શરૂ કર્યું છે.
એક વર્ષમાં 49.79 મિલિયન ટન કાર્બન ઘટાડાનો દાવો
રાજ્ય સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલી વિગતો મુજબ નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન રિન્યુએબલ ઊર્જાના ઉપયોગથી અંદાજે 49.79 મિલિયન ટન CO₂ સમકક્ષ ઉત્સર્જન ટાળવામાં આવ્યું છે. આ આંકડો સીધા વાતાવરણમાંથી કાર્બન દૂર કરાયો હોવાનો નહીં, પરંતુ પરંપરાગત કોલસા અથવા અન્ય અશ્મિભૂત ઈંધણ આધારિત વીજ ઉત્પાદનના સ્થાને ગ્રીન એનર્જીના ઉપયોગથી સંભવિત ઉત્સર્જન ટાળવામાં આવ્યું હોવાનો સંકેત આપે છે.
રાજ્યના દાવા પ્રમાણે છેલ્લા પાંચ વર્ષ દરમિયાન કુલ મળીને આશરે 179 મિલિયન ટન કાર્બન ઉત્સર્જન ટાળવામાં આવ્યું છે. જોકે આ આંકડાની ગણતરી માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલી પદ્ધતિ, ઉત્સર્જન ગુણાંક અને આધારરેખાની સંપૂર્ણ ટેક્નિકલ વિગતો સંબંધિત વિભાગના સત્તાવાર દસ્તાવેજમાંથી સ્પષ્ટ થવી જરૂરી છે.
2025-26માં 67,755 મિલિયન યુનિટ ગ્રીન વીજળીનું ઉત્પાદન
પ્રસ્તુત માહિતી મુજબ નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં ગુજરાતમાં સૌર, પવન અને અન્ય રિન્યુએબલ સ્ત્રોતોથી આશરે 67,755 મિલિયન યુનિટ વીજળીનું ઉત્પાદન થયું છે.
રિન્યુએબલ ઊર્જાના વધતા ઉત્પાદનથી રાજ્યને કોલસા અને અન્ય પરંપરાગત ઈંધણ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે. તેનાથી લાંબા ગાળે વીજ પુરવઠાની સુરક્ષા, ઊર્જા ખર્ચમાં સ્થિરતા અને પર્યાવરણ સંરક્ષણને લાભ થવાની સંભાવના છે.
ગુજરાત રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષમતામાં દેશનું અગ્રણી રાજ્ય
કેન્દ્રીય નવી અને નવીનીકરણીય ઊર્જા મંત્રાલયના આંકડાઓને ટાંકતા અહેવાલો અનુસાર નાણાકીય વર્ષ 2025-26ના અંતે ગુજરાતની કુલ રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષમતા આશરે 47.18 GW સુધી પહોંચી હતી. આ સાથે ગુજરાતે કુલ રિન્યુએબલ ક્ષમતામાં દેશના અગ્રણી રાજ્યોમાં સ્થાન મેળવ્યું હતું.
ગુજરાતમાં સૌર ઊર્જાની સાથે પવન ઊર્જાનું પણ નોંધપાત્ર ઉત્પાદન થાય છે. રૂફટોપ સોલાર ક્ષેત્રમાં રાજ્યની ક્ષમતા આશરે 6.88 GW હોવાનું પણ અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
2030 સુધી 100 GWથી વધુ ક્ષમતાનો રોડમેપ
ગુજરાતની ઈન્ટિગ્રેટેડ રિન્યુએબલ એનર્જી પોલિસી-2025 હેઠળ વર્ષ 2030 સુધીમાં રાજ્યમાં 100 GWથી વધુ રિન્યુએબલ ઊર્જા ક્ષમતા ઊભી કરવાનું આયોજન છે.
પોલિસીમાં સોલાર પાર્ક, વિન્ડ પાર્ક, વિન્ડ-સોલાર હાઇબ્રિડ પ્રોજેક્ટ, ફ્લોટિંગ સોલાર, કેનાલ-ટોપ સોલાર અને બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું છે. રાજ્યની નીતિ ખાનગી જમીન, સરકારી પડતર જમીન અને ઉપલબ્ધ ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં રિન્યુએબલ પ્રોજેક્ટ્સના વિકાસ માટેનું માળખું પૂરું પાડે છે.
