સોમવારે ઇન્દોર હાઇકોર્ટમાં વિવાદાસ્પદ ભોજશાળા કેસની સુનાવણી દરમિયાન, એ વાત સામે આવી કે ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) નો જે રિપોર્ટ જાહેર થવાનો હતો તે પહેલાથી જ તમામ પક્ષકારો પાસે હતો. આ ખુલાસા બાદ, કોર્ટે તમામ પક્ષકારોને પૂછ્યું કે તેમણે હજુ સુધી તેમના દાવા અને વાંધા કેમ દાખલ કર્યા નથી. કોર્ટે હવે દરેક પક્ષને આમ કરવા માટે 15 દિવસનો સમય આપ્યો છે. આ કેસની સુનાવણી 16 માર્ચે થશે.
સોમવારે લગભગ અડધો કલાક સુધી કેસની સુનાવણી ચાલી. જસ્ટિસ વિજય કુમાર શુક્લા અને જસ્ટિસ આલોક અવસ્થીની બેન્ચ સમક્ષ ASI નું પ્રતિનિધિત્વ કરતા વકીલે રિપોર્ટ વિશે વાત કરતાની સાથે જ કોર્ટે તેમને અટકાવ્યા અને પૂછ્યું, “તમને આ રિપોર્ટ કેવી રીતે મળ્યો? આ સીલબંધ રિપોર્ટ છે, જેને કોર્ટમાં ખોલવાનો છે.” વકીલે જવાબ આપ્યો, “હાઇકોર્ટે બે વર્ષ પહેલા એક આદેશ જારી કર્યો હતો, જેમાં નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો કે આ રિપોર્ટ તમામ પક્ષોને સોંપવામાં આવે.” કોર્ટે આદેશ વાંચી સંભળાવ્યો.
કોર્ટે પૂછ્યું કે આ હકીકતો સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ કેમ રજૂ કરવામાં આવી નથી. સરકાર તરફથી એડવોકેટ જનરલ (એજી) પ્રશાંત સિંહે કોર્ટને જણાવ્યું કે આ પાછળ કોઈ દુષ્ટતા નથી. કોર્ટે પ્રશ્ન કર્યો કે જો રિપોર્ટ બે વર્ષથી દરેકને ઉપલબ્ધ હતો, તો અત્યાર સુધી કોઈ પક્ષે તેના પર કોઈ દાવા કે વાંધો કેમ ઉઠાવ્યો નથી? આ શું સમજવું જોઈએ? વકીલોએ જવાબ આપ્યો કે મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં ગયો હોવાથી, તે આગળ વધી શકે નહીં. કોર્ટે દરેકને તેમના દાવા, વાંધા અને સૂચનો રજૂ કરવા માટે 15 દિવસનો સમય આપ્યો.
ASI રિપોર્ટમાં મંદિરના પુરાવા મળી આવ્યા છે.
૧૧ માર્ચ, ૨૦૨૪ ના રોજ, હાઈકોર્ટે ASI ને જ્ઞાનવાપીમાં કરવામાં આવેલા સર્વેની જેમ ભોજશાળાનો પણ વૈજ્ઞાનિક સર્વે કરવા અને રિપોર્ટ રજૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો. ASI એ ૯૮ દિવસના સર્વે દરમિયાન ૨,૧૮૯ પાનાનો સર્વે રિપોર્ટ તૈયાર કર્યો. ૪ જુલાઈ, ૨૦૨૪ ના રોજ, હાઈકોર્ટના આદેશને અનુસરીને, આ રિપોર્ટની નકલ તમામ પક્ષકારોને ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી. તેમાં નીચે મુજબની બાબતોનો ખુલાસો થયો :
- સર્વેક્ષણ દરમિયાન મળેલા સ્તંભો, તેમની કલા અને સ્થાપત્ય સૂચવે છે કે આ સ્તંભો મૂળ મંદિરનો ભાગ હતા અને પાછળથી મસ્જિદના નિર્માણમાં ફરીથી ઉપયોગમાં લેવાયા હતા.
- હાલના માળખામાં કુલ ૧૮૮ સ્તંભો મળી આવ્યા છે, જેમાં ૧૦૬ ચારે બાજુ ઉભા છે અને ૮૨ આડા છે. તેમની સ્થાપત્ય પુષ્ટિ કરે છે કે આ સ્તંભો મૂળ મંદિરોનો ભાગ હતા. વર્તમાન માળખા માટે તેમને ફરીથી ઉપયોગમાં લેવા માટે, તેમના પર કોતરવામાં આવેલા દેવતાઓ અને માનવોની આકૃતિઓને વિકૃત કરવામાં આવી હતી. ઘણા માનવ અને પ્રાણીઓની આકૃતિઓ, જે મસ્જિદોમાં મંજૂરી નથી, તેને છીણી જેવી વસ્તુનો ઉપયોગ કરીને નુકસાન પહોંચાડવામાં આવ્યું હતું.
