ડિજિટલ ટ્રાન્સફોર્મેશનના યુગમાં ડેટાનું મહત્વ સતત વધી રહ્યું છે. બેન્કિંગ, ઇ-કોમર્સ, સરકારી સેવાઓ, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સના ઝડપી વિસ્તરણને કારણે વિશાળ ક્ષમતાવાળા અને સુરક્ષિત ડેટા સેન્ટર્સની માંગ વધી રહી છે. આ વધતી વૈશ્વિક જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને ગુજરાત સરકારે રાજ્યને ડેટા સેન્ટર અને ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના મોટા કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પહેલ કરી છે.
ગાંધીનગરના મહાત્મા મંદિર ખાતે મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ દ્વારા મહત્વાકાંક્ષી ‘ડેટા સેન્ટર પોલિસી’નું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું છે. આ પ્રસંગે મંત્રી હર્ષ સંઘવી તેમજ સાયન્સ એન્ડ ટેક્નોલોજી વિભાગના ઉચ્ચ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
નવી નીતિનો મુખ્ય હેતુ વૈશ્વિક અને રાષ્ટ્રીય સ્તરની ડેટા સેન્ટર કંપનીઓને ગુજરાતમાં રોકાણ માટે આકર્ષવાનો છે. સરકારનો પ્રયાસ છે કે રાજ્યમાં વિશાળ ડેટા સેન્ટર્સ, ક્લાઉડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ડિજિટલ પાર્ક્સનું નેટવર્ક વિકસે, જેનાથી મોટા પ્રમાણમાં મૂડીરોકાણ, ટેક્નોલોજી અને રોજગારીની નવી તકો ઊભી થઈ શકે.
ડેટા સેન્ટર કંપનીઓને વિશેષ સબસિડી અને નાણાકીય પ્રોત્સાહન
નવી ડેટા સેન્ટર પોલિસી હેઠળ ગુજરાતમાં ડેટા સેન્ટર સ્થાપનારી કંપનીઓને સામાન્ય ઉદ્યોગોની સરખામણીમાં વિશેષ નાણાકીય પ્રોત્સાહનો આપવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
આ પ્રોત્સાહનોમાં જમીન સંબંધિત સહાય, પાવર ટેરિફમાં લાભ, સ્ટેમ્પ ડ્યુટીમાં રાહત અને અન્ય નીતિ આધારિત સવલતોનો સમાવેશ થાય છે. તેનો ઉદ્દેશ ડેટા સેન્ટર સ્થાપવા માટેના પ્રારંભિક ખર્ચને ઘટાડવાનો અને ગુજરાતને અન્ય રાજ્યો તથા વૈશ્વિક રોકાણ ગંતવ્યો સામે વધુ સ્પર્ધાત્મક બનાવવાનો છે. ડેટા સેન્ટર ક્ષેત્રમાં જમીન, વીજળી અને કનેક્ટિવિટી સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરિબળો માનવામાં આવે છે. તેથી રાજ્ય સરકારે આ ત્રણેય ક્ષેત્રોમાં રોકાણકારોને વધુ સુવિધા આપવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
LIVE: વિકસિત ગુજરાત ડેટા સેન્ટર પોલિસી લોન્ચિંગ કાર્યક્રમ. સ્થળ: મહાત્મા મંદિર, ગાંધીનગર. https://t.co/KtEnxPTpBq
— Bhupendra Patel (@Bhupendrapbjp) July 9, 2026
સાયન્સ એન્ડ ટેક્નોલોજી વિભાગ બનશે નોડલ એજન્સી
ડેટા સેન્ટર પોલિસીના ઝડપી અને સુચારુ અમલીકરણ માટે ગુજરાત સરકારના સાયન્સ એન્ડ ટેક્નોલોજી વિભાગને નોડલ એજન્સી તરીકે જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. વિભાગ દ્વારા રોકાણકારોને જરૂરી મંજૂરીઓ અને પ્રક્રિયાઓમાં સહાય કરવામાં આવશે. ખાસ કરીને સિંગલ વિન્ડો ક્લિયરન્સ સિસ્ટમ દ્વારા કંપનીઓને વિવિધ સરકારી વિભાગોમાં અલગ-અલગ પ્રક્રિયા કરવાની મુશ્કેલી ઓછી કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.
