વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી કેન્દ્રીય કેબિનેટની બેઠકમાં સેમિકોન 2.0 યોજનાને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. ભારતના સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇકોસિસ્ટમને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે સરકારે આ મિશન માટે કુલ ₹1,27,500 કરોડનું બજેટ ફાળવ્યું છે.
સેમિકોન 2.0નો ઉદ્દેશ માત્ર દેશમાં વધુ ચિપ ફેક્ટરીઓ સ્થાપવાનો નથી, પરંતુ ચિપ ડિઝાઇનથી લઈને મશીનરી, કાચા માલ, ફેબ્રિકેશન, પેકેજિંગ, સંશોધન અને કુશળ માનવબળ સુધીની સંપૂર્ણ સેમિકન્ડક્ટર વેલ્યૂ ચેઇન વિકસાવવાનો છે. સરકારનું કહેવું છે કે આ યોજના ભારતને વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર નકશા પર એક વિશ્વસનીય અને મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરશે.
સેમિકોન 1.0ની સફળતા પર આગળ વધશે નવું મિશન
સેમિકોન 2.0 વર્ષ 2021માં શરૂ કરવામાં આવેલા ભારત સેમિકન્ડક્ટર મિશનના પ્રથમ તબક્કાની પ્રગતિને આગળ વધારશે. પ્રથમ તબક્કામાં ચિપ ફેબ્રિકેશન, પેકેજિંગ યુનિટ્સ અને ડિઝાઇન સ્ટાર્ટઅપ્સને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું હતું.
હવે બીજા તબક્કામાં સરકાર સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમ આધારિત અભિગમ અપનાવશે. તેના માટે છ મુખ્ય સ્તંભ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે—ચિપ ડિઝાઇન, મશીન અને સામગ્રી, વધુ ફેબ્સની સ્થાપના, ATMP અને OSAT ઉદ્યોગ, રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ તથા ટેલેન્ટ ડેવલપમેન્ટ.
પ્રથમ સ્તંભ: ભારતની ચિપ ડિઝાઇન ક્ષમતા મજબૂત થશે
સેમિકોન 2.0નો પ્રથમ સ્તંભ ચિપ ડિઝાઇન ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલો છે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર ભારતમાં હાલમાં 105 સ્ટાર્ટઅપ્સ ચિપ ડિઝાઇન અને ડેવલપમેન્ટ પર કામ કરી રહ્યા છે.
નવી યોજના હેઠળ સેમિકન્ડક્ટર ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ પ્રોપર્ટી, ચિપ ડિઝાઇન, સિસ્ટમ ડિઝાઇન અને વ્યૂહાત્મક તેમજ વ્યાવસાયિક ઉપયોગ માટેના ચિપ સોલ્યુશન્સ વિકસાવવા પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે.
સરકારનો હેતુ ભારતને માત્ર ચિપ બનાવનાર દેશ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન IP વિકસાવનાર અગ્રણી દેશ તરીકે સ્થાપિત કરવાનો છે. આથી AI, ટેલિકોમ, ડ્રોન, સેટેલાઇટ કમ્યુનિકેશન, સ્માર્ટ મીટર, IoT અને સર્વેલન્સ ટેક્નોલોજી જેવા ક્ષેત્રોને પણ લાભ મળી શકે છે.
બીજો સ્તંભ: મશીનરી, કેમિકલ અને ગેસનું દેશમાં ઉત્પાદન
સેમિકન્ડક્ટર ચિપ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં અત્યંત ચોકસાઈ ધરાવતી મશીનરી, વિશેષ કેમિકલ્સ, ગેસ અને અનેક પ્રકારની અદ્યતન સામગ્રીની જરૂર પડે છે. હાલમાં આમાંથી મોટી સંખ્યામાં વસ્તુઓ માટે ભારત આયાત પર આધારિત છે.
સેમિકોન 2.0 હેઠળ સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે જરૂરી મશીનો, સામગ્રી, કેમિકલ્સ અને સ્પેશિયલિટી ગેસ બનાવતી કંપનીઓને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે.
