ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામની મુખ્ય કંપની મેટા ફરી એક વખત ગંભીર વિવાદમાં સપડાઈ છે. તાજેતરના અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે મેટાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર બાળકોના જાતીય શોષણને દર્શાવતી સામગ્રી, AI જનરેટેડ વાંધાજનક તસવીરો, ડીપફેક અને બાળકોને નિશાન બનાવતી કેટલીક પેઇડ જાહેરાતો પ્રસારિત થઈ હતી.
મેટા કંપનીના ફેસબુક સહિતના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર બાળકો સાથે જાતીય શોષણ, ડીપફેક્સ સહિતની સામગ્રી બેફામ શેર કરવામાં આવી રહી છે, બદલામાં કંપનીને મોટી રકમ મળી રહી હોવાનો સ્વીકાર ખુદ કંપનીના સ્ટાફ દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે તેવા અહેવાલો સામે આવ્યા છે. આ એક ભુલ હોવાનું કહીને તેનો સ્વીકાર કરીને મેટા કંપનીના વડા માર્ક ઝુકરબર્ગ દ્વારા માફી માગવામાં આવી છે. આવી જાહેરાતોને મેટાની સિસ્ટમ દ્વારા મંજૂરી મળ્યાના આરોપોએ કંપનીની જાહેરાત ચકાસણી અને કન્ટેન્ટ મોડરેશન વ્યવસ્થા પર ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે.
વડાપ્રધાન મોદીની પોસ્ટ પર પ્રતિબંધ બાદ કેન્દ્રની કાર્યવાહી
વિવાદ ત્યારે વધુ ગંભીર બન્યો જ્યારે ફેસબુકે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની એક વીડિયો પોસ્ટને થોડા સમય માટે પ્રતિબંધિત કરી દીધી હતી. મેટાએ બાદમાં તેને ‘ઓપરેશનલ એરર’ એટલે કે ટેક્નિકલ અથવા પ્રક્રિયાત્મક ભૂલ ગણાવી હતી.
આ ઘટનાને લઈને સંસદીય સમિતિ અને કેન્દ્ર સરકારે મેટા પાસેથી ખુલાસો માંગ્યો હતો. સમિતિએ કંપનીના CEO માર્ક ઝુકરબર્ગ પાસેથી બિનશરતી માફીની માંગ કરી અને યોગ્ય જવાબ ન મળે તો ભારતમાં મેટાને મળતું ‘સેફ હાર્બર’ સંરક્ષણ પાછું ખેંચવાની ચેતવણી પણ આપી હતી.
જોએલ કપલાનની આગેવાનીમાં મેટાના પ્રતિનિધિમંડળની બેઠક
અહેવાલો અનુસાર મેટાના ચીફ ગ્લોબલ અફેર્સ ઓફિસર જોએલ કપલાનની આગેવાનીમાં કંપનીના પ્રતિનિધિમંડળે કેન્દ્રીય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેક્નોલોજી મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ તથા મંત્રાલયના અધિકારીઓ સાથે બેઠક કરી હતી.
બેઠક દરમિયાન વડાપ્રધાનની પોસ્ટને પ્રતિબંધિત કરવાની ભૂલ, બાળ જાતીય શોષણ સંબંધિત સામગ્રી, ડીપફેક, AIથી બનાવેલી સામગ્રી અને મેટાની કન્ટેન્ટ મોડરેશન સિસ્ટમ જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ હોવાનું જણાવાયું છે. જોએલ કપલાને વડાપ્રધાનની પોસ્ટ સામે લેવાયેલી કાર્યવાહી બદલ માફી માગી હોવાનું પણ અહેવાલોમાં કહેવામાં આવ્યું છે.
ઝુકરબર્ગે માફી માગી હોવાના અહેવાલ
કેટલાક મીડિયા અહેવાલો અનુસાર મેટાના સ્થાપક અને CEO માર્ક ઝુકરબર્ગ તરફથી પણ ભારત સરકારને માફી પહોંચાડવામાં આવી હતી. આ માફી કન્ટેન્ટ મોડરેશનમાં થયેલી ખામીઓ, બાળ જાતીય શોષણ સંબંધિત સામગ્રી અને ડીપફેક જેવા વાંધાજનક કન્ટેન્ટને અસરકારક રીતે રોકવામાં થયેલી નિષ્ફળતા સાથે જોડાયેલી હોવાનું જણાવાયું છે.
જોકે, મેટા અથવા ભારત સરકાર દ્વારા કથિત લેખિત માફીપત્રની સંપૂર્ણ નકલ જાહેર કરવામાં આવી નથી. તેથી કંપનીએ ચોક્કસ કયા શબ્દોમાં શું સ્વીકાર્યું છે તેની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ હજુ ઉપલબ્ધ નથી.
