વર્ષ 2020ના ઉત્તર-પૂર્વ દિલ્હી રમખાણોના કથિત વ્યાપક ષડ્યંત્ર કેસમાં આરોપી ઉમર ખાલિદની નવી જામીન અરજી પર દિલ્હી હાઇકોર્ટે દિલ્હી પોલીસને નોટિસ પાઠવી જવાબ માંગ્યો છે. જસ્ટિસ પ્રતિભા એમ. સિંઘ અને જસ્ટિસ વિકાસ મહાજનની ડિવિઝન બેન્ચે આ મામલાની આગામી સુનાવણી 27 ઑગસ્ટ 2026ના રોજ નક્કી કરી છે.
આ જ દિવસે કેસના સહ-આરોપી શરજીલ ઈમામની જામીન અરજી પણ સુનાવણી માટે સૂચિબદ્ધ છે. હાઇકોર્ટે બંને અરજીઓની એકસાથે સુનાવણી કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. દિલ્હી હાઇકોર્ટની 31 જુલાઈની કાર્યવાહી અંગેના કાનૂની અહેવાલોમાં પોલીસને નોટિસ અને 27 ઑગસ્ટની આગામી તારીખની પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે.
ઉમર ખાલિદની ત્રીજી જામીન અરજી
ઉમર ખાલિદ તરફથી દાખલ કરવામાં આવેલી આ ત્રીજી જામીન અરજી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. અરજીમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી કેદ, ટ્રાયલ શરૂ થવામાં અથવા આગળ વધવામાં થયેલા વિલંબ અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાના બંધારણીય અધિકારનો મુદ્દો ઉઠાવવામાં આવ્યો છે.
ખાલિદના વકીલે દલીલ કરી કે આરોપી સપ્ટેમ્બર 2020થી કસ્ટડીમાં છે અને લગભગ છ વર્ષનો સમય પસાર થવા છતાં કેસની ટ્રાયલમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ થઈ નથી. બચાવ પક્ષનું કહેવું છે કે લાંબી પૂર્વ-ટ્રાયલ કેદને અનિશ્ચિત સમય સુધી ચાલુ રાખવી બંધારણની કલમ 21 હેઠળ મળતા જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાના અધિકાર સાથે જોડાયેલો ગંભીર પ્રશ્ન છે.
UAPAની કડક જામીન જોગવાઈઓ સામે કલમ 21નો મુદ્દો
ઉમર ખાલિદે અરજીમાં ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ નિવારણ અધિનિયમ એટલે કે UAPA હેઠળ જામીન માટે લાગુ પડતી કડક શરતોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. અરજીનો મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે લાંબી કેદ અને ટ્રાયલમાં અસાધારણ વિલંબ હોય ત્યારે UAPAની જામીન સંબંધિત મર્યાદાઓ પર બંધારણની કલમ 21ને પ્રાધાન્ય આપી શકાય કે નહીં.
બચાવ પક્ષે સુપ્રીમ કોર્ટના એવા નિર્ણય અને કાનૂની અવલોકનોનો આધાર લીધો છે જેમાં લાંબી કેદ તથા ટ્રાયલમાં વિલંબને જામીન આપતી વખતે મહત્ત્વપૂર્ણ પરિબળ તરીકે જોવાની વાત કરવામાં આવી હતી.
ખાલિદે સંબંધિત કાનૂની મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટની અંતિમ સ્થિતિ સ્પષ્ટ ન થાય ત્યાં સુધી વચગાળાની રાહત આપવાની પણ માગ કરી છે. જોકે દિલ્હી પોલીસ દ્વારા જવાબ રજૂ થયા બાદ જ હાઇકોર્ટ આ દલીલોનું વિગતવાર મૂલ્યાંકન કરશે.
4 જુલાઈએ નીચલી અદાલતે જામીન ફગાવ્યા હતા
દિલ્હીની કડકડડૂમા અદાલતે 4 જુલાઈ 2026ના રોજ ઉમર ખાલિદ અને શરજીલ ઈમામની નવી જામીન અરજીઓ ફગાવી દીધી હતી. એડિશનલ સેશન્સ જજ સમીર બાજપાઈએ અગાઉના સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયને ધ્યાનમાં રાખીને બંનેને રાહત આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.
