ગુજરાત રાજ્ય બીજ નિગમ લિમિટેડે નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માટે રાજ્ય સરકારને ₹6.33 કરોડનો ડિવિડન્ડ આપ્યો છે. કૃષિ મંત્રી જીતુ વાઘાણી અને કૃષિ રાજ્યમંત્રી રમેશ કટારાએ મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલને ડિવિડન્ડની રકમનો ચેક અર્પણ કર્યો હતો.
આ સાથે ગુજરાત રાજ્ય બીજ નિગમ દ્વારા રાજ્ય સરકારને અત્યાર સુધીમાં ચૂકવવામાં આવેલા ડિવિડન્ડની કુલ રકમ વધીને ₹42.82 કરોડ થઈ છે. રાજ્ય સરકારની સત્તાવાર માહિતીમાં નિગમના નાણાકીય પ્રદર્શન અને ખેડૂતો સુધી ગુણવત્તાયુક્ત બિયારણ પહોંચાડવામાં તેની ભૂમિકાની પ્રશંસા કરવામાં આવી છે.
ગુજરાત રાજ્ય બીજ નિગમનું નાણાકીય પ્રદર્શન
ગુજરાત રાજ્ય બીજ નિગમ કૃષિ ક્ષેત્રે સેવાકીય જવાબદારીની સાથે વ્યાવસાયિક અને નાણાકીય રીતે પણ કાર્યરત છે. નિગમને થતી આવકમાંથી નક્કી કરાયેલો હિસ્સો ડિવિડન્ડ તરીકે રાજ્ય સરકારને આપવામાં આવે છે.
વર્ષ 2024-25 માટે આપવામાં આવેલો ₹6.33 કરોડનો ડિવિડન્ડ નિગમની કાર્યક્ષમતા, બીજના ઉત્પાદન-વિતરણ અને સંચાલન ક્ષમતાનું પ્રતિબિંબ ગણાવવામાં આવી રહ્યો છે. માર્ચ 2025માં પણ મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલને ગુજરાત રાજ્ય બીજ નિગમ તરફથી ₹10.65 કરોડનો ડિવિડન્ડ ચેક અર્પણ કરાયો હતો.
ખેડૂતોને પ્રમાણિત બિયારણ ઉપલબ્ધ કરાવવાનું મુખ્ય લક્ષ્ય
ગુજરાત રાજ્ય બીજ નિગમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ રાજ્યના ખેડૂતોને શુદ્ધ, ઉચ્ચ ગુણવત્તાયુક્ત અને પ્રમાણિત બિયારણ સમયસર અને વાજબી ભાવે ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.
ગુણવત્તાયુક્ત બીજ ખેતીના ઉત્પાદનનો પાયો માનવામાં આવે છે. યોગ્ય પ્રમાણિત બિયારણના ઉપયોગથી પાકની અંકુરણ ક્ષમતા, છોડની ગુણવત્તા, રોગપ્રતિકારક શક્તિ અને પ્રતિ હેક્ટર ઉત્પાદન વધવાની શક્યતા રહે છે.
નિગમ રાજ્યની કૃષિ યુનિવર્સિટીઓ અને સંશોધન સંસ્થાઓ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી સુધારેલી જાતોના બીજનું ઉત્પાદન, પ્રક્રિયા, સંગ્રહ અને વિતરણ કરે છે. નિગમના જાહેર કરાયેલા ઉદ્દેશોમાં ખેડૂતોને ગુણવત્તાયુક્ત બીજ ઉપલબ્ધ કરાવવું અને બીજ સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપવું સામેલ છે.
મસાલા પાકના બીજમાં 30 ટકા હિસ્સો
રાજ્યમાં મસાલા પાક માટે જરૂરી પ્રમાણિત બિયારણની કુલ માંગ સામે ગુજરાત રાજ્ય બીજ નિગમ આશરે 30 ટકા બીજનું ઉત્પાદન અને વિતરણ કરે છે.
ગુજરાતમાં જીરું, ધાણા, મેથી અને વરિયાળી જેવા મસાલા પાકોનું મોટા પ્રમાણમાં વાવેતર થાય છે. પ્રમાણિત બીજ ઉપલબ્ધ થવાથી પાકની શુદ્ધતા અને ઉત્પાદનની ગુણવત્તા જાળવવામાં ખેડૂતોને મદદ મળે છે. ખાસ કરીને નિકાસલક્ષી મસાલા પાક માટે ગુણવત્તાયુક્ત અને જાતિ શુદ્ધ બિયારણનું મહત્ત્વ વધુ રહે છે.
