રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે ફેબ્રુઆરી 2022થી ચાલી રહેલા વિનાશક યુદ્ધ વચ્ચે પોલેન્ડે ભારત અને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની સંભવિત કૂટનીતિક ભૂમિકા અંગે મોટું નિવેદન આપ્યું છે. પોલેન્ડના નાયબ વિદેશ મંત્રી અને સેક્રેટરી ઑફ સ્ટેટ વ્લાદિસ્લાવ ટેઓફિલ બાર્ટોશેવ્સ્કીએ જણાવ્યું કે વડાપ્રધાન મોદી વિશ્વના એવા ગણતરીના નેતાઓમાં સામેલ છે, જેઓ રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમિર પુતિન પર અસરકારક પ્રભાવ પાડી શકે છે.
દિલ્હીમાં યોજાયેલી એક પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન બાર્ટોશેવ્સ્કીએ કહ્યું કે ભારતના રશિયા સાથે લાંબા સમયથી મજબૂત સંબંધો છે અને વડાપ્રધાન મોદીની વ્યક્તિગત વૈશ્વિક પ્રતિષ્ઠાને કારણે નવી દિલ્હી પાસે યુદ્ધ રોકવાના પ્રયાસોમાં વિશિષ્ટ કૂટનીતિક ક્ષમતા છે. તેમણે જણાવ્યું કે પુતિન વડાપ્રધાન મોદી દ્વારા કહેવામાં આવતી વાતોને ગંભીરતાથી સાંભળે છે અને ભારત આ સંઘર્ષને રોકવા માટે મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપી શકે છે.
‘પુતિન પર દબાણ લાવી શકે છે PM મોદી’
પોલેન્ડના નાયબ વિદેશ મંત્રીએ જણાવ્યું કે વડાપ્રધાન મોદી એવા થોડા વૈશ્વિક નેતાઓમાં સામેલ છે, જેઓ રશિયન રાષ્ટ્રપતિના નિર્ણયોને પ્રભાવિત કરી શકે છે.
બાર્ટોશેવ્સ્કીના જણાવ્યા પ્રમાણે, ભારતે રશિયા અને યુક્રેન બંને સાથે સંપર્ક જાળવી રાખ્યો છે. આ સંતુલિત સંબંધોને કારણે ભારત પાસે અન્ય ઘણા દેશોની સરખામણીએ વધુ અસરકારક રીતે શાંતિની વાત આગળ વધારવાની તક છે. તેમણે કહ્યું કે યુદ્ધ બંધ કરાવવા માટે ભારત જે ભૂમિકા ભજવી શકે છે તે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
#WATCH | Delhi: "I mentioned the role Prime Minister Modi played in stopping Putin from using tactical nuclear weapons in Ukraine at the end of 2022. But it's true, Prime Minister Modi is one of the few people who actually can exert some pressure and influence on President Putin,… pic.twitter.com/SNBcbGf8Pr
— ANI (@ANI) July 15, 2026
‘PM મોદીએ પરમાણુ હથિયારનો ઉપયોગ અટકાવવામાં ભૂમિકા ભજવી’
બાર્ટોશેવ્સ્કીએ એવો પણ દાવો કર્યો કે વર્ષ 2022ના અંતમાં રશિયાને યુક્રેનમાં ટૅક્ટિકલ ન્યુક્લિયર હથિયારોનો ઉપયોગ કરતા રોકવામાં વડાપ્રધાન મોદીએ ભૂમિકા ભજવી હતી.
પોલિશ મંત્રીએ અગાઉ પણ આ પ્રકારનો દાવો કર્યો હતો. તેમના કહેવા પ્રમાણે વડાપ્રધાન મોદીએ પુતિનને પરમાણુ હથિયારોનો ઉપયોગ ન કરવા સમજાવ્યા હતા અને રશિયન રાષ્ટ્રપતિએ તેમની વાત પર ધ્યાન આપ્યું હતું.
જોકે, આ પોલેન્ડના મંત્રીનો કૂટનીતિક દાવો છે. રશિયા, ભારત અથવા સ્વતંત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ તરફથી એવી સત્તાવાર જાહેર પુષ્ટિ ઉપલબ્ધ નથી કે માત્ર વડાપ્રધાન મોદીના હસ્તક્ષેપથી ચોક્કસ પરમાણુ હુમલો અટક્યો હતો. તેથી આ દાવાને મંત્રીના નિવેદન તરીકે જ જોવું યોગ્ય રહેશે.