નીચલી અદાલતે નોંધ્યું હતું કે જાન્યુઆરી 2026ના સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયમાં ઉમર ખાલિદ અને શરજીલ ઈમામની ભૂમિકા અન્ય કેટલાક સહ-આરોપીઓ કરતાં અલગ હોવાનું માનવામાં આવ્યું હતું. આથી ટ્રાયલ કોર્ટે પોતે સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના નિર્ણયથી બંધાયેલ હોવાનું જણાવ્યું હતું.
આ નિર્ણયને પડકારતાં ઉમર ખાલિદે હવે દિલ્હી હાઇકોર્ટનો સંપર્ક કર્યો છે.
જાન્યુઆરીમાં સુપ્રીમ કોર્ટે અન્ય પાંચ આરોપીઓને આપ્યા હતા જામીન
જાન્યુઆરી 2026માં સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હી રમખાણોના કથિત ષડ્યંત્ર કેસના પાંચ સહ-આરોપીઓને જામીન આપ્યા હતા. જોકે ઉમર ખાલિદ અને શરજીલ ઈમામને રાહત આપવામાં આવી નહોતી. સુપ્રીમ કોર્ટે બંનેની કથિત ભૂમિકાને અન્ય સહ-આરોપીઓથી અલગ ગણાવી હતી.
ત્યારબાદ સુપ્રીમ કોર્ટની અન્ય બેન્ચ સમક્ષ આવેલા એક અલગ મામલામાં લાંબી કેદ અને ટ્રાયલમાં વિલંબની સ્થિતિમાં UAPA હેઠળ પણ જામીનના અધિકાર અંગે મહત્વપૂર્ણ કાનૂની અવલોકનો કરવામાં આવ્યા હતા.
આ અવલોકનોના આધારે ઉમર ખાલિદ અને શરજીલ ઈમામે ફરીથી નીચલી અદાલત સમક્ષ જામીન અરજીઓ દાખલ કરી હતી. નીચલી અદાલતમાંથી રાહત ન મળતાં બંનેએ અલગ-અલગ રીતે દિલ્હી હાઇકોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો છે.
દિલ્હી પોલીસે જવાબ દાખલ કરવાનો રહેશે
હાઇકોર્ટની નોટિસ બાદ દિલ્હી પોલીસને ઉમર ખાલિદની જામીન અરજીમાં કરવામાં આવેલી દલીલોનો જવાબ દાખલ કરવો પડશે. પોલીસ ટ્રાયલમાં થયેલી પ્રગતિ, વિલંબનાં કારણો, આરોપીની કથિત ભૂમિકા અને જામીન આપવાથી તપાસ અથવા સાક્ષીઓ પર પડી શકે તેવી અસર અંગે પોતાનો પક્ષ રજૂ કરી શકે છે.
દિલ્હી પોલીસનો આરોપ છે કે ફેબ્રુઆરી 2020ની હિંસા કોઈ અચાનક બનેલી ઘટના નહોતી, પરંતુ કથિત રીતે આયોજનબદ્ધ વ્યાપક ષડ્યંત્રનો ભાગ હતી. ઉમર ખાલિદે આ આરોપોનો ઇનકાર કર્યો છે અને પોતાને ખોટી રીતે કેસમાં ફસાવવામાં આવ્યો હોવાની દલીલ કરી છે.
આ તબક્કે હાઇકોર્ટે આરોપો કે જામીન અરજીના ગુણદોષ અંગે કોઈ અંતિમ નિર્ણય આપ્યો નથી. અદાલતે માત્ર પોલીસનો જવાબ માંગીને આગામી સુનાવણી માટે તારીખ નક્કી કરી છે.
