યુક્રેન-રશિયા યુદ્ધ વચ્ચે ઊર્જા ક્ષેત્રમાં મોટો વળાંક જોવા મળી રહ્યો છે. એક સમય હતો જ્યારે રશિયા ભારતને મોટા પ્રમાણમાં સસ્તું ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાય કરતું હતું, પરંતુ હવે યુક્રેનના સતત ડ્રોન હુમલાઓથી રશિયાની રિફાઈનરીઓ અને ફ્યુઅલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર ગંભીર અસર પડી છે. આ સ્થિતિમાં રશિયાએ દેશની અંદરની ઇંધણ અછત ઘટાડવા માટે ભારતમાંથી સમુદ્રી માર્ગે પેટ્રોલ એટલે કે ગેસોલિન આયાત શરૂ કર્યું છે. અહેવાલ મુજબ, ઉદ્યોગ સૂત્રોએ જણાવ્યું છે કે ભારતમાંથી ઓછામાં ઓછું 60,000 મેટ્રિક ટન ગેસોલિન રશિયા માટે રવાના કરાયું છે.
રશિયામાં ઇંધણની અછત હવે દેશના 11 ટાઈમ ઝોનમાં અનુભવાઈ રહી છે. અનેક વિસ્તારોમાં પેટ્રોલ પંપો પર લાંબી કતારો, રેશનિંગ અને પેટ્રોલના ભાવમાં રેકોર્ડ વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. ક્રેમલિને પણ સ્વીકાર્યું છે કે રશિયા યોગ્ય કિંમતે ઇંધણ આયાત કરવા માટે અન્ય દેશો સાથે વાતચીત કરી રહ્યું છે.
અહેવાલ અનુસાર, એક ઉદ્યોગ સૂત્રએ કહ્યું કે ભારતમાંથી ઓછામાં ઓછું 60,000 મેટ્રિક ટન ગેસોલિન રશિયા મોકલાયું છે. બીજા સૂત્રે જણાવ્યું કે 30,000થી 40,000 ટન ક્ષમતાવાળા બે ટેન્કર રશિયા માટે રવાના થયા છે. જોકે કઈ ભારતીય રિફાઈનરી રશિયાને આ પેટ્રોલ સપ્લાય કરી રહી છે, તે અંગે હજુ સ્પષ્ટ માહિતી જાહેર થઈ નથી. ભારતના ઓઈલ મંત્રાલય અને રશિયાના એનર્જી મંત્રાલયે પ્રશ્નોનો તરત જવાબ આપ્યો નહોતો.
રશિયા દર મહિને વિવિધ દેશોમાંથી કુલ 4,00,000 મેટ્રિક ટન સુધી ગેસોલિન આયાત કરવાની યોજના પર વિચાર કરી રહ્યું છે. તેમાં ભારત ઉપરાંત પાડોશી દેશ બેલારુસનો પણ સમાવેશ થાય છે. બેલારુસે જૂનના પહેલા અડધા મહિનામાં રશિયાને રેલ માર્ગે 70,000 ટનથી વધુ ગેસોલિન મોકલ્યું, જે મેના સમાન સમયગાળાની સરખામણીમાં લગભગ ત્રણ ગણું હતું.
રશિયામાં ઉનાળાની સિઝનમાં ગેસોલિનની માંગ ખૂબ વધારે રહે છે. રશિયામાં દરરોજ ઓછામાં ઓછું 1,10,000 ટન ગેસોલિનનો વપરાશ થાય છે. આવા સમયે રિફાઈનરીઓ પર યુક્રેનના હુમલાઓ અને ઉત્પાદન ક્ષમતામાં ઘટાડાથી સ્થાનિક બજારમાં ઇંધણની તંગી વધુ ગંભીર બની છે.
યુક્રેન છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી રશિયાની રિફાઈનરીઓ, પાઈપલાઈન્સ અને ફ્યુઅલ સ્ટોરેજ સુવિધાઓને નિશાન બનાવી રહ્યું છે. અગાઉના અહેવાલ મુજબ, આ હુમલાઓનો હેતુ મોસ્કોની યુદ્ધ ચલાવવાની આર્થિક અને લોજિસ્ટિક ક્ષમતા ઘટાડવાનો છે. તાજેતરના હુમલાઓમાં TANECO રિફાઈનરી અને Moscow refinery જેવી મહત્વપૂર્ણ સુવિધાઓ પર અસર થઈ હતી, જેના કારણે પ્રોસેસિંગ અટકાવવાની સ્થિતિ ઊભી થઈ હતી.
રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમિર પુતિને પણ રવિવાર, 28 જૂન 2026ના દિવસે એક સરકારી બેઠક દરમિયાન ઇંધણની “ચોક્કસ અછત” હોવાનું સ્વીકાર્યું હતું. અહેવાલ મુજબ, પુતિને કહ્યું કે યુક્રેનના હુમલાઓથી રશિયાની ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર સમસ્યાઓ ઊભી થઈ છે, જોકે તેમણે સ્થિતિને “ક્રિટિકલ નહીં” ગણાવી હતી.
રશિયાની અંદર ઇંધણ અછતની અસર જમીન પર સ્પષ્ટ રીતે દેખાઈ રહી છે. મોસ્કો અને તેની આસપાસના વિસ્તારો સહિત અનેક પ્રદેશોમાં પેટ્રોલ પંપો પર લાંબી લાઈનો લાગી રહી છે. કેટલાક પંપો બંધ છે, તો કેટલાક સ્થળોએ વાહન દીઠ 20થી 30 લિટર સુધી જ પેટ્રોલ આપવાની મર્યાદા મૂકાઈ છે. સાઈબેરિયાના ઈર્કુત્સ્ક, ઓમ્સ્ક અને નોવોસિબિર્સ્ક જેવા વિસ્તારોમાં પણ રેશનિંગ પગલાં લાગુ કરાયા છે.
રશિયાની સંસદે ઇંધણ અછતનો સામનો કરવા માટે ટેક્સ કોડમાં ફેરફારોને મંજૂરી આપી છે. નવા ફેરફારોમાં ઇંધણ આયાત પર સબસિડીનો સમાવેશ થાય છે, જે ભારતીય ડિલિવરી ખર્ચ અને ભાવ સાથે જોડાઈ શકે છે. આ ઉપરાંત નીચી ગુણવત્તાવાળા ફ્યુઅલના મિશ્રણને મંજૂરી આપીને પુરવઠો વધારવાનો રસ્તો પણ ખુલ્યો છે.
રશિયાએ પેટ્રોલ અને જેટ ફ્યુઅલના નિકાસ પર પણ પ્રતિબંધ મૂક્યો છે, જેથી સ્થાનિક બજારમાં પુરવઠો વધારી શકાય. ઉદ્યોગ સૂત્રો મુજબ, રશિયાનું ગેસોલિન ઉત્પાદન ગયા અઠવાડિયે દરરોજ આશરે 90,000 મેટ્રિક ટન હતું, જે જૂન 2025ના સરેરાશ દૈનિક ઉત્પાદન કરતાં લગભગ 25% ઓછું હતું.
આ ઘટનામાં સૌથી રસપ્રદ પાસું ભારત-રશિયા ઊર્જા સંબંધોનું છે. એક તરફ ભારત રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલની ખરીદીમાં રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગયું છે. શિપ-ટ્રેકિંગ ડેટા મુજબ, જૂન 2026માં ભારતે રશિયા પાસેથી દરરોજ આશરે 2.70 મિલિયન બેરલ ઓઈલ લીધું, અને રશિયન ઓઈલ ભારતની કુલ ક્રૂડ આયાતમાં અડધાથી વધુ ભાગે પહોંચ્યું. બીજી તરફ, હવે રશિયા પોતાની અંદરની અછત પૂરવા ભારતમાંથી રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ પ્રોડક્ટ મંગાવી રહ્યું છે.
નિષ્ણાતોના મતે, આ સ્થિતિ વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં યુદ્ધના પ્રભાવને દર્શાવે છે. રશિયા વિશ્વના મોટા ક્રૂડ ઉત્પાદકો અને રિફાઈન્ડ પ્રોડક્ટ્સના નિકાસકારોમાંનું એક છે, છતાં યુક્રેનના ટાર્ગેટેડ હુમલાઓએ તેની સ્થાનિક પુરવઠા ચેઇનને દબાણમાં મૂકી દીધી છે. પરિણામે રશિયાને ભારત અને બેલારુસ જેવા દેશો તરફ જોવું પડી રહ્યું છે.
કુલ મળીને, યુક્રેનના હુમલાઓએ રશિયાની ઊર્જા સુરક્ષા માટે ગંભીર પડકાર ઊભો કર્યો છે. રશિયામાં રેશનિંગ, ભાવવધારો અને લાંબી કતારો દર્શાવે છે કે યુદ્ધની અસર હવે સીધી રીતે સામાન્ય રશિયન નાગરિકોની દૈનિક જિંદગી સુધી પહોંચી રહી છે. ભારતમાંથી પેટ્રોલ આયાત કરવાનો નિર્ણય રશિયાની મજબૂરી પણ બતાવે છે અને વૈશ્વિક ઊર્જા રાજનીતિમાં ભારતની વધતી ભૂમિકા પણ સ્પષ્ટ કરે છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
