બાંગ્લાદેશના દક્ષિણ-પૂર્વ અને ઉત્તર-પૂર્વ વિસ્તારોમાં સતત વરસેલા ભારે ચોમાસાના વરસાદે ભારે વિનાશ સર્જ્યો છે. પૂરની ગંભીર સ્થિતિ, જમીન ધસી પડવાની ઘટનાઓ અને મકાનો તૂટી પડવાને કારણે અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા 54 લોકોનાં મોત થયા છે.
બાંગ્લાદેશના આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને રાહત મંત્રાલય દ્વારા 13 જુલાઈ 2026ના રોજ જાહેર કરાયેલા તાજેતરના આંકડાઓ મુજબ સાત પૂરગ્રસ્ત જિલ્લાઓમાં છ લાખથી વધુ લોકો પ્રભાવિત થયા છે. 1,55,311 પરિવારો હજુ પણ વિવિધ વિસ્તારોમાં પાણીથી ઘેરાયેલા છે.
કોક્સ બજારમાં સૌથી વધુ 31 લોકોનાં મોત
આ કુદરતી આફતથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત જિલ્લો કોક્સ બજાર બન્યો છે. અહીં પૂર, ભૂસ્ખલન અને દીવાલો તૂટી પડવાની ઘટનાઓમાં કુલ 31 લોકોનાં મોત થયા છે. મૃતકોમાં 13 રોહિંગ્યા શરણાર્થીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.
કોક્સ બજારમાં 24 લોકો ઘાયલ થયાં છે. જિલ્લાના ઘણા નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પાણી ભરાઈ જતાં હજારો પરિવારોના ઘરો અને સ્થાનિક માર્ગો પાણીમાં ડૂબી ગયા છે. અનેક વિસ્તારોમાં ઘરોની અંદર પાણી અને કાદવ ભરાઈ જતાં લોકો માટે રસોઈ કરવી અને સુરક્ષિત સ્થળે પહોંચવું મુશ્કેલ બન્યું છે.
રોહિંગ્યા શરણાર્થી કેમ્પમાં ભૂસ્ખલનથી ભારે નુકસાન
કોક્સ બજારમાં આવેલા વિશ્વના સૌથી મોટા રોહિંગ્યા શરણાર્થી વસવાટ વિસ્તારમાં સ્થિતિ અત્યંત ગંભીર છે. પહાડી ઢોળાવો પર બનાવવામાં આવેલા વાંસ, તાડપત્રી અને અન્ય નબળી સામગ્રીના અસ્થાયી આશ્રયસ્થાનો ભારે વરસાદ તથા માટી ધસી પડવાના જોખમ સામે ખૂબ જ અસુરક્ષિત છે.
ચોમાસાના વરસાદને કારણે થયેલા ભૂસ્ખલનમાં બાળકો અને મહિલાઓ સહિત શરણાર્થીઓનાં મોત થયા છે. એક ઘટનામાં ભૂસ્ખલન રોહિંગ્યા કેમ્પમાં આવેલી ઇસ્લામિક શાળા પર પડતાં ઓછામાં ઓછા પાંચ બાળકોનાં મોત થયા હતા, જ્યારે અન્ય બાળકોને ઈજાગ્રસ્ત હાલતમાં બચાવવામાં આવ્યા હતા.
અધિકારીઓએ જોખમી પહાડી વિસ્તારોમાંથી એક હજારથી વધુ શરણાર્થીઓને અન્ય સ્થળે ખસેડ્યા હતા. જોકે, ઘણા શરણાર્થીઓ પોતાની અસ્થાયી ઝૂંપડીઓ અને સામાન છોડીને જવા માટે તૈયાર ન હોવાનું પણ સામે આવ્યું છે.
કયા જિલ્લામાં કેટલાં મોત?
સરકારી આંકડાઓ મુજબ પૂર અને ભૂસ્ખલનને કારણે થયેલી જાનહાનિ આ પ્રમાણે છે:
- કોક્સ બજાર: 31 મૃત્યુ
- ચટગાંવ: 13 મૃત્યુ
- બંદરબન: 6 મૃત્યુ
- રંગામાટી: 3 મૃત્યુ
- મૌલવીબજાર: 1 મૃત્યુ
આ ઉપરાંત કુલ 39 લોકો ઘાયલ થયા છે. તેમાં કોક્સ બજારમાં 24, ચટગાંવમાં 12, બંદરબનમાં બે અને ખાગ્રાછારીમાં એક વ્યક્તિ ઘાયલ થઈ છે.
