ભારતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વિદેશ યાત્રા અને સોનાની ખરીદીનો ટ્રેન્ડ ખૂબ જ ઝડપથી વધ્યો છે, જે હવે દેશના અર્થતંત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. 2025માં ભારતીયોએ અંદાજે 3.17 કરોડ વિદેશ પ્રવાસ કર્યા, જે 2024ની સરખામણીએ લગભગ 25% વધારે છે. આ પ્રવાસો પાછળ અંદાજે 32 અબજ ડોલર (લગભગ ₹3 લાખ કરોડ) જેટલો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો હતો.
જો લાંબા ગાળાની વાત કરીએ તો 1991માં માત્ર 19 લાખ લોકો વિદેશ જતા હતા, જ્યારે આજે આ આંકડો કરોડોમાં પહોંચી ગયો છે. છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં વિદેશ પ્રવાસમાં સરેરાશ 8.7%નો સતત વધારો નોંધાયો છે. ખાસ કરીને કોરોના મહામારી બાદ 2022થી આ ટ્રેન્ડમાં ભારે ઉછાળો આવ્યો છે.
નાના શહેરોથી વધતો ટ્રેન્ડ
હવે વિદેશ પ્રવાસ માત્ર મેટ્રો શહેરો સુધી મર્યાદિત નથી રહ્યો.
- લગભગ 25% પ્રવાસીઓ Tier-2 શહેરોમાંથી આવે છે
- જ્યારે 67% લોકો Tier-3 શહેરોમાંથી વિદેશ જાય છે
યુવાનોમાં ખાસ આકર્ષણ જોવા મળે છે:
- 25–34 વર્ષની વયના લોકો: 28%
- 35–44 વર્ષની વયના લોકો: 24.5%
સોશિયલ મીડિયા અને ગ્લોબલ લાઈફસ્ટાઈલના પ્રભાવને કારણે યુવાનોમાં વિદેશ જવાનો ક્રેઝ ઝડપથી વધી રહ્યો છે.
LRS સ્કીમ અને વધતો ડોલર આઉટફ્લો
Liberalised Remittance Scheme (LRS) હેઠળ ભારતીયો દર વર્ષે 2.5 લાખ ડોલર (લગભગ ₹2 કરોડ) સુધી વિદેશ મોકલી શકે છે.
- શરૂઆતમાં વિદેશ પ્રવાસ માટે LRSનો ઉપયોગ માત્ર 1.5–2% હતો
- 2018-19માં તે વધીને 35% થયો
- 2024-25માં આ આંકડો 54% સુધી પહોંચી ગયો છે
આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વિદેશ પ્રવાસ માટે મોટી માત્રામાં વિદેશી મુદ્રા દેશની બહાર જઈ રહી છે, જે રૂપિયાની કિંમત પર દબાણ વધારી રહી છે.
સોનાની વધતી માંગ અને આયાત
ભારતીયોમાં સોનાની ખરીદીનો પરંપરાગત ટ્રેન્ડ આજે પણ મજબૂત છે.
- દર વર્ષે 800–900 ટન સોનાની ખરીદી
- દરરોજ લગભગ ₹2500 કરોડનું સોનાનું વેપાર
- 2024માં 724 ટન સોનું આયાત થયું
સોનાની આયાતના મુખ્ય સ્ત્રોત:
- 40% – સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ
- 16% – યુએઈ
- 10% – સાઉથ આફ્રિકા
- 8% – પેરુ
- 26% – અન્ય દેશો
ભારત પોતે સોનાનું ઉત્પાદન ઓછું કરે છે, જેના કારણે મોટી માત્રામાં આયાત કરવી પડે છે. 2025માં દેશે અંદાજે 70 અબજ ડોલરનું સોનું આયાત કર્યું, જે વિદેશી મુદ્રા પર ભારે બોજ પાડે છે.
અર્થતંત્ર પર અસર
વિદેશ પ્રવાસ અને સોનાની ખરીદી બંનેને કારણે અબજો ડોલરનું વિદેશી મુદ્રાભંડાર દેશની બહાર જાય છે.
- વિદેશ પ્રવાસ ખર્ચ ≈ ₹3 લાખ કરોડ
- સોનાની આયાત ≈ $70 અબજ
- કુલ મળીને દર વર્ષે 80–90 અબજ ડોલરનો આઉટફ્લો શક્ય
જાણકારો માને છે કે આ રકમ ઘણા નાના દેશોની જીડીપી જેટલી છે. રૂપિયાની નબળાઈ અને વૈશ્વિક પરિસ્થિતિને કારણે આ ટ્રેન્ડ ચિંતાજનક બની રહ્યો છે.
ડોમેસ્ટિક ટુરિઝમથી મળી શકે ફાયદો
વિશ્લેષકો માને છે કે જો ભારતીયો વિદેશના બદલે દેશમાં જ પ્રવાસ વધારે કરે તો:
- ટુરિઝમ સેક્ટર વધુ મજબૂત બનશે
- હાલનું ₹20 લાખ કરોડનું યોગદાન વધી શકે
- 4.3 કરોડ રોજગારી વધીને 6.5 કરોડ સુધી પહોંચી શકે (2034 સુધી)
- વિદેશી મુદ્રા દેશમાં જ રહેશે
નિષ્કર્ષ
ભારતમાં વિદેશ પ્રવાસ અને સોનાની ખરીદીનો વધતો ટ્રેન્ડ એક તરફ લોકોની વધતી આવક અને વૈશ્વિક એક્સપોઝરને દર્શાવે છે, તો બીજી તરફ દેશના વિદેશી મુદ્રાભંડાર પર દબાણ પણ ઊભું કરે છે.
આ પરિસ્થિતિમાં સંતુલિત ખર્ચ, ડોમેસ્ટિક ટુરિઝમને પ્રોત્સાહન અને આયાત ઉપર નિર્ભરતા ઘટાડવી સમયની જરૂર બની ગઈ છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
