ટાટા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ સોશિયલ સાયન્સિસ (TISS)ના મુંબઈ કેમ્પસમાં પૂર્વ દિલ્હી યુનિવર્સિટી પ્રોફેસર જી.એન. સાઈબાબાની પ્રથમ પુણ્યતિથિ નિમિત્તે પરવાનગી વિના યોજાયેલા કાર્યક્રમના કેસમાં મુંબઈની સેશન્સ કોર્ટે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય આપ્યો છે. કોર્ટે નવ વિદ્યાર્થીઓમાંથી સાતને આગોતરા જામીન મંજૂર કર્યા છે, જ્યારે અભિરૂપ પોલ અને કામાખ્યા દાસને રાહત આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે.
કોર્ટે નોંધ્યું કે જી.એન. સાઈબાબાને UAPA કેસમાં નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા, તેથી માત્ર તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપવાનું કાર્ય ગેરકાયદેસર ગણાવી શકાય નહીં. સાથે જ કોર્ટે કહ્યું કે માત્ર માઓવાદી લેખકો દ્વારા પ્રકાશિત પુસ્તકો ડાઉનલોડ કરવું પણ સ્વતંત્ર રીતે ગુનો બનતું નથી. જોકે બે વિદ્યાર્થીઓ અંગે પ્રોસિક્યુશન દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા અન્ય આરોપો અને ઇલેક્ટ્રોનિક ડેટાને ધ્યાનમાં રાખીને તેમની કસ્ટોડિયલ પૂછપરછ જરૂરી હોવાનું કોર્ટને લાગ્યું.
ઑક્ટોબર 2025ના TISS કાર્યક્રમથી શરૂ થયો કેસ
આ કેસ 12 ઑક્ટોબર 2025ના રોજ TISSના દેવનાર કેમ્પસમાં યોજાયેલા કાર્યક્રમ સાથે જોડાયેલો છે. પોલીસ અને TISS પ્રશાસનના જણાવ્યા પ્રમાણે વિદ્યાર્થીઓના એક જૂથે પૂર્વ DU પ્રોફેસર જી.એન. સાઈબાબાની પ્રથમ પુણ્યતિથિ નિમિત્તે અગાઉથી પરવાનગી લીધા વિના કાર્યક્રમ યોજ્યો હતો.
આ કાર્યક્રમ દરમિયાન સાઈબાબાની તસવીરો મૂકવામાં આવી, દીવા પ્રગટાવવામાં આવ્યા અને તેમની રચનાઓ વાંચવામાં આવી હોવાનો આરોપ છે. પ્રોસિક્યુશનનો વધુ આરોપ છે કે કાર્યક્રમ દરમિયાન દિલ્હી રમખાણોના કાવતરાના UAPA કેસમાં આરોપી ઉમર ખાલિદ અને શરજીલ ઈમામની મુક્તિની માંગ કરતા નારા પણ લગાવવામાં આવ્યા હતા. વિદ્યાર્થીઓએ જોકે આવી નારાબાજી કર્યાનો ઇનકાર કર્યો છે.
TISS પ્રશાસનની ફરિયાદ બાદ FIR
આ ઘટના બાદ TISS પ્રશાસનની ફરિયાદના આધારે પોલીસ દ્વારા FIR નોંધવામાં આવી હતી. નવ વિદ્યાર્થીઓ સામે BNSની ગેરકાયદેસર મંડળી, ઉશ્કેરણી, રાષ્ટ્રીય એકીકરણને નુકસાન પહોંચાડતી પ્રવૃત્તિ અને સરકારી આદેશની અવગણના જેવી જોગવાઈઓ ઉપરાંત ક્રિમિનલ કન્સ્પિરસી સંબંધિત આરોપો લગાવવામાં આવ્યા હતા. શરૂઆતમાં તપાસ ટ્રોમ્બે પોલીસ દ્વારા કરવામાં આવી હતી અને બાદમાં કેસની તપાસ બીજી તપાસ એજન્સીને સોંપવામાં આવી હતી.
‘સાઈબાબાને શ્રદ્ધાંજલિ આપવી ગેરકાયદેસર નથી’
એડિશનલ સેશન્સ જજ વી.બી. બોહરાએ પોતાના આદેશમાં નોંધ્યું કે જી.એન. સાઈબાબાને માર્ચ 2024માં તમામ આરોપોમાંથી નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. આથી તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપવી પોતે ગેરકાયદેસર નથી, તેમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું.
પરંતુ કોર્ટે ઉમેર્યું કે પ્રોસિક્યુશન મુજબ કાર્યક્રમ દરમિયાન થયેલી પ્રવૃત્તિ માત્ર શ્રદ્ધાંજલિ સુધી સીમિત નહોતી અને ઉમર ખાલિદ તથા શરજીલ ઈમામની મુક્તિ માટે નારા લગાવ્યાના આરોપોની પણ તપાસ જરૂરી છે.