સાત જિલ્લાઓમાં છ લાખથી વધુ લોકો પ્રભાવિત
પૂરની અસર ખાગ્રાછારી, રંગામાટી, બંદરબન, કોક્સ બજાર, ચટગાંવ, મૌલવીબજાર અને હબીગંજ સહિત સાત જિલ્લાઓમાં જોવા મળી છે.
તાજા સરકારી અહેવાલ મુજબ 59 તાલુકા અથવા ઉપજિલાના 1.55 લાખથી વધુ પરિવારો પૂરનાં પાણીથી ઘેરાયેલા છે. કુલ છ લાખથી વધુ લોકો સીધી રીતે આ આફતથી અસરગ્રસ્ત થયા છે.
કેટલાક ગામોમાં કમર સુધી પાણી ભરાયેલું છે, જ્યારે નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં ઘરોના મોટા ભાગના હિસ્સા પાણીમાં ડૂબી ગયા છે. અનેક પરિવારોને વીજળી, શુદ્ધ પીવાનું પાણી, ખોરાક અને દવાઓની તંગીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
38 હજારથી વધુ લોકો આશ્રય કેન્દ્રોમાં
બાંગ્લાદેશ સરકાર અને સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર દ્વારા પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં કુલ 1,049 આશ્રય કેન્દ્રો શરૂ કરવામાં આવ્યા છે. તેમાં 38 હજારથી વધુ લોકોએ આશરો લીધો છે. પ્રશાસન દ્વારા ઊંચાઈવાળા વિસ્તારો, શાળાઓ, સરકારી ઇમારતો અને સમુદાય કેન્દ્રોને અસ્થાયી રાહત છાવણીઓમાં ફેરવવામાં આવ્યાં છે. આશ્રય કેન્દ્રોમાં સૂકો ખોરાક, પીવાનું પાણી, પ્રાથમિક સારવાર અને જરૂરી દવાઓ પહોંચાડવામાં આવી રહી છે.
રાહત માટે ચોખા અને નાણાકીય સહાયની ફાળવણી
આપત્તિનો સામનો કરવા બાંગ્લાદેશ સરકારે અસરગ્રસ્ત જિલ્લાઓ માટે 8,950 ટન ચોખા અને 4.6 કરોડ બાંગ્લાદેશી ટકાની રાહત સહાય ફાળવી છે.
સરકારી ટીમો દ્વારા ચોખા, ચિરા, સૂકો ખોરાક, બિસ્કિટ, શુદ્ધ પાણી, જરૂરી દવાઓ અને અન્ય જીવનજરૂરી વસ્તુઓ પહોંચાડવામાં આવી રહી છે. સેના અને નૌકાદળના જવાનો પણ બોટ દ્વારા પાણીથી ઘેરાયેલા અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં રાહત સામગ્રી પહોંચાડી રહ્યા છે.
રસ્તા અને પુલ તૂટતાં બચાવ કામગીરીમાં મુશ્કેલી
ભારે વરસાદ અને પૂરના ધસમસતા પાણીથી અનેક માર્ગો ધોવાઈ ગયા છે, જ્યારે કેટલાક નાના પુલ અને કલ્વર્ટને નુકસાન થયું છે. તેના કારણે બચાવકર્મીઓને ઘણા ગામો સુધી જમીન માર્ગે પહોંચવું મુશ્કેલ બની રહ્યું છે.
કેટલાક વિસ્તારોમાં લોકોને બોટ દ્વારા સુરક્ષિત સ્થળે પહોંચાડવામાં આવી રહ્યા છે. સ્થાનિક સ્વયંસેવકો, ફાયર સર્વિસ, સેના, નૌકાદળ અને રાહત કર્મચારીઓ બચાવ કામગીરીમાં જોડાયા છે.
ઘરોમાં કાદવ અને પાણી, લોકો ખોરાક વિના
પૂરના પાણી ભરાવાને કારણે અનેક પરિવારોના રસોડાં અને રહેણાંક વિસ્તારો કાદવથી ઢંકાઈ ગયા છે. ઘણા લોકો દિવસોથી રસોઈ કરી શકતા નથી અને ચિરા, મમરા, બિસ્કિટ તથા અન્ય સૂકા ખોરાક પર નિર્ભર છે. વીજ પુરવઠો બંધ થતાં અનેક વિસ્તારોમાં લોકો રાત્રિના સમયે અંધારામાં રહેવા મજબૂર બન્યા છે. શુદ્ધ પીવાના પાણીનો અભાવ હોવાથી પાણીજન્ય રોગો ફેલાવાનું જોખમ પણ વધ્યું છે.
ભારે વરસાદથી કેમ સર્જાય છે ભૂસ્ખલન?