ધાન્ય પાકોમાં 19 ટકા બીજની જરૂરિયાત પૂરી કરે છે નિગમ
ગુજરાત રાજ્ય બીજ નિગમ રાજ્યમાં ધાન્ય પાકની પ્રમાણિત બીજની જરૂરિયાત સામે આશરે 19 ટકા હિસ્સો પૂરો પાડે છે. ધાન્ય પાકોમાં ઘઉં, ડાંગર, બાજરી, મકાઈ અને જુવાર સહિતના પાકનો સમાવેશ થાય છે. આ પાક રાજ્યની ખાદ્ય સુરક્ષા અને ખેડૂતોની આવક સાથે સીધા જોડાયેલા છે.
સમયસર ઉપલબ્ધ થતું પ્રમાણિત બીજ ખેડૂતોને વાવેતરની યોગ્ય શરૂઆત કરવામાં મદદ કરે છે અને પાક નિષ્ફળ જવાનું જોખમ ઘટાડવામાં પણ ઉપયોગી બની શકે છે.
કઠોળ પાકોમાં 14 ટકા હિસ્સો
કઠોળ પાકની કુલ પ્રમાણિત બીજ જરૂરિયાતમાં ગુજરાત રાજ્ય બીજ નિગમનો આશરે 14 ટકા હિસ્સો છે.
ચણા, તુવેર, મગ, અડદ અને મઠ જેવા કઠોળ પાક જમીનની ફળદ્રુપતા જાળવવા તથા ખેડૂતોને વૈકલ્પિક આવક આપવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. કઠોળ પાક નાઇટ્રોજન સ્થિરીકરણ દ્વારા જમીનની ગુણવત્તામાં પણ સુધારો કરે છે. રાજ્યમાં કઠોળનું ઉત્પાદન વધે તે માટે સુધારેલી જાતોના પ્રમાણિત બીજનું ઉત્પાદન અને વિતરણ મહત્ત્વપૂર્ણ ગણાય છે.
તેલિબિયા પાકોમાં 10 ટકા બિયારણ ઉત્પાદન અને વિતરણ
રાજ્યની તેલિબિયા પાકની પ્રમાણિત બીજ જરૂરિયાતમાં ગુજરાત રાજ્ય બીજ નિગમ આશરે 10 ટકા બીજ પૂરું પાડે છે.
ગુજરાત મગફળી, તલ, રાયડો, એરંડા અને સોયાબીન જેવા તેલિબિયા પાકોના ઉત્પાદનમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. ઉચ્ચ ગુણવત્તાયુક્ત બીજથી તેલની માત્રા, પાકની ગુણવત્તા અને બજાર મૂલ્ય વધારવામાં મદદ મળી શકે છે.
ખાદ્યતેલની આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે દેશમાં તેલિબિયા ઉત્પાદન વધારવા પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. આ દિશામાં ગુણવત્તાયુક્ત બીજની ઉપલબ્ધતા પાયાની જરૂરિયાત છે.
બીજ ઉત્પાદન માટે ખેડૂતોની ભાગીદારી
ગુજરાત રાજ્ય બીજ નિગમ રાજ્યના પસંદગી કરાયેલા ખેડૂતો સાથે કરાર અથવા બીજ ઉત્પાદન કાર્યક્રમો દ્વારા વિવિધ પાકોના પ્રમાણિત બીજનું ઉત્પાદન કરાવે છે.
બીજ ઉત્પાદન કરતા ખેડૂતોને સામાન્ય પાક કરતાં વિશેષ તકનીકી માર્ગદર્શન, ખેતરની તપાસ, જાતિ શુદ્ધતા જાળવવા માટેની સૂચનાઓ અને ગુણવત્તા ધોરણોનું પાલન કરવું પડે છે.
તૈયાર થયેલા બીજને પ્રક્રિયા કેન્દ્રોમાં લઈ જઈ તેની સફાઈ, ગ્રેડિંગ, પરીક્ષણ અને પેકિંગ કરવામાં આવે છે. ગુણવત્તા ધોરણ પૂર્ણ થયા બાદ જ તેને પ્રમાણિત બીજ તરીકે બજારમાં ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે.
બિયારણની ગુણવત્તા કેવી રીતે નક્કી થાય છે?
પ્રમાણિત બિયારણ બજારમાં પહોંચે તે પહેલાં તેની વિવિધ માપદંડો અનુસાર તપાસ કરવામાં આવે છે. તેમાં બીજની અંકુરણ ક્ષમતા, ભેજનું પ્રમાણ, ભૌતિક શુદ્ધતા અને અન્ય જાતિના બીજની હાજરી જેવા પરિબળો સામેલ રહે છે.
ઉચ્ચ અંકુરણ ધરાવતું બીજ ખેતરમાં સમાન છોડની સંખ્યા ઊભી કરવામાં મદદ કરે છે. જાતિ શુદ્ધતા જળવાઈ રહે તો પાકમાં એકરૂપતા અને ઉત્પાદનની ગુણવત્તા સુધરે છે. ખેડૂતોને સીલબંધ થેલી, અધિકૃત લેબલ અને માન્ય વિક્રેતા પાસેથી જ બિયારણ ખરીદવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
ખેડૂતોના ઉત્પાદન અને આવકમાં સુધારાનો પ્રયાસ
રાજ્ય સરકારનો દાવો છે કે પ્રમાણિત અને સુધારેલી જાતોના બીજનો ઉપયોગ વધવાથી ખેડૂતોને ઓછા વિસ્તારમાં વધુ ઉત્પાદન મેળવવામાં મદદ મળી શકે છે.
