ભારતીય સશસ્ત્રદળોમાં અગ્નિપથ યોજનાને લઈને મહત્વપૂર્ણ ફેરફારની ચર્ચા ચાલી રહી હોવાનું અહેવાલોમાં સામે આવ્યું છે. હાલ ચાર વર્ષનો કાર્યકાળ પૂર્ણ કરનારા અગ્નિવીરોમાંથી માત્ર 25 ટકા જવાનોને કાયમી સેવામાં રાખવાની જોગવાઈ છે, પરંતુ હવે આ ટકાવારી નોંધપાત્ર રીતે વધારવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જોકે કેન્દ્ર સરકાર અથવા સંરક્ષણ મંત્રાલય તરફથી હજુ સુધી આ અંગે કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી નથી.
અહેવાલો અનુસાર, ભારતીય નૌકાદળ લગભગ 75 ટકા અગ્નિવીરોને કાયમી સેવામાં રાખવાના મોડેલની તરફેણમાં હોવાનું કહેવાઈ રહ્યું છે. બીજી તરફ, ભારતીય સેના અને ભારતીય વાયુસેના અગ્નિવીરોનું રિટેન્શન લગભગ 50 ટકા સુધી વધારવાનો પ્રસ્તાવ મૂકી શકે છે. ત્રણેય સેનાઓ અને ડિપાર્ટમેન્ટ ઑફ મિલિટરી અફેર્સ (DMA) વચ્ચે આ મુદ્દે ચર્ચા ચાલી રહી હોવાનું જણાવાયું છે.
પ્રથમ અગ્નિવીર બેચનો કાર્યકાળ પૂર્ણ થવા પહેલાં ચર્ચા તેજ
અહેવાલ મુજબ, વર્ષ 2023માં ભરતી થયેલા અગ્નિવીરોની પ્રથમ બેચ ચાર વર્ષનો કાર્યકાળ પૂર્ણ કરવાની નજીક પહોંચી રહી છે. આ પહેલાં જ ત્રણેય સશસ્ત્રદળોમાં અગ્નિવીરોના ભવિષ્ય, કાયમી રિટેન્શન અને સેનાની લાંબા ગાળાની માનવશક્તિ જરૂરિયાતોને લઈને મંથન શરૂ થયું હોવાનું કહેવામાં આવી રહ્યું છે.
અગ્નિવીરોને કાયમી સેવામાં રાખવાની ટકાવારી વધારવાનો કોઈપણ અંતિમ નિર્ણય કેન્દ્ર સરકારની મંજૂરી બાદ જ અમલમાં આવી શકે છે. તેથી હાલ ચાલી રહેલી ચર્ચાઓને સંભવિત નીતિ ફેરફાર તરીકે જોવામાં આવી રહી છે, સત્તાવાર નિર્ણય તરીકે નહીં.
‘ઑપરેશન સિંદૂર’ના અનુભવ બાદ રિટેન્શન વધારવા પર ભાર?
અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે તાજેતરના ‘ઑપરેશન સિંદૂર’ દરમિયાન મળેલા ઓપરેશનલ અનુભવ બાદ અગ્નિવીરોના રિટેન્શનનો મુદ્દો વધુ મહત્વપૂર્ણ બન્યો છે. ઑપરેશન દરમિયાન અગ્નિવીરોના પ્રદર્શનને સંતોષકારક માનવામાં આવ્યું હોવાનું જણાવાય છે.
સાથે જ, સશસ્ત્રદળોમાં એવી સમજ પણ મજબૂત બની હોવાનું કહેવાઈ રહ્યું છે કે આધુનિક હથિયાર પ્રણાલીઓ, અત્યાધુનિક ટેક્નોલોજી અને હાઈ-ઇન્ટેન્સિટી મિલિટરી ઑપરેશન્સ માટે લાંબા સમયનો મેદાની અનુભવ જરૂરી છે.
ચાર વર્ષ સુધી તાલીમ અને સેવા આપ્યા બાદ મોટી સંખ્યામાં પ્રશિક્ષિત જવાનો સેનામાંથી બહાર થઈ જાય તો કુશળ અને અનુભવી માનવશક્તિનું સતત પુનર્નિર્માણ કરવું પડે છે. આ સ્થિતિ લાંબા ગાળે સેનાની ઓપરેશનલ તૈયારી અને કાર્યક્ષમતા માટે પડકાર બની શકે છે.
આધુનિક હથિયારો માટે અનુભવી જવાનોની જરૂરિયાત
ભારતીય સશસ્ત્રદળોમાં ઝડપથી નવી ટેક્નોલોજી અને આધુનિક હથિયાર પ્રણાલીઓનો સમાવેશ થઈ રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં પ્રશિક્ષિત અગ્નિવીરોને વધુ સમય સુધી કાયમી સેવામાં રાખવાથી સેનાને મહત્વપૂર્ણ લાભ મળી શકે છે.
ખાસ કરીને નીચેના ક્ષેત્રોમાં તાલીમ મેળવેલા અગ્નિવીરોને જાળવી રાખવાની જરૂરિયાત વધુ હોવાનું માનવામાં આવે છે:
- એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ
- સિગ્નલ્સ અને કમ્યુનિકેશન
- મિલિટરી એન્જિનિયરિંગ
- આધુનિક હથિયાર પ્રણાલીઓ
- ટેક્નિકલ અને વિશેષ ઓપરેશનલ યુનિટ
- હાઈ-ટેક સર્વેલન્સ અને કોમ્બેટ સિસ્ટમ
આ ક્ષેત્રોમાં જવાનોને તાલીમ આપવામાં લાંબો સમય અને મોટા પ્રમાણમાં સંસાધનો ખર્ચાય છે. તેથી પહેલાથી તાલીમ મેળવી ચૂકેલા અને મેદાની અનુભવ ધરાવતા અગ્નિવીરોને કાયમી રાખવાથી નવી ભરતીને શરૂઆતથી તાલીમ આપવાની જરૂરિયાત ઘટી શકે છે.