‘વિદ્યાર્થીઓ પાસેથી દેશના કાયદાનો સન્માન કરવાની અપેક્ષા’
આ મુદ્દે કોર્ટે કડક ટિપ્પણી કરતાં જણાવ્યું કે કેમ્પસની અંદર એવો કાર્યક્રમ આ પ્રકારની નારાબાજી માટે યોગ્ય મંચ ન હતો.
કોર્ટે કહ્યું કે વિદ્યાર્થીઓ હોવાના કારણે આરોપીઓ પાસેથી “દેશના કાયદાનો સન્માન કરવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે.” આ ટિપ્પણી સાથે કોર્ટે વિદ્યાર્થીઓની અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને કાયદાકીય જવાબદારી વચ્ચેનો ભેદ પણ સ્પષ્ટ કર્યો.
બે વિદ્યાર્થીઓને આગોતરા જામીન કેમ ન મળ્યા?
અભિરૂપ પોલ અને કામાખ્યા દાસને આગોતરા જામીન નકારતાં કોર્ટે પ્રોસિક્યુશનના કેટલાક ગંભીર દાવાઓ ધ્યાનમાં લીધા. તપાસકર્તાઓએ દાવો કર્યો હતો કે તેમના ઇલેક્ટ્રોનિક ડિવાઇસમાંથી માઓવાદી વિચારધારા સંબંધિત પુસ્તકો અને સામગ્રી મળી હતી. કેટલાક ડેટા ડિલીટ કરવામાં આવ્યા હોવાનો પણ આરોપ હતો.
કોર્ટે નોંધ્યું કે માત્ર આવા પુસ્તકો ડાઉનલોડ કરવાથી ગુનો સાબિત થતો નથી. પરંતુ પ્રોસિક્યુશનનો આરોપ હતો કે આ સામગ્રી સાથે અન્ય પ્રવૃત્તિઓ, ફિલ્ડ વર્ક, ડિલીટ કરેલો ડેટા અને પ્રતિબંધિત સંગઠન સાથે કોઈ જોડાણ હતું કે નહીં તેની તપાસ માટે કસ્ટોડિયલ પૂછપરછ જરૂરી છે.
‘માત્ર માઓવાદી સાહિત્ય ડાઉનલોડ કરવું ગુનો નથી’
કોર્ટના આદેશનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ આ મુદ્દા સાથે જોડાયેલો છે. જજે સ્પષ્ટ નોંધ્યું કે માત્ર માઓવાદી સંગઠન અથવા તેના સભ્યો દ્વારા પ્રકાશિત પુસ્તકો ડાઉનલોડ કરવાથી કોઈ વ્યક્તિ આપમેળે ગુનેગાર બની જતી નથી.
કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું કે સંબંધિત પુસ્તકો સરકાર દ્વારા પ્રતિબંધિત હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું નથી. જોકે પ્રોસિક્યુશને દાવો કર્યો કે બે વિદ્યાર્થીઓ પાસેથી મળેલી કેટલીક સામગ્રીનો સ્વભાવ અને તેમની અન્ય કથિત પ્રવૃત્તિઓ વધુ તપાસ માંગે છે. આ જ કારણથી બંનેને આગોતરા જામીન આપવામાં આવ્યા નથી.
કઈ સામગ્રી મળી હોવાનો દાવો?
પ્રોસિક્યુશને દાવો કર્યો કે ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણોમાં Mao Zedongના લખાણો, Vladimir Leninની રચનાઓ અને CPI (Maoist) સાથે જોડાયેલા પ્રકાશનો જેવી સામગ્રી મળી હતી.
બચાવ પક્ષે દલીલ કરી કે આ પુસ્તકો ઇન્ટરનેટ પર જાહેર રીતે ઉપલબ્ધ છે અને માત્ર વાંચવા કે ડાઉનલોડ કરવાથી કોઈ પ્રતિબંધિત વિચારધારા અથવા સંગઠન સાથે જોડાણ સાબિત થતું નથી.
કોર્ટે આ સિદ્ધાંત સાથે સહમતિ દર્શાવી કે માત્ર સાહિત્યનો કબજો ગુનો નથી, પરંતુ બે આરોપીઓ સામેના અન્ય તથ્યોની તપાસ કરવાની જરૂરિયાતને આધારે આગોતરા જામીન નકાર્યા.
સાત વિદ્યાર્થીઓને કેમ મળી રાહત?