‘PM મોદી જે કહે છે, પુતિન તેની નોંધ લે છે’
પોલેન્ડના અધિકારીએ વડાપ્રધાન મોદીને જાણીતા વૈશ્વિક નેતા ગણાવતાં કહ્યું કે રાષ્ટ્રપતિ પુતિન તેમની સલાહ અને અભિપ્રાયને ગંભીરતાથી લે છે. આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે પશ્ચિમી દેશો લાંબા સમયથી ભારતને રશિયા સાથેના પોતાના સંબંધોનો ઉપયોગ કરીને મોસ્કો પર વધુ દબાણ લાવવા અપીલ કરી રહ્યા છે.
ભારતે યુદ્ધની શરૂઆતથી રશિયાની જાહેરમાં નિંદા કરવાનું ટાળ્યું છે, પરંતુ સાથે જ ભારતે વારંવાર સંવાદ, કૂટનીતિ અને શાંતિપૂર્ણ ઉકેલની તરફેણ કરી છે.
રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ ક્યારે શરૂ થયું?
24 ફેબ્રુઆરી 2022ના રોજ રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમિર પુતિને યુક્રેનમાં “વિશેષ સૈન્ય કાર્યવાહી”ની જાહેરાત કરી હતી. ત્યારબાદ રશિયન દળોએ અનેક દિશાઓથી યુક્રેન પર મોટા પાયે હુમલો શરૂ કર્યો હતો.
આ સંઘર્ષમાં મોટી સંખ્યામાં સૈનિકો અને નાગરિકોના મોત થયા છે. લાખો લોકો પોતાના ઘર છોડવા મજબૂર બન્યા છે અને યુક્રેનના અનેક શહેરો, ઊર્જા કેન્દ્રો તથા મહત્વપૂર્ણ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને ભારે નુકસાન થયું છે. લગભગ સાડા ચાર વર્ષ પછી પણ યુદ્ધનો સ્થાયી ઉકેલ આવ્યો નથી. બંને દેશો વચ્ચે ડ્રોન, મિસાઇલ, જમીની અને દરિયાઈ હુમલા ચાલુ છે.
ભારતે બંને દેશો સાથે જાળવી રાખ્યો સંપર્ક
ભારતે યુદ્ધ દરમિયાન રશિયા અને યુક્રેન બંને સાથે રાજદ્વારી સંપર્ક ચાલુ રાખ્યો છે. વડાપ્રધાન મોદીએ પુતિન અને યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમિર ઝેલેન્સ્કી સાથે અનેક વખત વાતચીત કરી છે. ભારતનું સતત વલણ રહ્યું છે કે યુદ્ધનો કોઈ લશ્કરી ઉકેલ નથી અને બંને પક્ષોએ વાતચીત તથા કૂટનીતિ દ્વારા સમાધાન શોધવું જોઈએ.
વડાપ્રધાન મોદીએ અગાઉ પુતિનને કહ્યું હતું કે “આજનો યુગ યુદ્ધનો નથી.” ભારતે માનવતાવાદી સહાય, નાગરિકોની સુરક્ષા અને વૈશ્વિક ખાદ્ય તથા ઊર્જા સુરક્ષા પર યુદ્ધની અસર અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
G7 સમિટમાં ઝેલેન્સ્કી સાથે મુલાકાત
જૂન 2026માં ફ્રાન્સના એવિયન ખાતે યોજાયેલી G7 સમિટ દરમિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમિર ઝેલેન્સ્કી સાથે દ્વિપક્ષીય બેઠક કરી હતી. બેઠકમાં બંને નેતાઓએ ભારત-યુક્રેન સંબંધો, સહકાર અને યુદ્ધની સ્થિતિ અંગે ચર્ચા કરી હતી.
ઝેલેન્સ્કીએ મુલાકાત બાદ ભારત સાથે નજીકના સંબંધો અને સંયુક્ત પ્રોજેક્ટ વિકસાવવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. બંને દેશોએ યુદ્ધને કારણે અસરગ્રસ્ત વેપાર અને અન્ય દ્વિપક્ષીય ક્ષેત્રોમાં સહયોગને પુનઃજીવિત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.
શાંતિ અને માનવતા ભારતની પ્રાથમિકતા
વડાપ્રધાન મોદીએ વિવિધ વૈશ્વિક મંચો પર ભારતનું વલણ સ્પષ્ટ કરતાં કહ્યું છે કે ભારત હંમેશાં શાંતિના પક્ષમાં રહેશે અને માનવતાના મૂલ્યોને સર્વોચ્ચ સ્થાન આપશે. ભારતનું કહેવું છે કે યુદ્ધથી ઊર્જાના ભાવ, ખાદ્ય પુરવઠો, ખાતર, આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને વિકાસશીલ દેશોની અર્થવ્યવસ્થા પર ગંભીર અસર પડી છે.