- ASI રિપોર્ટમાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે હાલના માળખામાં સંસ્કૃત અને પ્રાકૃત ભાષાઓમાં લખેલા ઘણા શિલાલેખો મળી આવ્યા હતા, જે ભોજશાળાના ઐતિહાસિક, સાહિત્યિક અને શૈક્ષણિક મહત્વને ઉજાગર કરે છે.
- ASI ટીમને સર્વેક્ષણ દરમિયાન એક શિલાલેખ મળ્યો જેમાં પરમાર રાજવંશના રાજા નરવર્મનનો ઉલ્લેખ છે. નરવર્મન ૧૦૯૪ થી ૧૧૩૩ એડી વચ્ચે શાસન કર્યું હતું. સર્વેક્ષણમાં એ પણ બહાર આવ્યું છે કે પશ્ચિમ વિસ્તારમાં અનેક સ્તંભો પર કોતરવામાં આવેલા ‘કીર્તિમુખ’, માનવ, પ્રાણી અને મિશ્ર ચહેરાઓ સહિત સુશોભન તત્વોનો નાશ કરવામાં આવ્યો નથી.
- દિવાલોમાં બારીની ફ્રેમ પર કોતરવામાં આવેલા દેવતાઓની નાની આકૃતિઓ મળી આવી હતી, અને તેમની સ્થિતિ અન્ય વસ્તુઓ કરતા ઘણી સારી છે.
- ભોજશાળા સંકુલના સર્વેક્ષણ દરમિયાન, જટિલ કોતરણીવાળી 94 શિલ્પો મળી આવી હતી. વધુમાં, ઘણા લેખો મળી આવ્યા હતા જે સૂચવે છે કે ભોજશાળા એક મંદિર હતું.
- આ કલાકૃતિઓ આરસપહાણ, નરમ પથ્થર, રેતીના પથ્થર અને ચૂનાના પથ્થરમાંથી બનાવવામાં આવી હતી.
- કોતરવામાં આવેલી છબીઓમાં ગણેશ, બ્રહ્મા અને તેમની પત્નીઓ, નરસિંહ, ભૈરવ, દેવતાઓ, માનવ અને પ્રાણીઓની આકૃતિઓ શામેલ હતી. પ્રાણીઓની છબીઓમાં સિંહ, હાથી, ઘોડા, કૂતરા, વાંદરા, સાપ, કાચબો, હંસ અને પક્ષીઓનો સમાવેશ થતો હતો. વધુમાં, વિવિધ પ્રકારના કીર્તિમુખ, માનવ ચહેરા, સિંહના ચહેરા અને મિશ્ર ચહેરાઓ પણ મળી આવ્યા હતા.
- અહીં 30 સિક્કા પણ મળી આવ્યા હતા. આ સિક્કા ચાંદી, તાંબા અને અન્ય ધાતુઓથી બનેલા છે અને પરમાર સમયગાળાના છે.
- ભોજશાળા સંકુલમાં ખોદકામમાં ભૂગર્ભમાં બહુમાળી રચના હોવાના મજબૂત પુરાવા મળ્યા છે.
- “ઓ સરસ્વતીયે નમઃ” (ઓ સરસ્વતીયે નમઃ) લખેલા બે સ્તંભો પણ મળી આવ્યા છે. વધુમાં, પુરાવા મળ્યા છે કે ભોજશાળા રાજા ભોજે બનાવી હતી.
સુનાવણી દરમિયાન, ASI નું પ્રતિનિધિત્વ કરતા વકીલે અહેવાલને વિશાળ, આશરે 2,100 પાના લાંબો અને નવ ગ્રંથોમાં ફેલાયેલો ગણાવ્યો. સુનાવણી દરમિયાન, હાઇકોર્ટે ASI ને નિર્દેશ આપ્યો કે તે રિપોર્ટ એવા તમામ પક્ષકારોને ઉપલબ્ધ કરાવે જેમને તે મળ્યો નથી.
આ રિપોર્ટ હજુ સુધી હાઈકોર્ટના રેકોર્ડમાં દેખાતો ન હોવાથી, કોર્ટે હાઈકોર્ટ રજિસ્ટ્રીને આ રિપોર્ટને તમામ કેસોના રેકોર્ડ સાથે પ્રદર્શિત કરવાનો આદેશ આપ્યો.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