બીજી તરફ કોર્ટે સાત વિદ્યાર્થીઓ—નિકિતા મોનિકા ડિસોઝા, ઉત્કર્ષ ખુંટિયા, યશ કૌંડિલ્યા, અવંતિકા, ઇશપ્રીત કૌર, હાર્દિકા ભગત અને સત્યમ યાદવ—ને આગોતરા જામીન આપ્યા.
કોર્ટના જણાવ્યા પ્રમાણે તેમના સામેના આરોપો મુખ્યત્વે કાર્યક્રમમાં હાજરી, ભાગ લેવું, કવિતા વાંચવી અથવા કથિત નારાબાજી સુધી મર્યાદિત હતા. તેમની પાસેથી કોઈ ગંભીર વાંધાજનક સામગ્રી મળ્યાનું સામે આવ્યું નહોતું અને તેમની કસ્ટોડિયલ પૂછપરછ જરૂરી હોવાનું પણ કોર્ટને લાગ્યું નહીં.
સત્યમ યાદવે માત્ર સાઈબાબાની કવિતા વાંચી હતી: કોર્ટ
કોર્ટના આદેશ મુજબ સત્યમ યાદવનો કાર્યક્રમમાં મુખ્ય ભાગ સાઈબાબાની એક કવિતા વાંચવાનો હતો. કોર્ટે જણાવ્યું કે આ એકલા આધારે તેની કસ્ટોડિયલ પૂછપરછ જરૂરી નથી. સમાન કારણોસર અન્ય છ વિદ્યાર્થીઓને પણ રાહત આપવામાં આવી.
જાન્યુઆરીમાં પણ કોર્ટે વિદ્યાર્થીઓને ચેતવ્યા હતા
આ જ કેસની અગાઉની સુનાવણી દરમિયાન જાન્યુઆરી 2026માં કોર્ટ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓને તેમની કારકિર્દી પર પડનારી ગંભીર અસર અંગે ચેતવણી આપવામાં આવી હતી. કોર્ટે કહ્યું હતું કે યુનિવર્સિટી જીવન દરમિયાન કોઈ ફોજદારી કેસમાં ફસાવાથી ભવિષ્યની નોકરી અને કારકિર્દી પર લાંબા ગાળાની અસર થઈ શકે છે.
કોણ હતા જી.એન. સાઈબાબા?
જી.એન. સાઈબાબા દિલ્હી યુનિવર્સિટીના પૂર્વ પ્રોફેસર હતા. તેમના પર CPI (Maoist) સાથે સંબંધ અને UAPA હેઠળના ગંભીર આરોપો મૂકવામાં આવ્યા હતા.
2017માં ટ્રાયલ કોર્ટે તેમને દોષિત ઠેરવ્યા હતા. જોકે 5 માર્ચ 2024ના રોજ બૉમ્બે હાઇકોર્ટે તેમને અને અન્ય આરોપીઓને કેસમાંથી નિર્દોષ જાહેર કર્યા હતા.
સાઈબાબાનું ઑક્ટોબર 2024માં અવસાન થયું હતું. TISSનો કાર્યક્રમ તેમની પ્રથમ પુણ્યતિથિ નિમિત્તે યોજાયો હતો.
ઉમર ખાલિદ અને શરજીલ ઈમામનો મુદ્દો કેમ આવ્યો?
પ્રોસિક્યુશનનો આરોપ છે કે TISS કાર્યક્રમ દરમિયાન ઉમર ખાલિદ અને શરજીલ ઈમામને મુક્ત કરવાની માંગ કરતા નારા લગાવવામાં આવ્યા હતા.
બંને 2020ના દિલ્હી રમખાણો સાથે જોડાયેલા મોટા કાવતરા કેસમાં UAPA હેઠળ આરોપી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉ બંનેને જામીન આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. જોકે તેમના સામેના આરોપોનો અંતિમ નિર્ણય ટ્રાયલ દ્વારા થવાનો બાકી છે.
હવે બે વિદ્યાર્થીઓ હાઇકોર્ટ જઈ શકે
બે વિદ્યાર્થીઓના વકીલ વિજય હિરેમાથે જણાવ્યું હતું કે અભિરૂપ પોલ અને કામાખ્યા દાસને આગોતરા જામીન નકારવાના નિર્ણયને બૉમ્બે હાઇકોર્ટમાં પડકારવામાં આવશે.
તેમણે લગભગ નવથી દસ મહિના સુધી આગોતરા જામીનની અરજી પેન્ડિંગ રહેવા અંગે પણ સવાલ ઉઠાવ્યો હતો. કોર્ટ પોતે પણ આદેશમાં ભારે કેસબોજ અને ન્યાયાધીશોની ઓછી સંખ્યાને કારણે અરજીના નિકાલમાં વિલંબ થયો હોવાનું નોંધ્યું હતું.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