આ વ્યવસ્થાથી ડેટા સેન્ટર પ્રોજેક્ટ્સની મંજૂરી અને અમલીકરણ વધુ ઝડપી બની શકે છે. મોટા રોકાણકારો માટે ‘Ease of Doing Business’ એટલે કે વ્યવસાય કરવાની સરળતા વધારવા માટે આ વ્યવસ્થા મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
ડેટા સેન્ટર્સ માટે ઓછામાં ઓછી 51 ટકા ગ્રીન એનર્જી ફરજિયાત
નવી નીતિની સૌથી મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈઓ પૈકી એક પર્યાવરણ સુરક્ષા સાથે સંબંધિત છે. ડેટા સેન્ટર્સ 24 કલાક કાર્યરત રહે છે અને તેમને સર્વર્સ, સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ, કૂલિંગ અને સુરક્ષા માટે સતત મોટી માત્રામાં વીજળીની જરૂર પડે છે. આ કારણે ડેટા સેન્ટર ઉદ્યોગનો ઊર્જા વપરાશ ખૂબ ઊંચો રહે છે.
આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ગુજરાત સરકારે ડેટા સેન્ટર ઓપરેટર્સ માટે તેમની કુલ વીજળીની જરૂરિયાતમાંથી ઓછામાં ઓછી 51 ટકા વીજળી રિન્યુએબલ એનર્જી સ્ત્રોતોમાંથી મેળવવાની જોગવાઈ કરી છે.
કંપનીઓએ સૌર ઊર્જા, પવન ઊર્જા અથવા અન્ય સ્વચ્છ અને નવીનીકરણીય ઊર્જા સ્ત્રોતોનો ઉપયોગ કરવો પડશે.
ગુજરાતમાં વિકસશે ‘ક્લીન એન્ડ ગ્રીન ડેટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર’
ગ્રીન એનર્જીની ફરજિયાત જોગવાઈથી ગુજરાત ડેટા સેન્ટર ક્ષેત્રમાં માત્ર રોકાણ જ નહીં, પરંતુ પર્યાવરણને અનુકૂળ ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકસાવવાની દિશામાં પણ આગળ વધી રહ્યું છે. ડેટા સેન્ટર્સની વધતી સંખ્યાને કારણે વીજળીની માંગ વધવાની શક્યતા છે. જો આ વધારાની જરૂરિયાત પરંપરાગત ઊર્જા સ્ત્રોતોથી પૂરી કરવામાં આવે તો કાર્બન ઉત્સર્જન પણ વધી શકે છે.
આથી 51 ટકા રિન્યુએબલ એનર્જીની જોગવાઈ ડેટા સેન્ટર ઉદ્યોગના કાર્બન ફૂટપ્રિન્ટને ઘટાડવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. આ નીતિનો હેતુ ગુજરાતને ગ્રીન ડેટા સેન્ટર અને ક્લીન ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવાનો છે.
વીજળીની વધતી માંગ માટે GUVNL એક્શન મોડમાં
મોટા ડેટા સેન્ટર્સને સતત અને અવિરત વીજ પુરવઠાની જરૂર પડે છે. સર્વર અને ડિજિટલ સિસ્ટમ્સ થોડા સમય માટે પણ બંધ થાય તો મોટી ટેક્નિકલ અને આર્થિક અસર થઈ શકે છે. આ કારણે ગુજરાત ઊર્જા વિકાસ નિગમ લિમિટેડ એટલે કે GUVNL દ્વારા રાજ્યના પાવર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને વધુ મજબૂત બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવી રહ્યું છે.
ડેટા સેન્ટર ક્ષેત્રના સંભવિત વિસ્તરણને ધ્યાનમાં રાખીને ટ્રાન્સમિશન નેટવર્ક, હાઈ-વોલ્ટેજ પાવર સપ્લાય અને સબ-સ્ટેશનોને મજબૂત કરવાની દિશામાં કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.
હાઈ-વોલ્ટેજ અને અવિરત પાવર સપ્લાય સૌથી મોટી જરૂરિયાત
ડેટા સેન્ટર ઉદ્યોગ માટે સસ્તી વીજળી જેટલી જ મહત્વપૂર્ણ અવિરત વીજળી છે. સર્વર્સ, નેટવર્કિંગ સિસ્ટમ્સ અને કૂલિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સતત ચાલુ રાખવા માટે વિશ્વસનીય હાઈ-વોલ્ટેજ પાવર સપ્લાય જરૂરી બને છે. આથી ગુજરાતનું મજબૂત વીજ નેટવર્ક અને રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષમતા રાજ્યને ડેટા સેન્ટર ક્ષેત્રમાં સ્પર્ધાત્મક લાભ આપી શકે છે.