27 ઑગસ્ટે બંને પક્ષોને હાજર રહેવા નિર્દેશ
હાઇકોર્ટે ઉમર ખાલિદ અને શરજીલ ઈમામની જામીન અરજીઓની વધુ સુનાવણી 27 ઑગસ્ટે રાખી છે. બંને પક્ષોના વકીલોને તે દિવસે અદાલતમાં પ્રત્યક્ષ હાજર રહી દલીલો રજૂ કરવા કહેવામાં આવ્યું હોવાનું કાનૂની અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
શરજીલ ઈમામની જામીન અરજી પર દિલ્હી હાઇકોર્ટે અગાઉ 17 જુલાઈએ દિલ્હી પોલીસનો જવાબ માંગ્યો હતો. હવે તેની અરજી અને ઉમર ખાલિદની અરજી એક જ દિવસે સાંભળવામાં આવશે.
શું છે 2020 દિલ્હી રમખાણોનો કેસ?
ફેબ્રુઆરી 2020માં ઉત્તર-પૂર્વ દિલ્હીમાં નાગરિકતા સુધારા કાયદા એટલે કે CAAના સમર્થકો અને વિરોધીઓ વચ્ચે અથડામણ બાદ વ્યાપક સાંપ્રદાયિક હિંસા ફાટી નીકળી હતી. આ રમખાણોમાં 53 લોકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં અને સેંકડો લોકો ઘાયલ થયા હતા.
દિલ્હી પોલીસે FIR નંબર 59/2020 હેઠળ અનેક લોકો સામે ભારતીય દંડ સંહિતા, UAPA, આર્મ્સ એક્ટ અને જાહેર સંપત્તિને નુકસાન સંબંધિત જોગવાઈઓ હેઠળ કેસ નોંધ્યો હતો.
પોલીસનો દાવો છે કે CAA વિરોધી પ્રદર્શનોની આડમાં હિંસા માટે વ્યાપક કાવતરું રચાયું હતું. બચાવ પક્ષ સતત દલીલ કરતો રહ્યો છે કે વિરોધ પ્રદર્શનો, ભાષણો અને બેઠકોને હિંસક ષડ્યંત્ર તરીકે રજૂ કરવામાં આવી રહ્યાં છે તથા આરોપીઓ સામે સીધા પુરાવાનો અભાવ છે.
સપ્ટેમ્બર 2020થી જેલમાં છે ઉમર ખાલિદ
દિલ્હી પોલીસે ઉમર ખાલિદની સપ્ટેમ્બર 2020માં ધરપકડ કરી હતી. ત્યારથી તે ન્યાયિક કસ્ટડીમાં છે. કેસમાં આરોપો નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા અને સાક્ષીઓની વિશાળ સંખ્યાને કારણે ટ્રાયલ લાંબો ચાલવાની શક્યતા અંગે બચાવ પક્ષે વારંવાર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
બીજી તરફ દિલ્હી પોલીસનું કહેવું છે કે કેસ ગંભીર પ્રકારનો છે અને આરોપીઓની કથિત ભૂમિકા અંગે ઇલેક્ટ્રોનિક પુરાવા, સાક્ષીઓનાં નિવેદનો તથા અન્ય સામગ્રી ઉપલબ્ધ છે. આ તમામ દાવા હજુ ટ્રાયલ દરમિયાન પુરવાર થવાના બાકી છે.
જામીન અંગે અંતિમ નિર્ણય હજુ બાકી
દિલ્હી હાઇકોર્ટ દ્વારા પોલીસ પાસે જવાબ માંગવાનો અર્થ ઉમર ખાલિદને જામીન મળી ગયા હોવાનો નથી. હવે પોલીસનો જવાબ આવ્યા બાદ બચાવ પક્ષ અને સરકારી પક્ષની વિસ્તૃત દલીલો સાંભળવામાં આવશે.
હાઇકોર્ટ મુખ્યત્વે લાંબી કેદ, ટ્રાયલની પ્રગતિ, UAPAની કલમ 43D(5), કલમ 21 હેઠળનો સ્વતંત્રતાનો અધિકાર અને સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના નિર્ણયોની અસરનું મૂલ્યાંકન કરી શકે છે.
27 ઑગસ્ટની સુનાવણીમાં અદાલત જામીન અરજી પર દલીલો સાંભળી શકે છે અથવા વધુ જવાબ અને દસ્તાવેજો માટે સમય આપી શકે છે. તેથી અરજીના અંતિમ પરિણામ અંગે હાલ કોઈ નિશ્ચિત અનુમાન કરવું યોગ્ય નહીં ગણાય.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
