જાહેર ભરતી અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં પેપર લીક, નકલ અને સંગઠિત ગેરરીતિઓ રોકવા માટે સંસદ દ્વારા પસાર કરવામાં આવેલા ‘જાહેર પરીક્ષાઓ (અનુચિત સાધનોનું નિવારણ) સુધારા વિધેયક, 2026’ને ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે આવકાર્યું છે.
મુખ્યમંત્રીએ જણાવ્યું કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં લેવામાં આવેલું આ પગલું દેશના કરોડો વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનોની મહેનત, મેરિટ અને ભવિષ્યને સુરક્ષિત કરવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે.
આ સુધારા વિધેયક લોકસભામાં 29 જુલાઈ 2026ના રોજ અને રાજ્યસભામાં 30 જુલાઈ 2026ના રોજ ધ્વનિમતથી પસાર થયું હતું. આ વિધેયક જાહેર પરીક્ષાઓમાં ગેરરીતિ રોકવા માટે અમલમાં આવેલા 2024ના કાયદાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે શું કહ્યું?
મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિક્રિયા આપતાં જણાવ્યું કે આ વિધેયક દેશના લાખો વિદ્યાર્થીઓની આશાઓ અને આકાંક્ષાઓને સુરક્ષિત કરવાની દિશામાં મહત્ત્વપૂર્ણ પગલું છે.
તેમણે કહ્યું કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં દેશ એવી પરીક્ષા પ્રણાલી મજબૂત કરી રહ્યો છે, જેમાં સફળતાનો આધાર માત્ર મેરિટ, પ્રામાણિકતા અને મહેનત પર રહેશે. મુખ્યમંત્રીએ આ સુધારાને યુવાઓના અધિકારોના રક્ષણ અને જાહેર ભરતી વ્યવસ્થામાં વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરતો નિર્ણય ગણાવ્યો હતો.
આદરણીય વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્રભાઈ મોદીના દૃઢ નેતૃત્વમાં સંસદમાં જાહેર પરીક્ષાઓમાં ગેરરીતિ અટકાવવાના સુધારા વિધેયક 2026નું પસાર થવું એ દેશના કરોડો યુવાનોના ભવિષ્યને સુરક્ષિત કરવાની એક ઐતિહાસિક પહેલ છે. સમગ્ર ગુજરાત આ સુધારાને આવકારે છે.
માનનીય વડાપ્રધાનશ્રીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં… pic.twitter.com/4A8w80SOKV
— Bhupendra Patel (@Bhupendrapbjp) July 31, 2026
પેપર લીક અને પરીક્ષા માફિયા સામે કડક કાયદો
જાહેર પરીક્ષાઓમાં પેપર લીક, નકલ, ડિજિટલ છેતરપિંડી અને સંગઠિત ગેરરીતિઓના બનાવોને રોકવા માટે કેન્દ્ર સરકારે 2024માં પ્રથમ વખત વિશેષ કાયદો અમલમાં મૂક્યો હતો.
હવે 2026ના સુધારા વિધેયક દ્વારા સજા, દંડ, તપાસ અને ટ્રાયલ સંબંધિત જોગવાઈઓને વધુ કડક બનાવવામાં આવી છે. સરકારનું કહેવું છે કે ગેરરીતિ કરનાર વ્યક્તિ, સંગઠિત ગેંગ, પરીક્ષા સેવા પ્રદાતા અથવા સંસ્થાને કાયદાની સંપૂર્ણ કડકાઈનો સામનો કરવો પડશે. આ સુધારાનો હેતુ માત્ર ગુનેગારોને સજા આપવાનો જ નહીં, પરંતુ પેપર લીક અને પરીક્ષા ગેરરીતિ માટે મજબૂત કાનૂની અવરોધ ઊભો કરવાનો પણ છે.
સજામાં વધારો, દંડ પણ વધુ કડક
સુધારા વિધેયકમાં જાહેર પરીક્ષાની ગેરરીતિમાં સંડોવાયેલા વ્યક્તિઓ માટે લઘુતમ જેલસજામાં વધારો કરવાનો પ્રસ્તાવ છે.
અહેવાલો અનુસાર લઘુતમ જેલસજા ત્રણ વર્ષથી વધારીને પાંચ વર્ષ અને મહત્તમ દંડ ₹1 કરોડથી વધારીને ₹5 કરોડ સુધી કરવાનો પ્રસ્તાવ કરવામાં આવ્યો છે. દોષિત પરીક્ષા સેવા પ્રદાતા કંપનીઓ પર પ્રતિબંધનો સમયગાળો ચાર વર્ષથી વધારીને આઠ વર્ષ કરવાની જોગવાઈ પણ છે. સંગઠિત પેપર લીક ગેંગ, પરીક્ષા કેન્દ્રના સંચાલકો, ટેક્નિકલ સર્વિસ પ્રોવાઇડર અથવા અન્ય સંકળાયેલા તત્વો સામે પણ વધુ આકરી કાર્યવાહી કરી શકાશે.