ગ્રીન એનર્જી ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા પર ભાર
નવી ડેટા સેન્ટર પોલિસી રાજ્યના રિન્યુએબલ એનર્જી વિઝન સાથે પણ જોડાયેલી છે. ડેટા સેન્ટર્સને મોટા પ્રમાણમાં ગ્રીન પાવર ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે ગુજરાતમાં સૌર અને પવન ઊર્જાના નવા પ્રોજેક્ટ્સને પણ પ્રોત્સાહન મળવાની શક્યતા છે.
આગામી સમયમાં ડેટા સેન્ટર્સ અને ગ્રીન એનર્જી ક્ષેત્ર એકબીજાના પૂરક બની શકે છે. ડેટા સેન્ટર્સથી ગ્રીન પાવરની માંગ વધશે, જ્યારે નવી રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષમતાથી ઉદ્યોગોને લાંબા ગાળે સ્વચ્છ ઊર્જા ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે.
ગુજરાતમાં મોટા વૈશ્વિક રોકાણની તકો
નવી નીતિથી દેશ-વિદેશની ટેક્નોલોજી, ક્લાઉડ અને ડેટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કંપનીઓ માટે ગુજરાત વધુ આકર્ષક રોકાણ ગંતવ્ય બની શકે છે. રાજ્ય પાસે મોટા ઉદ્યોગો માટે વિકસિત જમીન, મજબૂત વીજ પુરવઠો, રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષમતા, બંદરો, ફાઇબર કનેક્ટિવિટી અને રોકાણકારો માટે નીતિ આધારિત સહાય જેવા ફાયદા છે.
આ પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને ભવિષ્યમાં ગૂગલ, માઇક્રોસોફ્ટ અને એમેઝોન જેવી મોટી વૈશ્વિક ટેક્નોલોજી કંપનીઓ સહિત અન્ય ક્લાઉડ અને ડેટા સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ ગુજરાતમાં ડેટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ માટે તકો શોધે તેવી અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
AI અને ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગના યુગમાં ડેટા સેન્ટર્સનું વધતું મહત્વ
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, 5G, ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ, ડિજિટલ પેમેન્ટ અને ઓનલાઈન સેવાઓ ઝડપથી વધી રહી છે. આ તમામ સેવાઓ માટે વિશાળ કમ્પ્યુટિંગ ક્ષમતા અને સુરક્ષિત ડેટા સ્ટોરેજ જરૂરી છે. તેના કારણે ડેટા સેન્ટર્સ હવે માત્ર ટેક્નોલોજી ઉદ્યોગનો એક ભાગ નથી રહ્યા, પરંતુ આધુનિક અર્થતંત્રના મહત્વપૂર્ણ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તરીકે વિકસ્યા છે. ગુજરાત સરકારની નવી નીતિ રાજ્યને આ ઉભરતા વૈશ્વિક બજારમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન અપાવવાનો પ્રયાસ છે.
રોજગારી અને ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રને પણ મળશે વેગ
ડેટા સેન્ટર પ્રોજેક્ટ્સથી સીધી અને આડકતરી રીતે રોજગારીની તકો ઊભી થઈ શકે છે. ડેટા સેન્ટર મેનેજમેન્ટ, સાયબર સિક્યોરિટી, નેટવર્ક એન્જિનિયરિંગ, ઇલેક્ટ્રિકલ સિસ્ટમ્સ, કૂલિંગ ટેક્નોલોજી અને ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જેવા ક્ષેત્રોમાં કુશળ માનવબળની માંગ વધી શકે છે.
આ સાથે સ્થાનિક IT કંપનીઓ, સ્ટાર્ટઅપ્સ, ઇલેક્ટ્રિકલ સાધનોના ઉત્પાદકો અને અન્ય સપ્લાય ચેઇન સાથે જોડાયેલા ઉદ્યોગોને પણ લાભ થઈ શકે છે.
ગુજરાતને ગ્લોબલ ડેટા હબ બનાવવાનો પ્રયાસ
નવી ડેટા સેન્ટર પોલિસી ગુજરાતના ડિજિટલ અર્થતંત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું સાબિત થઈ શકે છે. વિશેષ સબસિડી, સિંગલ વિન્ડો ક્લિયરન્સ, મજબૂત વીજ નેટવર્ક અને ઓછામાં ઓછી 51 ટકા ગ્રીન એનર્જીની જોગવાઈ સાથે રાજ્યએ રોકાણ અને પર્યાવરણ વચ્ચે સંતુલન સાધવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
આ નીતિ સફળતાપૂર્વક અમલમાં આવે તો ગુજરાત આગામી સમયમાં ભારતના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ડેટા સેન્ટર અને ગ્રીન ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર હબમાં સ્થાન મેળવી શકે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