આ કારણે નવી દિલ્હી તાત્કાલિક યુદ્ધવિરામ, રાજદ્વારી ચર્ચા અને બંને પક્ષોને સ્વીકાર્ય હોય તેવા ઉકેલની તરફેણ કરે છે.
શું ભારત મધ્યસ્થી બની શકે?
ભારત પાસે રશિયા સાથે ઐતિહાસિક વ્યૂહાત્મક સંબંધો છે. બીજી તરફ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં યુક્રેન સાથે પણ રાજકીય, વેપારી અને માનવતાવાદી સંબંધો વધ્યા છે. આ સંતુલિત સ્થિતિને કારણે કેટલાક દેશો ભારતને સંભવિત સંવાદસેતુ તરીકે જુએ છે. જોકે, ભારતે અત્યાર સુધી પોતાને ઔપચારિક મધ્યસ્થી તરીકે રજૂ કર્યું નથી.
પોલેન્ડના નાયબ વિદેશ મંત્રીનું નિવેદન દર્શાવે છે કે યુરોપના કેટલાક દેશો ઈચ્છે છે કે ભારત રશિયા સાથેના પોતાના પ્રભાવનો વધુ સક્રિય ઉપયોગ કરે.
ભારતની રશિયા સાથેની નજીકતા કેમ મહત્વપૂર્ણ?
રશિયા ભારતનું લાંબા સમયથી સંરક્ષણ, પરમાણુ ઊર્જા અને વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રમાં ભાગીદાર રહ્યું છે. યુદ્ધ દરમિયાન પણ ભારતે રશિયા પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદવાનું ચાલુ રાખ્યું છે. પશ્ચિમી દેશોએ ભારતની આ નીતિની ટીકા કરી છે, જ્યારે ભારતનું કહેવું છે કે દેશની ઊર્જા સુરક્ષા અને 140 કરોડથી વધુ નાગરિકોના આર્થિક હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને નિર્ણયો લેવામાં આવે છે.
આ સંબંધોને કારણે ભારતને પુતિન સાથે સીધી અને નિયમિત વાતચીતની તક મળે છે, જેને પોલેન્ડ જેવા દેશો શાંતિના પ્રયાસો માટે ઉપયોગી માને છે.
સ્થાયી યુદ્ધવિરામ હજુ પણ મોટો પડકાર
રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે અગાઉ વિવિધ સ્તરે શાંતિ ચર્ચાના પ્રયાસો થયા છે, પરંતુ પ્રદેશ, સુરક્ષા ગેરંટી, પ્રતિબંધો અને યુક્રેનના કબજાવાળા વિસ્તારોને લઈને બંને પક્ષોના વલણમાં મોટું અંતર છે.
યુક્રેન પોતાના સમગ્ર પ્રદેશમાંથી રશિયન દળોની વાપસીની માંગ કરે છે. બીજી તરફ રશિયા કબજા હેઠળના કેટલાક વિસ્તારો પર પોતાનો દાવો જાળવી રાખે છે. આ વિરોધાભાસી શરતોને કારણે તાત્કાલિક અને સ્થાયી શાંતિ સમજૂતી મુશ્કેલ દેખાઈ રહી છે.
પોલેન્ડના નિવેદનથી ભારતની વૈશ્વિક ભૂમિકા ચર્ચામાં
પોલેન્ડના નાયબ વિદેશ મંત્રીનું નિવેદન ભારતની વધતી વૈશ્વિક રાજદ્વારી ભૂમિકાને દર્શાવતું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
ભારત એક તરફ રશિયા સાથે સંબંધો જાળવી રાખે છે, તો બીજી તરફ અમેરિકા, યુરોપ અને યુક્રેન સાથે પણ સહકાર વધારી રહ્યું છે. આ બહુપક્ષીય વિદેશનીતિ ભારતને વિવિધ વિરુદ્ધ પક્ષો સાથે વાત કરવાની ક્ષમતા આપે છે. હવે પ્રશ્ન એ છે કે ભારત પોતાના પ્રભાવનો ઉપયોગ કરીને રશિયા-યુક્રેન વચ્ચે સંવાદ અને યુદ્ધવિરામની દિશામાં કોઈ વધુ સક્રિય પહેલ કરશે કે નહીં.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