સતત ભારે વરસાદથી પહાડી વિસ્તારોની માટીમાં પાણીનું પ્રમાણ વધી જાય છે. માટી ઢીલી પડતાં પહાડનો ભાગ નીચે ધસી શકે છે. કોક્સ બજાર અને બંદરબન જેવા વિસ્તારોમાં પહાડી ઢોળાવો, વનવિનાશ અને અનિયોજિત વસાહતોને કારણે ભૂસ્ખલનનું જોખમ વધુ રહે છે.
રોહિંગ્યા કેમ્પમાં લાખો લોકો સાંકડા અને ઊંચા-નીચા વિસ્તારોમાં વસે છે. નબળા આશ્રયસ્થાનો, સાંકડા રસ્તા અને અસરકારક ડ્રેનેજના અભાવને કારણે ભારે વરસાદ દરમિયાન નુકસાનનું પ્રમાણ વધી જાય છે.
આગામી વરસાદને લઈને જોખમ યથાવત
હવામાન વિભાગ દ્વારા વરસાદ ચાલુ રહેવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવતાં પૂર અને નવા ભૂસ્ખલનનો ભય યથાવત છે. સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર દ્વારા નદીકાંઠા, પહાડી ઢોળાવો અને નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોને સાવચેતી રાખવા તથા સ્થળાંતરની સૂચનાઓનું પાલન કરવા અપીલ કરવામાં આવી છે.
સત્તાવાળાઓએ લોકોને જોખમી ટેકરીઓની નીચે, નબળા મકાનોમાં અથવા ઝડપથી વધી રહેલા પાણીવાળા વિસ્તારોમાં રોકાવાનું ટાળવા જણાવ્યું છે.
બાંગ્લાદેશમાં પૂર અને ભૂસ્ખલનનો કહેર: છેલ્લા 10 વર્ષનો ઇતિહાસ
બાંગ્લાદેશમાં પૂર નવી ઘટના નથી. ગંગા–બ્રહ્મપુત્ર–મેઘના નદી પ્રણાલી, નીચાણવાળો ભૂભાગ, અતિભારે ચોમાસું, પહાડી વિસ્તારોમાં અનિયોજિત બાંધકામ અને બંગાળની ખાડીમાંથી આવતા વાવાઝોડાંને કારણે દેશ દર વર્ષે કુદરતી આફતોનો સામનો કરે છે. જોકે છેલ્લા દાયકામાં ભારે વરસાદની તીવ્રતા અને અચાનક આવતા ફ્લેશ ફ્લડના બનાવોમાં વધારો નોંધાયો છે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે હવામાન પરિવર્તન ભારે વરસાદ અને ભૂસ્ખલનનું જોખમ વધારી રહ્યું છે.
2017: દક્ષિણ-પૂર્વ બાંગ્લાદેશનું સૌથી જીવલેણ ભૂસ્ખલન
જૂન 2017માં ભારે વરસાદ બાદ રંગામાટી, ચટગાંવ, બંદરબન, ખાગ્રાછારી અને કોક્સ બજારના પહાડી વિસ્તારોમાં મોટા પાયે જમીન ધસી પડી હતી. આ દુર્ઘટનામાં 150થી વધુ લોકોનાં મોત થયા હતા. માત્ર રંગામાટીમાં જ લગભગ 100 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યો હતો. અનેક મકાનો માટીના કાટમાળ નીચે દટાઈ ગયા હતા અને બચાવ કામગીરી દરમિયાન સુરક્ષા કર્મચારીઓ પણ માર્યા ગયા હતા. આ બનાવને બાંગ્લાદેશના તાજેતરના ઇતિહાસની સૌથી ભયાનક ભૂસ્ખલન દુર્ઘટનાઓમાં ગણવામાં આવે છે.
2018: રોહિંગ્યા કેમ્પોમાં ભૂસ્ખલનનો ખતરો વધ્યો
2017 બાદ કોક્સ બજારમાં લાખો રોહિંગ્યા શરણાર્થીઓ પહાડી ઢોળાવો પર બનાવેલા અસ્થાયી આશ્રયોમાં વસ્યા હતા. 2018ના ચોમાસામાં ભારે વરસાદને કારણે હજારો આશ્રયસ્થાનોને નુકસાન થયું અને અનેક લોકોને જોખમી વિસ્તારોમાંથી ખસેડવા પડ્યા. આ સમયથી રોહિંગ્યા કેમ્પોમાં દર ચોમાસે ભૂસ્ખલન મોટો માનવીય અને સુરક્ષાત્મક પડકાર બની ગયો.