આ પગલાથી દેશમાં મજબૂત સ્થાનિક સપ્લાય ચેઇન ઊભી થશે અને સેમિકન્ડક્ટર પ્લાન્ટ્સને જરૂરી કાચો માલ તથા સાધનો સ્થાનિક સ્તરે ઉપલબ્ધ થઈ શકશે. તેની સાથે ભારતના પ્રિસિઝન મેન્યુફેક્ચરિંગ ઉદ્યોગને પણ વેગ મળશે.
ત્રીજો સ્તંભ: ભારતમાં વધુ સેમિકન્ડક્ટર ફેબ્સ બનશે
યોજનાનો ત્રીજો સ્તંભ દેશમાં વધુ સેમિકન્ડક્ટર ફેબ્રિકેશન પ્લાન્ટ્સ સ્થાપવા પર કેન્દ્રિત છે. સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે ભારતનો પ્રથમ સેમિકન્ડક્ટર ફેબ 2028માં કાર્યરત થવાની સંભાવના છે.
નવી યોજના હેઠળ વૈશ્વિક અને ભારતીય કંપનીઓને સિલિકોન ફેબ, કમ્પાઉન્ડ સેમિકન્ડક્ટર ફેબ, ડિસ્ક્રીટ કમ્પોનન્ટ ફેબ અને ડિસ્પ્લે ફેબ સ્થાપવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવશે.
ફેબ એટલે એવી અદ્યતન ફેક્ટરી જ્યાં સિલિકોન વેફર પર અત્યંત સૂક્ષ્મ ઇલેક્ટ્રોનિક સર્કિટ તૈયાર કરીને સેમિકન્ડક્ટર ચિપ બનાવવામાં આવે છે. આવા પ્લાન્ટ્સ માટે વિશાળ રોકાણ, સતત વીજ પુરવઠો, શુદ્ધ પાણી, અદ્યતન ટેક્નોલોજી અને ઉચ્ચકુશળ માનવબળની જરૂર પડે છે.
ચોથો સ્તંભ: ATMP અને OSAT ક્ષેત્રને વધુ વેગ
સેમિકોન 2.0 હેઠળ Assembly, Testing, Marking and Packaging એટલે કે ATMP અને Outsourced Semiconductor Assembly and Test એટલે કે OSAT ક્ષેત્રને વધુ મજબૂત કરવામાં આવશે.
ચિપની મૂળ વેફર તૈયાર થયા બાદ તેને કાપવી, એસેમ્બલ કરવી, પરીક્ષણ કરવું અને અંતિમ પેકેજિંગ કરવાની પ્રક્રિયા ATMP અને OSAT યુનિટ્સમાં થાય છે.
સરકારનું માનવું છે કે હાલના ATMP પ્રોજેક્ટ્સની પ્રગતિને કારણે ભારત વૈશ્વિક કંપનીઓ માટે સેમિકન્ડક્ટર પેકેજિંગનું વૈકલ્પિક સ્થળ બની રહ્યું છે. નવી યોજના હેઠળ વધુ અદ્યતન પેકેજિંગ ટેક્નોલોજી ભારતમાં લાવવા અને વૈશ્વિક રોકાણ આકર્ષવા પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવશે.
પાંચમો સ્તંભ: અદ્યતન ટેક્નોલોજી માટે રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ
ભારતે હાલમાં 28 નેનોમીટરથી 110 નેનોમીટર ટેક્નોલોજી નોડ સાથે પોતાની સેમિકન્ડક્ટર યાત્રા શરૂ કરી છે. સેમિકોન 2.0 હેઠળ હવે વધુ અદ્યતન નોડ્સ અને નેક્સ્ટ જનરેશન ટેક્નોલોજી વિકસાવવા પર ધ્યાન આપવામાં આવશે.
આ માટે ભારત અને વિદેશના અગ્રણી રિસર્ચ સેન્ટરો, યુનિવર્સિટીઓ અને ટેક્નોલોજી કંપનીઓ સાથે સહયોગ કરવામાં આવશે. સંશોધનનો ઉપયોગ વધુ શક્તિશાળી, ઓછી ઊર્જા વાપરતી અને નાના કદની ચિપ્સ વિકસાવવા માટે થશે.