Integrated Renewable Energy Policy-2025ની મુખ્ય વિશેષતાઓ
ગુજરાત સરકારે અગાઉની વિવિધ ઊર્જા નીતિઓને સંકલિત કરીને ઈન્ટિગ્રેટેડ રિન્યુએબલ એનર્જી પોલિસી-2025 રજૂ કરી છે. તેનો હેતુ નવી ટેક્નોલોજી, રોકાણ, વીજ ગ્રીડની સ્થિરતા અને ઊર્જા સંગ્રહને પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે.
પોલિસીમાં મોટા સૌર અને પવન પ્રોજેક્ટ્સ ઉપરાંત રૂફટોપ વિન્ડ સિસ્ટમ, હાઇબ્રિડ પાવર, બેટરી સ્ટોરેજ અને જૂના પવનચક્કી પ્રોજેક્ટ્સના રિપાવરિંગ માટે પણ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે.
ગ્રીન હાઇડ્રોજન ક્ષેત્રે ગુજરાતની તૈયારી
ગુજરાતે ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને ગ્રીન એમોનિયા જેવા ભવિષ્યના સ્વચ્છ ઈંધણ ક્ષેત્રે રોકાણ આકર્ષવા માટે અલગ નીતિગત માળખું તૈયાર કરવાની દિશામાં પગલાં લીધાં છે.
ગ્રીન હાઇડ્રોજનનો ઉપયોગ રિફાઇનરી, ખાતર, સ્ટીલ, પરિવહન અને ભારે ઉદ્યોગોમાં કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવા માટે થઈ શકે છે. ગુજરાત પાસે લાંબો દરિયાકિનારો, મજબૂત બંદરવ્યવસ્થા અને મોટા ઔદ્યોગિક એકમો હોવાથી ગ્રીન હાઇડ્રોજન ઉત્પાદન અને નિકાસ માટે નોંધપાત્ર સંભાવનાઓ છે.
પમ્પ્ડ સ્ટોરેજ અને બેટરી સિસ્ટમ પર ભાર
સૌર અને પવન ઊર્જાનું ઉત્પાદન હવામાન અને સમય પર આધારિત હોય છે. દિવસ દરમિયાન વધુ સૌર વીજળી ઉત્પન્ન થાય છે, જ્યારે રાત્રે અથવા પવનની ગતિ ઓછી હોય ત્યારે ઉત્પાદન ઘટી શકે છે.
આ પડકારને પહોંચી વળવા ગુજરાત સરકારે પમ્પ્ડ સ્ટોરેજ પ્રોજેક્ટ્સ અને બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. આ ટેક્નોલોજી વધારાની વીજળીને સંગ્રહિત કરીને જરૂરિયાતના સમયે ગ્રીડમાં પરત મોકલી શકે છે. ગુજરાતની રિન્યુએબલ પોલિસીમાં BESSને મોટા પાયે ગ્રીન એનર્જી સંકલન અને ગ્રીડ સ્ટેબિલિટી માટે મહત્વપૂર્ણ આધારસ્તંભ માનવામાં આવ્યો છે.
GUVNL, GEDA અને GPCLનું સંસ્થાકીય યોગદાન
ગુજરાતમાં ગ્રીન એનર્જીના વિકાસમાં ગુજરાત ઊર્જા વિકાસ નિગમ લિમિટેડ, ગુજરાત એનર્જી ડેવલપમેન્ટ એજન્સી અને ગુજરાત પાવર કોર્પોરેશન લિમિટેડ જેવી સરકારી સંસ્થાઓની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા છે.
આ સંસ્થાઓ રિન્યુએબલ પાવરની ખરીદી, પ્રોજેક્ટ વિકાસ, જમીન ફાળવણી, ગ્રીડ કનેક્ટિવિટી, નવી ટેક્નોલોજી અને નીતિઓના અમલીકરણમાં કામગીરી કરે છે. વિવિધ વીજ વિતરણ કંપનીઓ અને ટ્રાન્સમિશન એજન્સીઓ વચ્ચેનું સંકલન પણ રાજ્યના ગ્રીન એનર્જી લક્ષ્યો માટે જરૂરી છે.