2019: ચોમાસાના પૂરમાં લાખો લોકો અસરગ્રસ્ત
2019ના ચોમાસામાં ઉત્તર, મધ્ય અને દક્ષિણ-પૂર્વ બાંગ્લાદેશના અનેક જિલ્લાઓમાં પૂર આવ્યું હતું. અંતિમ રાહત અહેવાલ મુજબ આશરે 26 લાખ લોકો પ્રભાવિત થયા, 55 હજારથી વધુ મકાનો સંપૂર્ણપણે નષ્ટ થયા અને ઓછામાં ઓછા 26 લોકોનાં મોત થયાં. કેટલાક અહેવાલોમાં પૂરની અલગ-અલગ લહેરોને કારણે અસરગ્રસ્ત લોકોનો આંકડો વધુ દર્શાવવામાં આવ્યો હતો.
2020: લાંબા સમય સુધી ચાલેલા પૂરે બે કરોડથી વધુ લોકોને અસર કરી
2020નું પૂર બાંગ્લાદેશના તાજેતરના વર્ષોના સૌથી વ્યાપક અને લાંબા સમય સુધી ચાલેલા પૂરોમાંનું એક હતું. બ્રહ્મપુત્ર, જમુના અને અન્ય નદીઓમાં પાણી વધતાં અનેક જિલ્લાઓ અઠવાડિયાઓ સુધી ડૂબેલા રહ્યા. પ્રાથમિક આકલન પ્રમાણે 135થી વધુ લોકોનાં મોત થયા હતા, જેમાં મોટાભાગનાં મૃત્યુ ડૂબી જવાને કારણે થયાં હતાં. લાખો ઘરો, પાક, રસ્તા અને પીવાના પાણીના સ્ત્રોતને નુકસાન થયું હતું.
2021: ફ્લેશ ફ્લડ અને રોહિંગ્યા કેમ્પોમાં જાનહાનિ
2021માં કોક્સ બજારના રોહિંગ્યા કેમ્પોમાં ભારે વરસાદ, પૂર અને ભૂસ્ખલનના કારણે અનેક લોકોનાં મોત થયા અને હજારો આશ્રયસ્થાનોને નુકસાન થયું. અસ્થાયી મકાનો, નબળી ડ્રેનેજ અને પહાડી ઢોળાવો પરની ગીચ વસાહતોને કારણે નુકસાન વધુ ગંભીર બન્યું હતું.
2022: સિલ્હેટ વિસ્તારમાં દાયકાઓનું સૌથી ગંભીર પૂર
જૂન 2022માં સિલ્હેટ અને સુનામગંજ સહિત ઉત્તર-પૂર્વ બાંગ્લાદેશમાં વિનાશક પૂર આવ્યું હતું. ઓછામાં ઓછા 36 લોકોનાં મોત થયા અને લગભગ 45 લાખ લોકો પાણી વચ્ચે ફસાયા હતા. અનેક વિસ્તારોમાં વીજળી, સંચાર, શાળાઓ અને આરોગ્ય સેવાઓ ઠપ થઈ ગઈ હતી. ભારે વરસાદ ઉપરાંત ભારતના મેઘાલય અને આસામ તરફથી આવેલા મોટા જળપ્રવાહને કારણે સ્થિતિ વધુ વણસી હતી.
2023: ચટગાંવ અને પહાડી જિલ્લાઓમાં ફ્લેશ ફ્લડ
2023માં ચટગાંવ, બંદરબન અને કોક્સ બજાર સહિત દક્ષિણ-પૂર્વ વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદથી ફ્લેશ ફ્લડ અને ભૂસ્ખલનની ઘટનાઓ બની હતી. રસ્તાઓ, ખેતી અને મકાનોને ભારે નુકસાન થયું હતું. અનેક વિસ્તારોમાં લોકોને આશ્રય કેન્દ્રોમાં ખસેડવામાં આવ્યા હતા.
2024: એક જ વર્ષે વારંવાર વિનાશક પૂર
2024માં બાંગ્લાદેશને ઉત્તર, ઉત્તર-પૂર્વ અને પૂર્વીય વિસ્તારમાં અલગ-અલગ તબક્કામાં ભારે પૂરની સ્થિતિનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. ઓગસ્ટના વિનાશક પૂરમાં 11 જિલ્લાઓમાં લગભગ 57 લાખ લોકો પ્રભાવિત થયા હતા. મૃત્યુઆંક બાદમાં વધીને 71 થયો હતો અને ચાર લાખથી વધુ લોકોએ રાહત આશ્રયોમાં શરણું લીધું હતું. એક આર્થિક અભ્યાસમાં ઓગસ્ટના પૂરથી અંદાજે 1.2 અબજ ડૉલરનું નુકસાન થયાનું જણાવાયું હતું.
