ભારતીય ન્યાયતંત્રે ગૃહિણીઓના સમાજ અને પરિવાર પ્રત્યેના યોગદાનને નવી ઓળખ આપતો એક ઐતિહાસિક નિર્ણય આપ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે ગૃહિણીઓ દ્વારા કરવામાં આવતી ઘરેલું સંભાળ, પરિવારની દેખરેખ અને દૈનિક સેવાઓનું આર્થિક મૂલ્ય છે અને તેને અવગણવામાં આવી શકે નહીં.
કોર્ટે નિર્ણય કર્યો છે કે અકસ્માત વળતરના કેસોમાં હવે ‘લોસ ઓફ ડોમેસ્ટિક કેર’ (Loss of Domestic Care)ને અલગ અને મહત્વપૂર્ણ વળતર તરીકે ગણવામાં આવશે. આ નિર્ણય લાખો ગૃહિણીઓના અદૃશ્ય શ્રમને કાનૂની માન્યતા આપતો મહત્વપૂર્ણ માઈલસ્ટોન માનવામાં આવી રહ્યો છે.
ગૃહિણીના કામનું માસિક મૂલ્ય ₹30,000 નક્કી
જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને એન.કે.સિંઘની બેન્ચે પોતાના ચુકાદામાં જણાવ્યું છે કે ગૃહિણીના ઘરેલું યોગદાનનું મૂલ્ય માત્ર લાગણીશીલ નહીં પરંતુ આર્થિક રીતે પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
કોર્ટે ગૃહિણીઓની ઘરેલું સંભાળ અને સેવાઓના નુકસાનનું માસિક મૂલ્ય ઓછામાં ઓછું ₹30,000 નક્કી કર્યું છે. હવે અકસ્માતમાં મૃત્યુ કે ગંભીર ઇજાના કેસોમાં વળતર નક્કી કરતી વખતે આ પરિબળને પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે.
‘ગૃહિણી નહીં, રાષ્ટ્ર નિર્માતા’
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના અવલોકનમાં નોંધ્યું કે ગૃહિણીનું કાર્ય માત્ર રસોડું કે ઘર સંચાલન પૂરતું મર્યાદિત નથી. તે બાળકોના સંસ્કાર, શિક્ષણ, પરિવારના આરોગ્ય અને સમાજના ઘડતરમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
કોર્ટે જણાવ્યું કે ગૃહિણીઓ માનવ વિકાસમાં યોગદાન આપે છે અને તે દેશના ભવિષ્યના નાગરિકોના ઘડતરમાં સીધી ભૂમિકા ભજવે છે. તેથી તેમને માત્ર ‘હોમમેકર’ નહીં પરંતુ ‘નેશન બિલ્ડર’ (રાષ્ટ્ર નિર્માતા) તરીકે જોવાની જરૂર છે.
આ અવલોકનને સમાજમાં ગૃહિણીઓ પ્રત્યેના દૃષ્ટિકોણમાં પરિવર્તન લાવનારા મહત્વપૂર્ણ સંદેશ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
અકસ્માત વળતરના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર
અગાઉના પ્રખ્યાત ‘પ્રણય સેઠી’ ચુકાદામાં અકસ્માત વળતર માટે વિવિધ માપદંડો નક્કી કરવામાં આવ્યા હતા. હવે સુપ્રીમ કોર્ટે તેમાં ‘લોસ ઓફ ડોમેસ્ટિક કેર’ને એક નવા અને સ્વતંત્ર વળતર આધાર તરીકે સામેલ કર્યો છે.
આનો અર્થ એ છે કે ગૃહિણીના અવસાન અથવા અશક્તતાથી પરિવારને થતી ઘરેલું સેવાઓની ખોટ માટે અલગથી વળતર મળી શકશે.
કાનૂની નિષ્ણાતો માને છે કે આ નિર્ણયથી ભવિષ્યમાં મોટર અકસ્માત વળતર કેસોની ગણતરીમાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર જોવા મળશે.
2024ના ચુકાદાની દિશામાં આગળનું પગલું
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના અગાઉના અવલોકનોને પણ યાદ કર્યા હતા. વર્ષ 2024માં પણ કોર્ટે ગૃહિણીઓના કાર્યને ગૌણ ગણવાની માનસિકતાને ખોટી ગણાવી હતી.
ત્યારે કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે ગૃહિણીનું યોગદાન કોઈપણ વેતન મેળવનાર કર્મચારી કરતાં ઓછું નથી અને તેની આર્થિક કિંમતને નકારી શકાય નહીં.
હાલનો નિર્ણય એ જ વિચારધારાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
કેસોના ઝડપી નિકાલ માટે કડક નિર્દેશ
સુપ્રીમ કોર્ટે માત્ર વળતર સંબંધિત મુદ્દા પર જ નહીં પરંતુ મોટર અકસ્માત દાવા સંબંધિત કેસોના ઝડપી નિકાલ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ સૂચનાઓ આપી છે.
કોર્ટે દેશભરના મોટર એક્સિડન્ટ ક્લેમ ટ્રિબ્યુનલ્સને મોટર વ્હીકલ એક્ટની કલમ 169 હેઠળ નિર્ધારિત સંક્ષિપ્ત કાર્યવાહીનું કડક પાલન કરવા જણાવ્યું છે.
સાથે જ દેશની તમામ હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશોને આવા કેસોની દેખરેખ રાખવા સૂચના આપવામાં આવી છે જેથી પીડિત પરિવારોને વર્ષો સુધી ન્યાય માટે રાહ જોવી ન પડે.
સમાજમાં બદલાતા દૃષ્ટિકોણનું પ્રતિબિંબ
આ નિર્ણય માત્ર કાનૂની નહીં પરંતુ સામાજિક રીતે પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. લાંબા સમયથી ગૃહિણીઓના કાર્યને અવેતન અને અદૃશ્ય શ્રમ તરીકે જોવામાં આવતું હતું.
હવે સુપ્રીમ કોર્ટે તેને આર્થિક મૂલ્ય આપીને ગૃહિણીઓના યોગદાનને સત્તાવાર માન્યતા આપી છે. આ નિર્ણય મહિલાઓના સશક્તિકરણ, સામાજિક સમાનતા અને ગૃહિણીઓના સન્માનની દિશામાં એક ઐતિહાસિક પગલું સાબિત થઈ શકે છે.
લાખો પરિવારો માટે મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો
નિષ્ણાતોના મતે આ ચુકાદો માત્ર વળતર મેળવવાની પ્રક્રિયામાં જ નહીં પરંતુ સમગ્ર સમાજમાં ગૃહિણીઓ પ્રત્યે સન્માનની ભાવના વધારવામાં પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે.
હવે અકસ્માત જેવી દુર્ભાગ્યપૂર્ણ પરિસ્થિતિમાં પરિવારને માત્ર આર્થિક સહાય જ નહીં પરંતુ ગૃહિણીના અમૂલ્ય યોગદાનની કાનૂની સ્વીકૃતિ પણ મળશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