આ ક્ષેત્રમાં થયેલી પ્રગતિ AI, ડિફેન્સ, અંતરિક્ષ, ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટિંગ, ઇલેક્ટ્રિક વાહન અને ટેલિકોમ જેવા વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રો માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
છઠ્ઠો સ્તંભ: સેમિકન્ડક્ટર માટે કુશળ માનવબળ તૈયાર થશે
યોજનાનો છઠ્ઠો સ્તંભ ટેલેન્ટ ડેવલપમેન્ટ પર કેન્દ્રિત છે. સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે દેશની 315 યુનિવર્સિટીઓમાં અદ્યતન EDA ટૂલ્સ દ્વારા ચિપ ડિઝાઇનની તાલીમ આપવામાં આવી રહી છે.
અત્યાર સુધીમાં લગભગ 68 હજાર વિદ્યાર્થીઓને તાલીમ આપવામાં આવી છે. હવે આ તાલીમને વધુ વિસ્તૃત અને અદ્યતન બનાવવામાં આવશે.
વિદ્યાર્થીઓને ચિપ ડિઝાઇન ઉપરાંત ક્લીન રૂમ ઓપરેશન, ફેબ્રિકેશન, ફેબ કન્સ્ટ્રક્શન, પેકેજિંગ, ટેસ્ટિંગ અને સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગ સાથે જોડાયેલી અન્ય કુશળતાઓ પણ શીખવવામાં આવશે. ઉદ્યોગોને પણ તાલીમ પ્રક્રિયામાં વધુ સક્રિય રીતે જોડવામાં આવશે.
Semicon 1.0 હેઠળ 12 યુનિટને મંજૂરી
સેમિકોન 1.0ના પ્રથમ તબક્કામાં અત્યાર સુધીમાં 12 સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્રોજેક્ટ્સને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ પ્રોજેક્ટ્સમાં કુલ ₹1.64 લાખ કરોડથી વધુના રોકાણની પ્રતિબદ્ધતા છે.
આ 12 પ્રોજેક્ટ્સમાં એક સિલિકોન ફેબ, એક સિલિકોન કાર્બાઇડ ફેબ, એક ઇન્ટિગ્રેટેડ ગેલિયમ નાઇટ્રાઇડ માઇક્રો-LED ડિસ્પ્લે ફેબ અને નવ પેકેજિંગ યુનિટ સામેલ છે. આ યુનિટ્સ ગ્રાહક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, ઓટોમોબાઇલ, ટેલિકોમ, ઔદ્યોગિક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, પાવર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને એરોસ્પેસ સહિતના ક્ષેત્રોની ચિપ જરૂરિયાત પૂરી કરશે.
ત્રણ કંપનીઓએ કમર્શિયલ પ્રોડક્શન શરૂ કર્યું
મંજૂર થયેલા 12 પ્રોજેક્ટ્સમાંથી Micron, Kaynes અને CG Semiએ કમર્શિયલ પ્રોડક્શન શરૂ કરી દીધું છે. અન્ય એક યુનિટ પણ 2026માં ઉત્પાદન શરૂ કરે તેવી સરકારની અપેક્ષા છે.
આ પ્રગતિને ભારતના સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ શરૂઆત માનવામાં આવી રહી છે. સરકાર હવે સેમિકોન 2.0 દ્વારા પ્રોડક્શન ક્ષમતા અને સ્થાનિક સપ્લાય ચેઇન બંનેનો વિસ્તાર કરવા માગે છે.
24 ચિપ ડિઝાઇન પ્રોજેક્ટ્સને નાણાકીય મદદ
ડિઝાઇન ક્ષેત્રમાં 24 સેમિકન્ડક્ટર પ્રોજેક્ટ્સને સરકારી નાણાકીય સહાય માટે મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત 105 સ્ટાર્ટઅપ્સ અને MSMEsને ઇન્ડસ્ટ્રી-સ્ટાન્ડર્ડ Electronic Design Automation ટૂલ્સ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યા છે.
આ કંપનીઓ સેટેલાઇટ કમ્યુનિકેશન, ડ્રોન, સર્વેલન્સ કેમેરા, IoT ડિવાઇસ, LED ડ્રાઇવર, AI સિસ્ટમ, ટેલિકોમ સાધનો અને સ્માર્ટ મીટર માટે ચિપ તથા સિસ્ટમ-ઓન-ચિપ વિકસાવી રહી છે.