વાંધાજનક સામગ્રીવાળી પેઇડ જાહેરાતોથી આવકનો આરોપ
અહેવાલોમાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે બાળકોને લગતી વાંધાજનક અથવા AIથી બનાવેલી શોષણકારી સામગ્રી કેટલીક પેઇડ જાહેરાતોમાં ઉપયોગમાં લેવાઈ હતી. જાહેરાત માટે કંપનીને ચુકવણી કરવામાં આવી હોવાથી મેટાએ પરોક્ષ રીતે આવી સામગ્રીમાંથી આવક મેળવી હોવાનો આરોપ મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
આ મુદ્દે સાવધાની જરૂરી છે. ઉપલબ્ધ અહેવાલો એ બાબતની પુષ્ટિ કરે છે કે મેટાના પ્લેટફોર્મ પર આવી પેઇડ જાહેરાતો જોવા મળી હતી અને કેટલીક જાહેરાતો મેટાની સમીક્ષા પ્રક્રિયામાંથી પસાર થઈ હતી. જોકે, મેટાએ જાણીજોઈને બાળ શોષણની સામગ્રીને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું તેવી સ્પષ્ટ અને વિગતવાર સત્તાવાર કબૂલાત જાહેર કરવામાં આવી નથી.
મેટાનો ‘માત્ર મધ્યસ્થી’ હોવાનો બચાવ
મેટા સામાન્ય રીતે દલીલ કરે છે કે ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામ વપરાશકર્તાઓ દ્વારા બનાવવામાં આવતી સામગ્રીને હોસ્ટ કરતા મધ્યસ્થી પ્લેટફોર્મ છે. પરંતુ સરકારનો અભિગમ છે કે કંપનીનું એલ્ગોરિધમ કઈ પોસ્ટ કોને દેખાડવી, કઈ સામગ્રીની પહોંચ વધારવી અને કઈ જાહેરાતને મંજૂરી આપવી તે નક્કી કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
આ કારણે સરકાર માને છે કે મેટા દરેક મામલે પોતાને માત્ર નિષ્પક્ષ થર્ડ-પાર્ટી પ્લેટફોર્મ ગણાવીને જવાબદારીમાંથી બચી શકતું નથી.
શું છે ‘સેફ હાર્બર’ સુરક્ષા?
ભારતીય માહિતી ટેક્નોલોજી કાયદાની કલમ 79 હેઠળ સોશિયલ મીડિયા મધ્યસ્થીઓને વપરાશકર્તાઓ દ્વારા પોસ્ટ કરવામાં આવેલી સામગ્રી માટે અમુક શરતો સાથે કાનૂની સુરક્ષા મળે છે. તેને ‘સેફ હાર્બર’ કહેવામાં આવે છે.
જો કોઈ પ્લેટફોર્મ કાયદેસરની નોટિસ બાદ પણ ગેરકાયદે સામગ્રી દૂર ન કરે, જરૂરી સાવચેતીના નિયમોનું પાલન ન કરે અથવા કન્ટેન્ટને સક્રિય રીતે પ્રોત્સાહન આપે તો તેની આ કાનૂની સુરક્ષા જોખમમાં પડી શકે છે.
ભારતના IT નિયમો મહત્વપૂર્ણ સોશિયલ મીડિયા મધ્યસ્થીઓને બાળ જાતીય શોષણ દર્શાવતી સામગ્રીને ઓળખવા માટે યોગ્ય ટેક્નિકલ અને ઓટોમેટેડ વ્યવસ્થા લાગુ કરવાની જવાબદારી પણ આપે છે.
બાળ અધિકાર સંસ્થાઓ પણ સક્રિય
ઇન્સ્ટાગ્રામ પર બાળ શોષણ સંબંધિત પેઇડ જાહેરાતોના આરોપો બાદ રાષ્ટ્રીય બાળ અધિકાર સંરક્ષણ આયોગે તપાસ શરૂ કરી છે. રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર આયોગે પણ આ મુદ્દે કાર્યવાહીનો અહેવાલ માંગ્યો હતો.
આ તપાસમાં મુખ્ય પ્રશ્ન એ રહેશે કે આવી જાહેરાતોને કોણે અપલોડ કરી, મેટાની સિસ્ટમ દ્વારા તેને કેવી રીતે મંજૂરી મળી, તે કેટલા વપરાશકર્તાઓ સુધી પહોંચી અને કંપનીએ તેમાંથી કેટલી જાહેરાત આવક મેળવી.
મેટા સામે ફરી કાર્યવાહી થઈ શકે છે
કેન્દ્ર સરકાર મેટાના અધિકારીઓને ફરી બોલાવી શકે છે અને પ્લેટફોર્મની જાહેરાત મંજૂરી, એલ્ગોરિધમ, AI આધારિત કન્ટેન્ટ ચકાસણી તથા બાળકોની સુરક્ષા માટે અપનાવવામાં આવેલી વ્યવસ્થાઓ અંગે વિસ્તૃત જવાબ માંગી શકે છે.
મેટાએ અગાઉ બાળ જાતીય શોષણની સામગ્રી માટે ‘ઝીરો ટોલરન્સ’ નીતિ હોવાનો દાવો કર્યો છે. જોકે, વાંધાજનક જાહેરાતો વારંવાર સિસ્ટમમાંથી પસાર થયાના અહેવાલોને કારણે કંપનીની નીતિ અને તેના વાસ્તવિક અમલ વચ્ચેના અંતર અંગે સવાલો યથાવત્ છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