સપ્ટેમ્બર 2024માં કોક્સ બજારમાં ભારે વરસાદને કારણે અલગ-અલગ ભૂસ્ખલનમાં ત્રણ રોહિંગ્યા સહિત છ લોકોનાં મોત થયાં હતાં. માત્ર 24 કલાકમાં 378 મિલીમીટર જેટલો વરસાદ નોંધાયો હતો.
2025: પૂર્વોત્તર અને પહાડી વિસ્તારોમાં ફરી પૂર-ભૂસ્ખલન
2025માં ભારે વરસાદ અને બંગાળની ખાડીમાં સર્જાયેલી હવામાન પ્રણાલીઓને કારણે બાંગ્લાદેશના ઉત્તર-પૂર્વ અને દક્ષિણ-પૂર્વ વિસ્તારોમાં પૂર આવ્યું હતું. સિલ્હેટમાં એક જ પરિવારના ચાર સભ્યો ભૂસ્ખલનમાં મૃત્યુ પામ્યા હતા. રંગામાટી, બંદરબન અને ખાગ્રાછારી જેવા પહાડી જિલ્લાઓમાં સેંકડો આશ્રય કેન્દ્રો ખોલવામાં આવ્યા હતા.
2026: કોક્સ બજાર અને ચટગાંવમાં ફરી ભારે વિનાશ
જુલાઈ 2026માં દક્ષિણ-પૂર્વ બાંગ્લાદેશમાં સતત વરસાદથી પૂર અને ભૂસ્ખલન સર્જાયા. પ્રારંભિક સત્તાવાર અહેવાલોમાં ઓછામાં ઓછા 44 લોકોનાં મોત અને 10 લાખથી વધુ લોકો ફસાયા હોવાનું જણાવાયું હતું. બાદના અહેવાલોમાં મૃત્યુઆંક 54 સુધી પહોંચ્યો હતો. કોક્સ બજાર, ચટગાંવ, બંદરબન, રંગામાટી, ખાગ્રાછારી, મૌલવીબજાર અને હબીગંજ સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત જિલ્લાઓ રહ્યા.
રોહિંગ્યા કેમ્પોમાં ભૂસ્ખલનથી બાળકો સહિત અનેક શરણાર્થીઓનાં મોત થયા. એક ઇસ્લામિક શાળા પર માટી ધસી પડતાં ઓછામાં ઓછા પાંચ બાળકો માર્યા ગયા હતા અને જોખમી વિસ્તારોમાંથી એક હજારથી વધુ લોકોને સ્થળાંતરિત કરવામાં આવ્યા હતા.
છેલ્લા 10 વર્ષમાં સૌથી ગંભીર ઘટનાઓ
- 2017: ભૂસ્ખલનમાં 150થી વધુ લોકોનાં મોત
- 2020: લાંબા સમય સુધી ચાલેલા પૂરમાં 135થી વધુ મોત
- 2022: લગભગ 45 લાખ લોકો પૂરનાં પાણીમાં ફસાયા
- 2024: 71 લોકોનાં મોત અને 57 લાખ લોકો અસરગ્રસ્ત
- 2026: પૂર અને ભૂસ્ખલનમાં મૃત્યુઆંક 54 સુધી પહોંચ્યો
બાંગ્લાદેશમાં વારંવાર પૂર કેમ આવે છે?
બાંગ્લાદેશનો મોટો ભાગ સમુદ્રસપાટીથી થોડો જ ઊંચો છે અને દેશમાંથી સેંકડો નદીઓ પસાર થાય છે. હિમાલય અને ભારતના ઉત્તર-પૂર્વ વિસ્તારોમાંથી આવતું પાણી બાંગ્લાદેશની નદીઓમાં ભેગું થાય છે. ચોમાસાના ભારે વરસાદ સાથે નદીઓમાં જળપ્રવાહ વધે ત્યારે વિશાળ પ્રદેશ ઝડપથી ડૂબી જાય છે.
દક્ષિણ-પૂર્વના ચટગાંવ, બંદરબન, રંગામાટી અને કોક્સ બજાર જેવા પહાડી વિસ્તારોમાં વૃક્ષોનું કપાણ, ટેકરીઓ પર બાંધકામ અને ગીચ વસાહતો ભૂસ્ખલનનું જોખમ વધારે છે. કોક્સ બજારના રોહિંગ્યા કેમ્પોમાં નબળા આશ્રય અને અસ્થિર ઢોળાવો આ જોખમને વધુ ગંભીર બનાવે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