સારી ગુણવત્તાનું બીજ, જમીન પરીક્ષણ, સંતુલિત ખાતર, સમયસર સિંચાઈ અને યોગ્ય પાક સંરક્ષણ સાથે જોડાય ત્યારે કૃષિ ઉત્પાદન અને ખેડૂતોની આવકમાં સુધારો થઈ શકે છે. ગુજરાત રાજ્ય બીજ નિગમની કામગીરી ખેડૂતો સુધી નવી જાતો અને વૈજ્ઞાનિક ખેતીનો લાભ પહોંચાડવામાં મહત્વપૂર્ણ કડીરૂપ છે.
ક્લાઇમેટ રેઝિલિયન્ટ જાતોની વધતી જરૂરિયાત
અનિયમિત વરસાદ, ઊંચું તાપમાન, દુષ્કાળ, પૂર અને નવા જીવાત-રોગના કારણે ખેતી સામે પડકાર વધી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં ઓછા પાણીમાં પાકતી, ટૂંકા ગાળાની અને રોગપ્રતિકારક જાતોના બિયારણની માંગ વધી રહી છે.
કૃષિ સંશોધન સંસ્થાઓ દ્વારા વિકસાવવામાં આવતી ક્લાઇમેટ રેઝિલિયન્ટ જાતોને ખેડૂતો સુધી પહોંચાડવામાં રાજ્ય બીજ નિગમ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. આવી જાતો ખેડૂતોને પ્રતિકૂળ હવામાન દરમિયાન ઉત્પાદનનું નુકસાન ઘટાડવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.
સમયસર બિયારણ વિતરણ પર ભાર
ખરીફ અને રવી સીઝન પહેલાં ખેડૂતોને પૂરતા પ્રમાણમાં બીજ ઉપલબ્ધ થાય તે માટે રાજ્ય સ્તરે આગોતરું આયોજન જરૂરી છે.
નિગમ પાકવાર માંગનો અંદાજ, ઉપલબ્ધ સ્ટોક, બીજ ઉત્પાદન અને જિલ્લાવાર વિતરણની યોજના તૈયાર કરે છે. ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં અધિકૃત વેચાણ કેન્દ્રો અને સહકારી માળખા દ્વારા બીજ પહોંચાડવામાં આવે છે. સીઝન દરમિયાન કોઈ વિસ્તારમાં અછત સર્જાય નહીં અને ખેડૂતોને નકલી અથવા બિનપ્રમાણિત બિયારણ ખરીદવું ન પડે તે માટે પુરવઠાની દેખરેખ જરૂરી બને છે.
નકલી બિયારણ સામે સાવચેતી જરૂરી
કૃષિ વિભાગ ખેડૂતોને અજાણ્યા વિક્રેતા પાસેથી ખુલ્લું અથવા લેબલ વગરનું બિયારણ ન ખરીદવાની સલાહ આપે છે. બિયારણ ખરીદતી વખતે ખેડૂતે પાકનું નામ, જાત, લોટ નંબર, ઉત્પાદન અને સમાપ્તિ તારીખ, અંકુરણ ટકાવારી તથા પ્રમાણિત સંસ્થાનું લેબલ તપાસવું જોઈએ.
ખરીદીનું બિલ અને બિયારણની થેલી સાચવી રાખવાથી ગુણવત્તા અંગે ફરિયાદ થાય ત્યારે સત્તાવાર રજૂઆત કરવામાં સરળતા રહે છે.
કૃષિ ક્ષેત્ર માટે જાહેર ક્ષેત્રની મહત્ત્વપૂર્ણ સંસ્થા
ગુજરાત રાજ્ય બીજ નિગમની સ્થાપના એપ્રિલ 1975માં કરવામાં આવી હતી. નિગમ દાયકાઓથી રાજ્યમાં બીજ ઉત્પાદન અને વિતરણની કામગીરી કરી રહ્યું છે.
જાહેર ક્ષેત્રની સંસ્થા હોવાને કારણે તેના પર નાણાકીય કાર્યક્ષમતા ઉપરાંત ખેડૂતોને વિશ્વસનીય અને પ્રમાણિત બિયારણ પૂરું પાડવાની સામાજિક જવાબદારી પણ રહે છે. ₹6.33 કરોડના તાજેતરના ડિવિડન્ડ સાથે નિગમે નાણાકીય યોગદાન અને કૃષિ સેવાઓ બંને ક્ષેત્રે પોતાની ભૂમિકા દર્શાવી છે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