પ્રોટોટાઇપિંગ સફળ થયા બાદ આ પ્રોજેક્ટ્સ વ્યાપારી ઉપયોગ અને બજારમાં તૈનાતીના તબક્કામાં પ્રવેશ કરશે.
રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે સેમિકન્ડક્ટર કેમ મહત્વપૂર્ણ?
સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સ સ્માર્ટફોન, કમ્પ્યુટર અને કાર પૂરતી મર્યાદિત નથી. તેનો ઉપયોગ ડિફેન્સ સિસ્ટમ, રડાર, મિસાઇલ, સેટેલાઇટ, ટેલિકોમ નેટવર્ક, પાવર ગ્રિડ, મેડિકલ સાધનો અને ઔદ્યોગિક મશીનોમાં પણ થાય છે.
વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં અવરોધ સર્જાય તો દેશની ટેક્નોલોજી, મેન્યુફેક્ચરિંગ અને સુરક્ષા ક્ષમતા પર અસર પડી શકે છે. તેથી સ્થાનિક ચિપ ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન ક્ષમતા વિકસાવવી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
સરકારનું કહેવું છે કે સેમિકોન 2.0 સપ્લાય ચેઇનને વધુ લવચીક બનાવશે, આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડશે અને વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં ભારતને ટેક્નોલોજીકલ નેતૃત્વ મેળવવામાં મદદ કરશે.
ઓટોમોબાઇલથી AI સુધી અનેક ક્ષેત્રોને લાભ
આજના સમયમાં સેમિકન્ડક્ટરનો ઉપયોગ લગભગ તમામ આધુનિક ઉદ્યોગોમાં થાય છે. સેમિકોન 2.0થી ઓટોમોબાઇલ, ઇલેક્ટ્રિક વાહન, સ્માર્ટફોન, ટેલિકોમ, ડેટા સેન્ટર, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, રિન્યૂએબલ એનર્જી અને મેડિકલ ડિવાઇસ જેવા ક્ષેત્રોને લાભ થશે.
ભારતમાં ચિપ્સનું સ્થાનિક ઉત્પાદન વધશે તો આયાત ખર્ચ ઘટી શકે છે. સાથે જ સ્થાનિક કંપનીઓને ચિપ્સની ઉપલબ્ધતા વધુ સ્થિર બની શકે છે અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ તથા નિકાસને પણ વેગ મળી શકે છે.
રોજગાર અને સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે નવી તકો
સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગમાં ઇજનેરો, વૈજ્ઞાનિકો, ટેક્નિશિયન, ડિઝાઇનર્સ, મેન્યુફેક્ચરિંગ નિષ્ણાતો અને કન્સ્ટ્રક્શન પ્રોફેશનલ્સની જરૂર પડે છે.
ફેબ, પેકેજિંગ યુનિટ, મશીનરી, કેમિકલ અને ગેસ સપ્લાયરોની સાથે અનેક સહાયક ઉદ્યોગો પણ વિકસશે. તેના કારણે મોટા શહેરો ઉપરાંત ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ રોજગારીની તકો ઊભી થઈ શકે છે. ચિપ ડિઝાઇન માટે સહાય, EDA ટૂલ્સની ઉપલબ્ધતા અને પ્રોટોટાઇપિંગ સપોર્ટથી ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સને વૈશ્વિક પ્રોડક્ટ્સ વિકસાવવાની તક મળશે.
ગુજરાત માટે પણ મોટી તક
ગુજરાત પહેલેથી જ સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગ અને પેકેજિંગના મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે વિકસી રહ્યું છે. રાજ્યમાં ચાલી રહેલા મોટા પ્રોજેક્ટ્સને સેમિકોન 2.0ના કારણે સપ્લાયર કંપનીઓ, મશીનરી ઉત્પાદકો, કેમિકલ અને સ્પેશિયલિટી ગેસ કંપનીઓનું વધારાનું રોકાણ મળી શકે છે.
સ્થાનિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, બંદરો, વીજળી અને ઔદ્યોગિક નીતિઓને કારણે ગુજરાત ભારતની સેમિકન્ડક્ટર સપ્લાય ચેઇનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. આ ભાગ ઉપલબ્ધ નીતિ અને પ્રોજેક્ટ માળખાના આધારે સંભવિત અસરનું વિશ્લેષણ છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
