સોમનાથ મંદિરની નીચે બૌદ્ધ ધર્મ સાથે જોડાયેલા અવશેષો હોવાના દાવા અને તે અંગે કથિત વૈજ્ઞાનિક સરવેના તારણો જાહેર કરવાની માંગ કરતી જાહેરહિતની અરજીને ગુજરાત હાઇકોર્ટે ફગાવી દીધી છે. હાઇકોર્ટે અરજીને ખોટી, ભ્રામક અને વિકૃત હકીકતો પર આધારિત ગણાવી અરજદાર પર દાખલારૂપે ₹2 લાખનો ખર્ચ પણ ફટકાર્યો છે.
મુખ્ય ન્યાયાધીશ સુનીતા અગ્રવાલ અને ન્યાયમૂર્તિ ડી. એન. રાયની ખંડપીઠે 25 જૂનના રોજ આપેલા ચુકાદામાં સ્પષ્ટ નોંધ્યું કે આવી પ્રકારની અરજીઓ સાચી જાહેરહિતની અરજીઓની વિશ્વસનીયતા અને પવિત્રતાને નુકસાન પહોંચાડે છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે અરજીમાં કરાયેલા દાવાઓને સમર્થન આપતા કોઈ અધિકૃત દસ્તાવેજ, વિશ્વસનીય સંશોધન અથવા પુરાવા રજૂ કરવામાં આવ્યા નથી.
શું હતી અરજી?
આ અરજી મહારાષ્ટ્રના રહેવાસી વિલાસ તુકારામ ખરાતે દાખલ કરી હતી. અરજદારે પોતાને મરાઠી ભાષાના વિદ્વાન, બૌદ્ધ અને ‘સનાતન ધમ્મ’ નામની સંસ્થાના સ્થાપક સભ્ય તરીકે ઓળખાવ્યો હતો. અરજીમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ભારતીય પુરાતત્ત્વ સર્વેક્ષણ એટલે કે ASI અને IIT ગાંધીનગર દ્વારા સોમનાથ મંદિરની નીચે વૈજ્ઞાનિક સરવે હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો.
અરજદારના જણાવ્યા પ્રમાણે, આ કથિત સરવેના તારણો પ્રિન્ટ મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયા પર પ્રકાશિત થયા હતા. આ આધારે અરજદારે હાઇકોર્ટ પાસે માંગ કરી હતી કે સોમનાથ મંદિરની નીચે થયેલા કથિત સરવેનો સંપૂર્ણ અહેવાલ જાહેર કરવામાં આવે. અરજીમાં શ્રી સોમનાથ ટ્રસ્ટ અને ASIને પણ પક્ષકાર બનાવવામાં આવ્યા હતા.
હાઇકોર્ટે અરજી પર શું કહ્યું?
સુનાવણી દરમિયાન ગુજરાત હાઇકોર્ટે નોંધ્યું કે અરજીમાં કરાયેલા દાવાઓ અરજદારના વ્યક્તિગત જ્ઞાન, સત્તાવાર દસ્તાવેજો અથવા કોઈ વિશ્વસનીય સંશોધન પર આધારિત હોવાનું સાબિત થતું નથી. કોર્ટે એ પણ મહત્વપૂર્ણ સવાલ ઉઠાવ્યો કે માહિતી મેળવવા માટે સંબંધિત સત્તાધિકારીનો સંપર્ક કર્યા વિના સીધી જાહેરહિતની અરજી કેમ દાખલ કરવામાં આવી.
ખંડપીઠે અરજીને ‘ખોટી, ભ્રામક અને વિકૃત હકીકતોથી ભરેલી’ ગણાવી હતી. કોર્ટે જણાવ્યું કે આવી અરજીઓ જાહેરહિતના નામે દાખલ થતી હોવા છતાં વાસ્તવિક જાહેરહિતને નુકસાન પહોંચાડે છે. ચુકાદામાં અરજદારને ‘અપ્રામાણિક અરજદાર’ તરીકે પણ વર્ણવવામાં આવ્યો હતો.
કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે જાહેરહિતની અરજી જેવી ગંભીર કાનૂની પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ અખબારી અહેવાલો, સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ્સ અથવા અધૂરી માહિતીના આધારે વિવાદ ઊભો કરવા માટે કરી શકાય નહીં. તેથી અરજીને દાખલારૂપ ખર્ચ સાથે ફગાવવી યોગ્ય ગણાઈ.
રાજ્ય સરકારે અરજીને પબ્લિસિટી લિટિગેશન ગણાવી
ગુજરાત સરકાર તરફથી સરકારી વકીલ જી. એચ. વિરકે દલીલ કરી હતી કે આ અરજીનો હેતુ કોઈ તથ્યાત્મક આધાર વિના શ્રી સોમનાથ ટ્રસ્ટને બિનજરૂરી વિવાદમાં ખેંચવાનો હતો. રાજ્ય સરકારે કોર્ટ સમક્ષ કહ્યું કે અરજી જાહેરહિત કરતાં વધુ પબ્લિસિટી મેળવવાના હેતુથી દાખલ કરવામાં આવી હોય તેવું જણાય છે.
રાજ્ય સરકાર તરફથી એ પણ દલીલ કરવામાં આવી કે અરજીમાં શ્રી સોમનાથ ટ્રસ્ટ અધિનિયમ, 1955નો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, જ્યારે આવો કોઈ કાયદો અસ્તિત્વમાં જ નથી. આ મુદ્દાને પણ સરકારે અરજીની ભ્રામકતા દર્શાવતો મહત્વનો આધાર ગણાવ્યો હતો.
અખબારી અહેવાલો અને સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ્સના આધારે આક્ષેપ
સુનાવણી દરમિયાન અરજદારે સ્વીકાર્યું હતું કે અરજીમાં કરાયેલા આક્ષેપો અખબારોના અહેવાલો અને સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ્સના આધારે કરવામાં આવ્યા હતા. આ બાબતને હાઇકોર્ટે ગંભીરતાથી લીધી હતી. કોર્ટે કહ્યું કે આવા આધાર પર કોઈ ધાર્મિક સ્થળ, ટ્રસ્ટ અથવા સંસ્થાને વિવાદમાં ખેંચવી યોગ્ય નથી.
હાઇકોર્ટના મતે, જ્યારે અરજદાર પાસે કોઈ સત્તાવાર દસ્તાવેજ, અધિકૃત માહિતી અથવા વિશ્વસનીય પુરાવા ન હોય, ત્યારે આવી PIL દાખલ કરવી કાનૂની પ્રક્રિયાનો દુરુપયોગ ગણાય છે. અંતે ખંડપીઠે અરજી ફગાવી દીધી અને અરજદાર પર ₹2 લાખનો દાખલારૂપ ખર્ચ ફટકાર્યો.
સોમનાથ મંદિર મામલે ભ્રામક દાવાઓને કોર્ટનો કડક સંદેશ
ગુજરાત હાઇકોર્ટનો આ ચુકાદો જાહેરહિતની અરજીઓના દુરુપયોગ સામે કડક સંદેશ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. સોમનાથ મંદિર દેશના કરોડો હિન્દુઓની આસ્થાનું પ્રતિક છે. આવા ધાર્મિક અને ઐતિહાસિક સ્થળો અંગે કોઈપણ દાવો કરતાં પહેલાં સત્તાવાર દસ્તાવેજો, પુરાવા અને જવાબદાર અભિગમ જરૂરી છે.
કોર્ટના ચુકાદા બાદ સ્પષ્ટ થયું છે કે માત્ર સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ્સ અથવા અખબારી અહેવાલોના આધારે સંવેદનશીલ ધાર્મિક સ્થળોને લઈને કાનૂની વિવાદ ઊભો કરવો યોગ્ય નથી. હાઇકોર્ટે દાખલારૂપ દંડ ફટકારી ભવિષ્યમાં આવી ભ્રામક અને આધારહીન PIL દાખલ કરનારાઓને પણ ચેતવણી આપી છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