વિશેષ ફાસ્ટ ટ્રેક કોર્ટની રચના
આ સુધારા વિધેયકની સૌથી મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈઓમાં પરીક્ષા ગેરરીતિના કેસોની ઝડપી સુનાવણી માટે વિશેષ ફાસ્ટ ટ્રેક કોર્ટની રચનાનો સમાવેશ થાય છે.
આ કોર્ટ દ્વારા કેસની પ્રાથમિકતા સાથે સુનાવણી કરવામાં આવશે, જેથી આરોપીઓ સામે વર્ષો સુધી કેસ લંબાય નહીં અને પીડિત ઉમેદવારોને ઝડપી ન્યાય મળી શકે. વિધેયકમાં વિશેષ સરકારી વકીલોની નિમણૂક, સમયબદ્ધ તપાસ અને અપીલોના ઝડપી નિકાલની પણ જોગવાઈ છે.
સમયબદ્ધ તપાસથી જવાબદારી નક્કી થશે
અગાઉ પેપર લીક અથવા પરીક્ષા ગેરરીતિની તપાસ લાંબા સમય સુધી ચાલતી હોવાથી ઉમેદવારોમાં અસંતોષ અને અનિશ્ચિતતા સર્જાતી હતી.
નવા સુધારામાં તપાસ પૂર્ણ કરવા માટે સમયમર્યાદા નક્કી કરવી, પુરાવા ઝડપથી એકત્ર કરવા અને જવાબદાર વ્યક્તિ તથા સંસ્થાની ભૂમિકા નક્કી કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. તેના કારણે પરીક્ષા રદ થવાથી અથવા પરિણામ અટકી જવાથી અસરગ્રસ્ત વિદ્યાર્થીઓને લાંબા સમય સુધી રાહ જોવી ન પડે તેવી વ્યવસ્થા ઊભી કરવાનો પ્રયાસ છે.
ટેક્નોલોજી આધારિત પરીક્ષા સુરક્ષા
જાહેર પરીક્ષાઓને વધુ પારદર્શક બનાવવા માટે આધુનિક ટેક્નોલોજીના વ્યાપક ઉપયોગ પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
પરીક્ષા પ્રક્રિયામાં ડિજિટલ એન્ક્રિપ્શન, બાયોમેટ્રિક ઓળખ, સીસીટીવી મોનિટરિંગ, સુરક્ષિત પ્રશ્નપત્ર પરિવહન અને ટેક્નોલોજી આધારિત ટ્રેકિંગ જેવી વ્યવસ્થાઓનો ઉપયોગ વધારવામાં આવશે.
કેન્દ્ર સરકારે પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં ટેક્નોલોજીના વધુ ઉપયોગ અંગે ભલામણ કરવા નંદન નીલેકણીની અધ્યક્ષતામાં ઉચ્ચસ્તરીય સમિતિ બનાવવાની પણ જાહેરાત કરી છે. આ વ્યવસ્થાનો હેતુ માનવીય હસ્તક્ષેપ ઘટાડવાનો અને પ્રશ્નપત્ર લીક થવાની સંભાવના શરૂઆતના તબક્કે જ રોકવાનો છે.
મેરિટ અને મહેનતને પ્રાથમિકતા
મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે જણાવ્યું કે નવી પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં મેરિટ, ઈમાનદારી અને ઉમેદવારની મહેનત જ સફળતાનો આધાર બનશે.
સરકારી નોકરી માટે વર્ષો સુધી તૈયારી કરતા લાખો યુવાનો માટે પરીક્ષા પ્રણાલી પ્રત્યે વિશ્વાસ જળવાઈ રહે તે અત્યંત જરૂરી છે. એક પેપર લીક અથવા સંગઠિત ગેરરીતિથી લાખો ઉમેદવારોની મહેનત અને સમય બરબાદ થાય છે. નવો કાયદો પ્રામાણિક ઉમેદવારોના અધિકારોનું રક્ષણ કરશે અને ગેરકાયદે રીતે સફળતા મેળવવાનો પ્રયાસ કરનારાઓ સામે મજબૂત કાર્યવાહી સુનિશ્ચિત કરશે.
કઈ પરીક્ષાઓને કાયદો લાગુ પડશે?