સામાન્ય નાગરિકોને શું લાભ થઈ શકે?
રિન્યુએબલ એનર્જીનો વધતો ઉપયોગ માત્ર મોટા ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સ પૂરતો મર્યાદિત નથી. રૂફટોપ સોલાર અને વિતરિત ઊર્જા વ્યવસ્થા દ્વારા ઘરેલુ ગ્રાહકો, ખેડૂતો અને નાના ઉદ્યોગોને લાંબા ગાળે વીજ ખર્ચ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
સૌર પેનલથી ઉત્પન્ન વધારાની વીજળી ગ્રીડમાં મોકલવાની સુવિધા, કૃષિ પંપનું સોલારાઇઝેશન અને જાહેર ઇમારતો પર સોલાર સિસ્ટમના ઉપયોગથી નાગરિકોની ગ્રીન એનર્જીમાં સીધી ભાગીદારી વધી શકે છે.
હવાની ગુણવત્તા પર સંભવિત સકારાત્મક અસર
કોલસા અને અન્ય અશ્મિભૂત ઈંધણ આધારિત ઊર્જાના સ્થાને સૌર તથા પવન ઊર્જાનો ઉપયોગ વધવાથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ઉપરાંત સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ, નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ અને સૂક્ષ્મ ધૂળકણોના ઉત્સર્જનમાં પણ ઘટાડો થઈ શકે છે.
જોકે રાજ્યના એકંદર AQIમાં કેટલો સુધારો થયો છે તે નક્કી કરવા માટે વાહનવ્યવહાર, ઉદ્યોગો, માર્ગની ધૂળ, બાંધકામ અને સ્થાનિક હવામાન જેવા અન્ય પરિબળોનું પણ વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન જરૂરી છે.
ક્લાઇમેટ ચેન્જ સામેની લડતમાં મદદ
ગુજરાત લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવતું રાજ્ય હોવાથી સમુદ્રસ્તર વધવું, ગરમીની લહેર, ચક્રવાત, પાણીની અછત અને અનિયમિત વરસાદ જેવા ક્લાઇમેટ જોખમોનો સામનો કરે છે.
ગ્રીન એનર્જીનો વધતો હિસ્સો ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જન ઘટાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. જોકે ક્લાઇમેટ ચેન્જની અસરો સામે રક્ષણ માટે સ્વચ્છ ઊર્જા સાથે પાણી વ્યવસ્થાપન, વનવિસ્તાર, શહેરી આયોજન અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પણ એટલું જ જરૂરી છે.
પેરિસ કરારના સંકલ્પમાં યોગદાન
ગુજરાતની સ્વચ્છ ઊર્જા ક્ષમતામાં વધારો ભારતના પેરિસ કરાર હેઠળના ક્લાઇમેટ સંકલ્પો અને 2030ના બિન-જીવાશ્મ ઈંધણ આધારિત ઊર્જા લક્ષ્યોને મજબૂતી આપી શકે છે.
રિન્યુએબલ એનર્જી, બેટરી સ્ટોરેજ, ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને આધુનિક વીજ ગ્રીડનું સંયોજન ગુજરાતને ટકાઉ ઔદ્યોગિક વિકાસના મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવામાં મદદ કરી શકે છે.
વિકાસ અને પર્યાવરણ વચ્ચે સંતુલનનો પ્રયાસ
ગુજરાતનું ઊર્જા મોડેલ ઔદ્યોગિક વિકાસ સાથે ગ્રીન એનર્જીનો હિસ્સો વધારવાનો પ્રયાસ કરે છે. 100 GWથી વધુ રિન્યુએબલ ઊર્જા ક્ષમતાનું લક્ષ્ય હાંસલ કરવા માટે રાજ્યને આગામી વર્ષોમાં ઝડપી પ્રોજેક્ટ મંજૂરી, નવી ટ્રાન્સમિશન લાઇન, સ્ટોરેજ સુવિધા અને મોટા રોકાણની જરૂર પડશે.
આ સાથે પ્રોજેક્ટ્સ માટે જમીન ફાળવણી, જૈવવિવિધતા, સ્થાનિક સમુદાયોના અધિકાર અને વીજ ગ્રીડની ક્ષમતાનું સંતુલિત આયોજન કરવું પણ જરૂરી રહેશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