ખાસ યુનિટોમાં અલગ રિટેન્શન મોડેલની શક્યતા
અહેવાલોમાં એવો પણ ઉલ્લેખ છે કે જો સમગ્ર અગ્નિપથ યોજનામાં હાલની 25 ટકાની મર્યાદામાં તાત્કાલિક મોટો ફેરફાર ન થાય તો પણ કેટલીક વિશેષ અને ટેક્નિકલ યુનિટોમાં વધુ અગ્નિવીરોને કાયમી રાખવાનું મોડેલ અપનાવવામાં આવી શકે છે.
ભારતીય સેનાની નવી રચાયેલી ‘ભૈરવ બટાલિયન’ જેવા વિશેષ દળો અને યુનિટોમાં વધુ રિટેન્શનની વ્યવસ્થા અમલમાં મૂકવાની શક્યતા પર પણ વિચાર થઈ રહ્યો હોવાનું જણાવાયું છે.
આ મોડેલ હેઠળ સેનાની ઓપરેશનલ જરૂરિયાત, જવાનોની વિશેષ તાલીમ, કામગીરી અને ટેક્નિકલ કુશળતાના આધારે અલગ-અલગ યુનિટમાં કાયમી રિટેન્શનનો દર નક્કી થઈ શકે છે.
1.8 લાખ કર્મચારીઓની સંભવિત ખામીનો પડકાર
સશસ્ત્રદળોમાં દર વર્ષે મોટી સંખ્યામાં નિયમિત જવાનો નિવૃત્ત થાય છે. અહેવાલ મુજબ, ભરતી અને રિટેન્શનનું સંતુલન જાળવવામાં નહીં આવે તો આગામી વર્ષોમાં અંદાજે 1.8 લાખ કર્મચારીઓની ખામી ઊભી થવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
આ સંભવિત માનવશક્તિ ખામી દૂર કરવા માટે અગ્નિવીર ભરતીની સંખ્યા અને ચાર વર્ષ બાદ કાયમી રાખવામાં આવતા જવાનોની ટકાવારી—બંને વધારવાની જરૂરિયાત અનુભવાઈ રહી હોવાનું જણાવાય છે.
આ કારણે અગ્નિપથ યોજના હવે માત્ર ભરતી મોડેલ તરીકે નહીં, પરંતુ ભારતીય સશસ્ત્રદળોની લાંબા ગાળાની માનવશક્તિ અને ઓપરેશનલ તૈયારી સાથે જોડાયેલા મહત્વપૂર્ણ મુદ્દા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
અગ્નિપથ યોજના શું છે?
કેન્દ્ર સરકારે વર્ષ 2022માં અગ્નિપથ યોજના શરૂ કરી હતી. આ યોજના હેઠળ યુવાનોને ચાર વર્ષ માટે ભારતીય સેના, નૌકાદળ અને વાયુસેનામાં ભરતી કરવામાં આવે છે. યોજના હેઠળ પસંદ થયેલા યુવાનોને ‘અગ્નિવીર’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
હાલની જોગવાઈ મુજબ, ચાર વર્ષનો કાર્યકાળ પૂર્ણ થયા બાદ કુલ અગ્નિવીરોમાંથી માત્ર 25 ટકા જવાનોને તેમની કામગીરી, મેરિટ, મેડિકલ ફિટનેસ અને સશસ્ત્રદળોની સંસ્થાકીય જરૂરિયાતોના આધારે કાયમી સેવામાં પસંદ કરવામાં આવે છે.
બાકીના આશરે 75 ટકા અગ્નિવીરો ચાર વર્ષ બાદ સેવા પૂર્ણ કરે છે. તેમને સેવા નિધિ પેકેજ, સ્કિલ સર્ટિફિકેશન અને નાગરિક ક્ષેત્રમાં નવી કારકિર્દી માટે જરૂરી સહાયની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
અંતિમ નિર્ણય સરકારની મંજૂરી બાદ
અગ્નિવીરોના રિટેન્શનને 25 ટકાથી વધારીને 50 ટકા અથવા 75 ટકા સુધી લઈ જવાની ચર્ચા સશસ્ત્રદળોની માનવશક્તિ નીતિમાં મોટો ફેરફાર સાબિત થઈ શકે છે. જોકે આ તબક્કે કેન્દ્ર સરકાર કે સંરક્ષણ મંત્રાલય તરફથી કોઈ સત્તાવાર નિર્ણય જાહેર કરવામાં આવ્યો નથી.
અંતિમ પ્રસ્તાવ તૈયાર થયા બાદ અને કેન્દ્ર સરકારની મંજૂરી મળ્યા પછી જ અગ્નિપથ યોજનામાં કોઈ સત્તાવાર ફેરફાર અમલમાં આવશે. ત્યાં સુધી રિટેન્શન વધારવા સંબંધિત તમામ વિગતોને અહેવાલો અને વિચારણા હેઠળના પ્રસ્તાવ તરીકે જ જોવી જરૂરી છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