જાહેર પરીક્ષા કાયદો કેન્દ્ર સરકારની વિવિધ ભરતી અને પ્રવેશ પરીક્ષાઓને આવરી લે છે. તેમાં UPSC, SSC, રેલવે ભરતી પરીક્ષાઓ, નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી દ્વારા લેવાતી NEET અને JEE જેવી પરીક્ષાઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે.
કાયદામાં સૂચિબદ્ધ પરીક્ષા સત્તામંડળો ઉપરાંત કેન્દ્ર સરકાર નોટિફિકેશન દ્વારા અન્ય પરીક્ષાઓને પણ તેના કાર્યક્ષેત્રમાં સામેલ કરી શકે છે. રાજ્ય સરકારોની પરીક્ષાઓ માટે સંબંધિત રાજ્ય કાયદા અને વ્યવસ્થાઓ લાગુ રહે છે. જોકે કેન્દ્રનો કાયદો રાષ્ટ્રીય સ્તરે પરીક્ષા સુધારાનું મહત્વપૂર્ણ મોડેલ પૂરો પાડે છે.
2024ના કાયદાને વધુ મજબૂત બનાવાયો
જાહેર પરીક્ષાઓમાં ગેરરીતિ રોકવા માટે મૂળ કાયદો 12 ફેબ્રુઆરી 2024ના રોજ બનાવવામાં આવ્યો હતો અને 21 જૂન 2024થી અમલમાં આવ્યો હતો.
આ કાયદો પેપર લીક, ઉત્તરવહી સાથે છેડછાડ, ઉમેદવારને ગેરકાયદે મદદ, નકલી વેબસાઇટ અને નકલી પ્રવેશપત્ર જેવી ગેરરીતિઓને ગુનો બનાવે છે. 2026નું સુધારા વિધેયક આ જ કાયદામાં વધુ કડક સજા, ઝડપી તપાસ અને વિશેષ અદાલતોની જોગવાઈ ઉમેરીને તેને વધુ અસરકારક બનાવે છે.
યુવાનોનો વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ
છેલ્લા કેટલાક સમયથી દેશની વિવિધ ભરતી અને પ્રવેશ પરીક્ષાઓમાં ગેરરીતિના આરોપોને કારણે વિદ્યાર્થીઓમાં ચિંતા જોવા મળી હતી. પેપર લીક થવાથી પરીક્ષા રદ કરવી, ફરી પરીક્ષા લેવી અને પરિણામમાં વિલંબ થવાથી વિદ્યાર્થીઓને આર્થિક તેમજ માનસિક નુકસાન સહન કરવું પડે છે.
સરકારનું માનવું છે કે કડક કાયદો, ટેક્નોલોજી આધારિત સુરક્ષા અને ઝડપી ન્યાયની વ્યવસ્થા દ્વારા પરીક્ષા પ્રણાલી પ્રત્યે વિદ્યાર્થીઓનો વિશ્વાસ ફરી મજબૂત બનાવી શકાશે.
‘વિકસિત ભારત 2047’ના લક્ષ્ય સાથે જોડાયેલો સુધારો
મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે આ સુધારાને ‘વિકસિત ભારત 2047’ના લક્ષ્ય સાથે જોડાયેલો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય ગણાવ્યો છે.
વિકસિત ભારતના નિર્માણ માટે લાયકાત અને ક્ષમતા ધરાવતા યુવાનોને નિષ્પક્ષ તકો મળે તે જરૂરી છે. પારદર્શક પરીક્ષા વ્યવસ્થા દ્વારા જ સરકારી વિભાગોમાં યોગ્ય પ્રતિભાની પસંદગી થઈ શકે છે. મેરિટ આધારિત ભરતી વ્યવસ્થા મજબૂત બનવાથી યુવાનોનો વિશ્વાસ વધશે અને જાહેર સંસ્થાઓની કાર્યક્ષમતા પણ સુધરશે.
રાજ્યસભામાં પણ ધ્વનિમતથી વિધેયક પસાર
લોકસભામાં મંજૂરી મળ્યા બાદ રાજ્યસભાએ પણ 30 જુલાઈ 2026ના રોજ સુધારા વિધેયકને ધ્વનિમતથી પસાર કર્યું હતું.
ચર્ચાનો જવાબ આપતા કેન્દ્રીય રાજ્યમંત્રી ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું કે સરકાર વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનોના હિતની સુરક્ષા માટે મજબૂત કાનૂની માળખું ઊભું કરવા પ્રતિબદ્ધ છે. સંસદના બંને ગૃહોમાંથી પસાર થયા બાદ વિધેયક હવે રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી અને સત્તાવાર ગેઝેટ નોટિફિકેશનની પ્રક્રિયા તરફ આગળ વધશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
